Geriatria i gerontologia we 
współczesnym świecie.
Podstawy fizjologii starzenia - 
teorie starzenia.

 

.

Pragnienie nieśmiertelności i tęsknota za wieczną młodością, a równocześnie

świadomość nieuchronności procesów starzenia i śmierci, pasjonowały ludzi

od zarania dziejów.

Cyceron w swoim traktacie Katon Starszy o starości, pochodzącym z I

wieku przed naszą erą, pisze: Kiedy się zastanawiam nad starością, cztery widzę

przyczyny, dla których starość zwykliśmy uważać za nieszczęśliwy okres życia:

oddala nas ona od życia czynnego, osłabia siły fizyczne, pozbawia nas wszystkich

zmysłowych przyjemności, bliską jest śmierci.

Rozważania Cycerona na temat przemijania i śmierci nie tracą na swej

aktualności, albowiem pomimo nowoczesnych technik badawczych wiele pytań

dotyczących starzenia się organizmu pozostaje bez odpowiedzi.

Organizm w trakcie rozwoju osobniczego podlega ciągłym zmianom, których

przejawem jest wzrost, rozwój, dojrzewanie oraz starzenie się.

Starość jako końcowy okres procesu starzenia się zaczyna się 
od 60r.ż. (Wg WHO) lub (wg ONZ) 65r.ż.

Wyróżniamy wiek kalendarzowy, 
wiek biologiczny ( porównuje cechy biologiczne, które nie ulegają 
zmianom pod wpływem treningu)
wiek sprawnościowy- ocena sprawności funkcjonalnej.

Umowne okresy życia człowieka:
1. Rozwojowy do ok.29 r.ż.- dzieciństwo + młodość po ok. 15 lat
2. Twórczy -produkcyjny 30-59 r.ż. - wiek pośredni i wiek dojrzałości
po ok. 15 lat
3. Wiek starości- 60-80 r.ż.- wczesna tzw. III wiek do 74 r.ż.
Późna starość od 75 do 89 r.ż. 
4. Długowieczność - wiek sędziwy po 90 r.ż.

W Polsce jest obecnie 4,7 mln. Osób po 65 r.ż

Starzenie się jest nieodwracalnym procesem, 

polegającym na zmniejszeniu sprawności 

funkcjonalnej narządów, zanikaniu zdolności 

prokreacyjnych, spadku adaptacji do stresu. 

Wzrasta prawdopodobieństwo śmierci.

Do najczęściej występujących chorób u osób po 60 r.ż. zaliczamy:
1. Niewydolność układu sercowo-naczyniowego 75%
2. Schorzenia układu ruchu - 68%.
3. Ch. ukł.oddechowego- 46%
4. Ch.ukł.trawiennego- 34%
5. Niewydolność krążenia mózgowego, 
zespoły otępiennne- 15%.
6. Ch. Metaboliczne.

Stany chorobowe swoiste dla wieku podeszłego „ of Aging”
- nietrzymanie zwieraczy
- upadki
- osteoporoza

Stany chorobowe charakteryzujące się odmiennym przebiegiem 
„in Aging”
- nadciśnienie tętnicze
- niewydolność serca
- choroba niedokrwienna serca
- cukrzyca

Grupa osób starszych między 60-75r.ż. Jest obciążona 
stosunkowo najmniejszą liczbą chorób.
Najtrudniejszą diagnostycznie i terapeutycznie jest 
grupa pomiędzy 86-95r.ż.
Osoby sędziwe chorują rzadziej i cechuje je wyższa 
tolerancja 
istniejących już chorób

Starzenie się, fizjologiczny proces pojawiający się wraz z wiekiem, polegający na

stałym zmniejszaniu się aktywności biologicznej organizmu, co przejawia się w

mniejszej zdolności do regeneracji i adaptacji.

Starzenie się oznacza całość procesów destrukcyjnych, które w efekcie prowadzą

do zwiększania się prawdopodobieństwa śmierci

.

Starzenie – zanik zdolności organizmu do adaptacji i utrzymania homeostazy po

zakończeniu procesu rozrodczego

Starzenie komórkowe – zanik zdolności komórki do reagowania we właściwy

sobie sposób na bodźce i utrzymanie homeostazy

Starzenie się - naturalne i nieodwracalne nagromadzenie się uszkodzeń

wewnątrzkomórkowych, przerastające zdolności 

organizmu

 do samonaprawy.

