Choroby gruczołów 

Choroby gruczołów 

wewnętrznego wydzielania

wewnętrznego wydzielania

Choroby gruczołów wewnętrznego wydzielania 

Choroby gruczołów wewnętrznego wydzielania 

rzadko notuje się w praktyce weterynaryjnej, ze 

rzadko notuje się w praktyce weterynaryjnej, ze 

względu na trudności diagnostyczne i często 

względu na trudności diagnostyczne i często 

mało konkretny obraz objawów klinicznych.

mało konkretny obraz objawów klinicznych.

Najczęściej mówi się o nadczynności lub 

Najczęściej mówi się o nadczynności lub 

niedoczynności poszczególnych gruczołów. 

niedoczynności poszczególnych gruczołów. 

Przyczynami niedoczynności 

Przyczynami niedoczynności 

najczęściej są:

najczęściej są:



1. niewystarczająca sekrecja hormonu z powodu 

1. niewystarczająca sekrecja hormonu z powodu 

zaniku lub zmian wstecznych gruczołu lub z 

zaniku lub zmian wstecznych gruczołu lub z 

powodu braku odpowiednich prekursorów 

powodu braku odpowiednich prekursorów 

hormonalnych

hormonalnych



2. nadmierne wiązanie lub przyspieszony rozpad i 

2. nadmierne wiązanie lub przyspieszony rozpad i 

wydalanie hormonu

wydalanie hormonu



3. niewrażliwość organów docelowych na 

3. niewrażliwość organów docelowych na 

działanie hormonu 

działanie hormonu 

Przyczynami nadczynności 

Przyczynami nadczynności 

najczęściej są:

najczęściej są:



1. zwiększona sekrecja w skutek guzów 

1. zwiększona sekrecja w skutek guzów 

nowotworowych lub uszkodzenia 

nowotworowych lub uszkodzenia 

mechanizmu sprzężenia zwrotnego

mechanizmu sprzężenia zwrotnego



2. zwiększonego wiązania, rozpadu lub 

2. zwiększonego wiązania, rozpadu lub 

wydalania hormonu

wydalania hormonu



3. nadwrażliwości organów docelowych

3. nadwrażliwości organów docelowych



UWAGA!!! – układ hormonalny ściśle 

UWAGA!!! – układ hormonalny ściśle 

współdziała z układem nerwowym!!!

współdziała z układem nerwowym!!!

Przysadka

Przysadka



Skład: 3 płaty – przedni i środkowy to część 

Skład: 3 płaty – przedni i środkowy to część 

gruczołowa i tylni to część nerwowa

gruczołowa i tylni to część nerwowa



Niedoczynność części gruczołowej u zwierząt 

Niedoczynność części gruczołowej u zwierząt 

prowadzi do karłowatości lub gigantyzmu.

prowadzi do karłowatości lub gigantyzmu.



Karłowatość – zahamowanie rozwoju i wzrostu 

Karłowatość – zahamowanie rozwoju i wzrostu 

kości długich, opóźniona wymiana zębów 

kości długich, opóźniona wymiana zębów 

mlecznych, objawy typowe dla niewydolności 

mlecznych, objawy typowe dla niewydolności 

tarczycy i kory nadnerczy.

tarczycy i kory nadnerczy.



Gigantyzm – zwiększony apetyt i pragnienia, 

Gigantyzm – zwiększony apetyt i pragnienia, 

wzrost masy czaszki, powiększenie głowy i 

wzrost masy czaszki, powiększenie głowy i 

klatki piersiowej, zgrubienie kończyn, 

klatki piersiowej, zgrubienie kończyn, 

nadmierny przyrost okrywy włosowej oraz 

nadmierny przyrost okrywy włosowej oraz 

cukrzyca

cukrzyca

Przysadka

Przysadka



Zaburzenia czynnościowe części nerwowej – wiążą 

Zaburzenia czynnościowe części nerwowej – wiążą 

się zwykle z hormonem antydiuretycznym 

się zwykle z hormonem antydiuretycznym 

( wazopresyną).

( wazopresyną).



Moczówka prosta – polidypsja, poliuria, 

Moczówka prosta – polidypsja, poliuria, 

odwodnienie, zaburzenia elektrolitowe, ciężar 

odwodnienie, zaburzenia elektrolitowe, ciężar 

właściwy moczu 1,002 do 1,005, suchość błon 

właściwy moczu 1,002 do 1,005, suchość błon 

śluzowych i skóry, lizawość, postępujące 

śluzowych i skóry, lizawość, postępujące 

wyniszczenie.

wyniszczenie.



Rozpoznanie- oznaczenie poziomu hormonu, 

Rozpoznanie- oznaczenie poziomu hormonu, 

badanie moczu.

badanie moczu.



Leczenie- wazopresyna donosowo w dawce 0,05 ml 

Leczenie- wazopresyna donosowo w dawce 0,05 ml 

2 x dz u psów o masie 10-15 kg.

2 x dz u psów o masie 10-15 kg.

Nadnercza

Nadnercza



Składają się z 2 odrębnych anatomicznie i 

Składają się z 2 odrębnych anatomicznie i 

fizjologicznie części: rdzenia i kory. Część korowa 

fizjologicznie części: rdzenia i kory. Część korowa 

pozostaje pod wpływem przysadki i wydziela 

pozostaje pod wpływem przysadki i wydziela 

hormony sterydowe (kortykosteroidy + 

hormony sterydowe (kortykosteroidy + 

androgeny, progesteron i estrogeny wydzielane 

androgeny, progesteron i estrogeny wydzielane 

także przez gruczoły płciowe). Część rdzenna 

także przez gruczoły płciowe). Część rdzenna 

ściśle związana z układem nerwowym wydziela 

ściśle związana z układem nerwowym wydziela 

katecholaminy.

katecholaminy.