 

 

Prowadzi to do upośledzenia funkcjonowania 

komórek

, 

tkanek

 

 

, 

narządów

 

 

 i

 

 

układów

, zwiększa podatność na 

choroby

 

 

 (np. choroby krążenia, 

Alzheimera

 

 

, 

udar

 

   

 

mózgu

 czy 

nowotwory

 

 

), wreszcie prowadzi do 

śmierci

 

 

.

 

 

Charakterystyczne objawy starzenia:

  utrata masy 

mięśni

 i 

kości

 

 

,

 

 

  zmniejszenie elastyczności 

skóry

,

 

 

  pogorszeni ostrości 

wzroku

 i 

słuchu

 

 

,

 

 

  wydłużony czas reakcji.

O szybkości i tempie starzenia się decyduje w dużej mierze czynnik

genetyczny, determinujący długość życia. Na szybkość starzenia się mają również

wpływ czynniki zewnętrzne: 

przebyte choroby, urazy, nieprawidłowe odżywianie

 

 

się, niewłaściwy tryb życia, mieszkanie na terenach ekologicznie zniszczonych,

 

 

praca w szkodliwych warunkach (górnictwo, hutnictwo itp.).

 

 

Czynnikami hamującymi proces starzenia się są: aktywny fizycznie jak i

psychicznie tryb życia, prawidłowa dieta, wystrzeganie się nałogów.

W procesie starzenia się mają miejsce trzy główne mechanizmy:

 

 

1) komórki nie rozmnażające się ulegają uszkodzeniu i obumarciu (dotyczy to

głównie komórek nerwowych)

2) komórki rozmnażające się charakteryzują się znacznie mniejszą aktywnością

biologiczną i nieprawidłowościami w funkcjonowaniu (przykładem mogą być

komórki odpowiedzialne za 

odporność

 organizmu, z czym wiąże się znacznie

 

 

większa częstość zachorowań na choroby zakaźne, 

autoalergiczne

 i

 

 

nowotworowe),

3) zmiany w strukturze substancji międzykomórkowej np. kolagenu 

tkanki

 

 

łącznej

, co objawia się m.in.: zmarszczkami, wiotką i cienką skórą.

 

 

Procesami starzenia się organizmów zajmują 

gerontologia

 ( nauka o starzeniu

 

 

 

 

   

się i starości żywych organizmów, źródła i przyczyny oraz implikacje tego procesu

dla jednostek i społeczeństwa.

) 

 

) i 

geriatria

 ( starzenie biologiczne i choroby

   

 

 

 

 

wieku starczego).

 

 

W ujęciu ewolucyjnym starzenie się jest zjawiskiem paradoksalnym,

którego biologia ewolucyjna nie potrafi przekonująco wyjaśnić.

Gerontologia

 to nauka obejmująca kwestie biologiczne, medyczne,

psychologiczne, ale też socjologiczne i społeczne oraz ekonomiczne;

nie unika nawet spraw odrębności projektowych w architekturze,

budownictwie czy projektowaniu użytkowym, jeśli odnoszą się one

do osób w starszym wieku.

Gerontologia

 pomaga zrozumieć proces starzenia w każdym jego

 

 

 

 

aspekcie.

 

 

Bliżej samego procesu starzenia biologicznego i chorób

 

 

współistniejących ze starzeniem ulokowana jest 

geriatria

; dział

 

 

 

 

 

 

medycyny wewnętrznej, mający za zadanie ustalanie zasad

 

 

profilaktyki przed starością patologiczną, zasad rozpoznawania i

 

 

najskuteczniejszego leczenia chorób, jak również określanie

 

 

sposobów rehabilitacji - oczywiście, dotyczących ludzi w podeszłym

 

 

wieku.

 

 

Celem wydzielenia geriatrii z interny było skuteczniejsze

rozwiązywanie problemów zdrowotnych, psychicznych i

społecznych u chorych w wieku podeszłym. Jedynie takie

holistyczne podejście do człowieka starego gwarantuje bowiem

zrozumienie jego problemów i daje podstawę skutecznej

pomocy.

Starzenie może bowiem być modyfikowane, a geriatria uczy, jakich

 

 

kłopotów zdrowotnych spodziewać się może młody człowiek za lat

 

 

60. Uczy też, jak opóźnić niedołęstwo starcze i jak o wiele lat

 

 

wcześniej unikać przyszłej niesprawności, która nie pozwoli na

 

 

czynne korzystanie z ostatnich 20 lat coraz dłuższego życia.

 

 

Błędem jest jednak kojarzenie geriatrii z chorymi terminalnie czy z

 

 

chorymi na zespół otępienny

 

 

Wiedza internistyczna z rozszerzeniem jej w kierunku psychiatrii, neurologii, diabetologii,

ortopedii, kardiologii, rehabilitacji i psychologii jest niezbędna w opiece i leczeniu ludzi w

podeszłym wieku..

GERONTOLOGIA SPOŁECZNA to 

ważny dział gerontologii, zajmuje 

się poznawaniem warunków życia i 

potrzeb ludzi starszych, dążąc do 

poprawy tych warunków, 

zaspokajania ich potrzeb i 

aktywizacji społecznej.

Głównym celem pracy w geriatrii jest  przywrócenie

 

 

chorego w lepszym stanie funkcjonalnym do własnego

 

 

środowiska.

 

 

Teorie wyjaśniające źródła i przyczyny starzenia się organizmu:

 

 

Teorie genetyczne, niegenetyczne i fizjologiczne

.

Teorie genetyczne

 upatrują źródło przyczyn starzenia się organizmu w

uszkodzeniach materiału genetycznego.

Niegenetyczne

 koncepcje starzenia się postulują, iż przyczyną tego procesu jest

nagromadzenie substancji szkodliwych dla organizmu, które w dawkach, w jakich

występują, przyczyniają się do rozpadu organizmu.

Teorie fizjologiczne

 sugerują, że starzenie się jest wynikiem degeneracji systemów

fizjologicznych (immunologicznego, endokrynnego).

Inne teorie:
1. Teoria wolnych rodników, uszkadzających komórki.
2. Działanie promieniowania kosmicznego prowadzi do mutacji genów i
chromosomów.
3. Starzenie się kolagenu.
4. Zaburzenia i zmiany inwolucyjne w CUN.
5. Niekorzystny wpływ środowiska i stylu życia.
6. Nagromadzenie nieprawidłowych białek.
7.Utrata zdolności komórek do podziału i odnowy.

GENY STARZENIA LUB DŁUGOWIECZNOŚCI

 – u człowieka ok. 100 – 1000

kontroluje ten proces lub bierze w tym udział (chromosomy lub mitochondria), np.:

1)  HLA – DR7, DR11, DR12

2) Apolipoproteina E – 2

3)  Inhibitor aktywatora plazminogenu 1 (PAF – 1)

4)  Konwertaza angiotensyny (ACE)

GENY PRZYSPIESZAJĄCE STARZENIE

 (21 CECH STARZENIA):

-  zespół Downa - (15 cech/ 21)

-  zespół Cockayne’a (karłowatość, degeneracja barwników siatkówki, głuchota,

niedorozwój umysłowy) - (12/ 21)

-  Zespół Turnera (8/ 21)

-  Zespół Klinefeltera

SPOSOBY NA SPOWOLNIENIE STARZENIA:

-  ograniczenie kaloryczne

- 

antyoxydanty

-  DHEA i inne terapie zastępcze

-  opóźnione potomstwo

FUTURYSTYCZNIE:

-  wymiana genów starzenia na allele długowieczności

-  wymiana chromosomów

-  reaktywność telomerazy

-  kontrolowana aktywność komórek pnia

-  klonowanie części zamiennych

U osób długowiecznych zagrożenie stanowią ostre stany zapalne, 
np.zapalenie płuc, upadki, złamanie kości, grypa i inne.
Koszt leczenia chorych w starszym wieku są kilkukrotnie wyższe 
niż chorych w średnim wieku.

Charakterystyczne cechy to: wielochorobowość i polipragmazja.
Jatrogenny zespół polekowy- występuje w związku z przyjmowaniem
wielu leków przez jednego pacjenta.

Geriatryczny zespół jatrogenny GZJ to dolegliwość, nowa choroba,
nieprawidłowe parametry biochemiczne występujące u osoby chorej
w związku z niewłaściwie zaleconym leczeniem. Powodem są zbyt 
duże dawki leków działające toksycznie oraz interakcje między 
lekami. Stosowane leki mogą przyczyniać się do zaburzeń pamięci.
 Inne objawy to zaburzenia wodno-elektrolitowe, metaboliczne i inne.

Wielkie problemy geriatryczne to przewlekłe i wieloprzyczynowe 
zespoły starczej niesprawności, obecność których prowadzi do utraty
niezależności i/lub kontroli nad własnym życiem

1. Nietrzymanie moczu, stolca
2. Zaburzenia równowagi, chodu i upadki
3. Geriatryczny zespół jatrogenny.
4. Upośledzenie funkcji narządów zmysłu słuchu, wzroku i innych
5. Zespoły otępienno- depresyjne.

Aspekty starzenia- biologiczny, psychologiczny i społeczny.
Starzenie zwyczajne- przeciętne: dotyczy zmian wynikających  procesu 
starzenia, chorób, niekorzystnych warunków środowiskowych, stylu 
życia.
Starzenie pomyślne- dominują zmiany wynikające wyłącznie z procesu
starzenia. Nie powikłane warunkami środowiska, stylem życia, chorobami.

Najczęstsze przyczyny zgłaszania się osób starszych do lekarza:
1. Przepisanie leku, kontynuacja leczenia.
2. Dolegliwości bólowe różnych okolic ciała
3. Poczucie niepokoju i lęku
4. Pogorszenie pamięci, zawroty głowy
5. Zaburzenia snu
6. Zaparcia 
7. Obrzęki, duszność, kaszel, osłabienie wzroku i słuchu, zmiany 
skórne, zapalenie żył.
8. Krwawienia, chudnięcie, gorączka, żółtaczka i inne.

Opieka geriatryczna:
1. Właściwa polityka zdrowotna państwa- oferowany pakiet 
świadczeń zdrowotno-opiekuńczych i socjalnych oraz dostępność
do tych świadczeń.
2. Infrastruktura opiekuńczo-społeczna, architektoniczna, użytkowa
dla potrzeb osób starszych.
3. Stan środowiska naturalnego, polityka żywieniowa państwa

4. Preferowanie zdrowego stylu życia i aktywności fizycznej, 
intelektualnej, dostępność do obiektów sportowo-rekreacyjnych,
rehabilitacyjnych.
5. Przeciwdziałanie marginalizacji społecznej powodowanej wiekiem.
Zjawisko ageismu definiowanie jest jako dyskryminujące podejście 
do osoby starszej z powodu jej wieku. Negatywne postawy spotyka się 
u osób młodych czasami u pracowników służby zdrowia.

Leczenie i pielęgnowanie osób starszych jest trudne, wymaga więcej 
czasu, cierpliwości, współdziałania z rodziną. Bez odpowiedniego 
przygotowania nie jest to możliwe ponieważ prowadzi do frustracji i 
zmęczenia.

Geriatria dostarcza wiedzy jak najskuteczniej zapobiegać, diagnozować
i leczyć choroby pojawiające się w starości.

Geriatria bazuje na na wiedzy z wielu dziedzin 
medycyny,psychologię,
rehabilitację i inne. 

Osoby starsze wymagające szczególnej opieki:
1. Pacjenci po 85 r.ż.
2. Osoby świeżo owdowiałe.
3. Uzależnione od benzodiazepin. Stosujące leczenie wieloma lekami
4. Po przebytym świeżym udarze mózgu.
5. Z zaburzeniami równowagi i chodu, niesprawnością kończyn, 
po upadkach, zawrotami głowy 
6. Z otępieniem i depresją.
7. W izolacji społecznej, ubogie i bezdomne, niedożywione.
8. Z upośledzeniem znacznym wzroku i słuchu.

Zasada główna geriatrii to utrzymanie osoby starszej jak najdłużej 
sprawnej, samodzielnej, niezależnej. 
W celu dobrego zdiagnozowania pacjenta wykonuje się KOG.

. 

Dziękuję za uwagę

.