Kortykosteroidy dzielimy pod względem 

Kortykosteroidy dzielimy pod względem 

fizjologicznym na glikokortykoidy ( kortyzol, 

fizjologicznym na glikokortykoidy ( kortyzol, 

kortykosteron) oraz 

kortykosteron) oraz 

mineralokortykoidy( aldosteron).

mineralokortykoidy( aldosteron).

Działanie glikokortykoidów sprowadza się 

Działanie glikokortykoidów sprowadza się 

do:

do:



1. stymulowania procesu tworzenia glukozy z 

1. stymulowania procesu tworzenia glukozy z 

białek i tłuszczów oraz hamowanie rozpadu glukozy 

białek i tłuszczów oraz hamowanie rozpadu glukozy 

przez zmniejszenie możliwości wykorzystania jej 

przez zmniejszenie możliwości wykorzystania jej 

przez tkanki.

przez tkanki.



2. działanie przeciwzapalnie i przeciwświądowe.

2. działanie przeciwzapalnie i przeciwświądowe.



3. wpływu na układ krwiotwórczy i krew w postaci 

3. wpływu na układ krwiotwórczy i krew w postaci 

litycznego oddziaływania na tkankę limfatyczną i 

litycznego oddziaływania na tkankę limfatyczną i 

limfocyty( zmniejszenie ilości eozynofilów we krwi 

limfocyty( zmniejszenie ilości eozynofilów we krwi 

obwodowej i pobudzenie erytropoezy).

obwodowej i pobudzenie erytropoezy).



4. stymulowania procesu zatrzymania przez nerki 

4. stymulowania procesu zatrzymania przez nerki 

wody i Na, a zwiększonego wydalania K. 

wody i Na, a zwiększonego wydalania K. 

Podstawową funkcją aldosteronu jest utrzymanie 

Podstawową funkcją aldosteronu jest utrzymanie 

odpowiedniego ciśnienia krwi. 

odpowiedniego ciśnienia krwi. 

Rdzeń nadnerczy

Rdzeń nadnerczy



Nie jest kontrolowany przez żaden z hormonów 

Nie jest kontrolowany przez żaden z hormonów 

tropowych i wydziela katecholaminy: adrenalinę, 

tropowych i wydziela katecholaminy: adrenalinę, 

noradrenalinę i dopaminę.

noradrenalinę i dopaminę.



Katecholaminy działają na układ krążenia, 

Katecholaminy działają na układ krążenia, 

mięśniówkę gładką i procesy przemiany materii. 

mięśniówkę gładką i procesy przemiany materii. 

Powodują wzrost ciśnienia krwi i przyspieszenie 

Powodują wzrost ciśnienia krwi i przyspieszenie 

akcji serca oraz pogłębienie oddechów i 

akcji serca oraz pogłębienie oddechów i 

podwyższenie poziomu cukru we krwi, a także 

podwyższenie poziomu cukru we krwi, a także 

ograniczenie motoryki przewodu pokarmowego.

ograniczenie motoryki przewodu pokarmowego.

Niedoczynność kory nadnerczy

Niedoczynność kory nadnerczy



Pierwotna – zwyrodnienie lub zanik tkanki korowej. 

Pierwotna – zwyrodnienie lub zanik tkanki korowej. 

Objawy – brak apetytu, wymioty, biegunka, spadek 

Objawy – brak apetytu, wymioty, biegunka, spadek 

masy ciała oraz zaburzenia w układzie krążenia: 

masy ciała oraz zaburzenia w układzie krążenia: 

wzrost Ht, spadek ciśnienia krwi, zapaść 

wzrost Ht, spadek ciśnienia krwi, zapaść 

naczyniowa.

naczyniowa.



Wtórna – spowodowana jest niedostatecznym 

Wtórna – spowodowana jest niedostatecznym 

wydzielaniem ACTH, brak jest zaburzeń 

wydzielaniem ACTH, brak jest zaburzeń 

elektrolitowych ponieważ wydzielanie aldosteronu 

elektrolitowych ponieważ wydzielanie aldosteronu 

nie jest kontrolowane przez ACTH, mogą też 

nie jest kontrolowane przez ACTH, mogą też 

występować objawy charakterystyczne dla 

występować objawy charakterystyczne dla 

niewydolności przysadki.

niewydolności przysadki.

Niedoczynność kory nadnerczy

Niedoczynność kory nadnerczy



Rozpoznawanie – trudne, mało swoiste objawy kliniczne, 

Rozpoznawanie – trudne, mało swoiste objawy kliniczne, 

które nakładają się na objawy choroby podstawowej.

które nakładają się na objawy choroby podstawowej.



Laboratoryjnie – test Thorna: ocena spadku eozynofilów 

Laboratoryjnie – test Thorna: ocena spadku eozynofilów 

po injekcji ACTH(rano przed karmieniem). Dawka ACTH 

po injekcji ACTH(rano przed karmieniem). Dawka ACTH 

0,25 – 0,5 mg/kg m.c po 6 godz ocena u psów, po 10 

0,25 – 0,5 mg/kg m.c po 6 godz ocena u psów, po 10 

godz u krów. Spadek 50 % eozynofilów świadczy o 

godz u krów. Spadek 50 % eozynofilów świadczy o 

zachowanej funkcji kory nadnerczy.

zachowanej funkcji kory nadnerczy.



Oznaczanie poziomu 17 – hydroksykortykosteroidów w 

Oznaczanie poziomu 17 – hydroksykortykosteroidów w 

plazmie lub ilości wydalania ich metabolitów w moczu.

plazmie lub ilości wydalania ich metabolitów w moczu.



Leczenie sprowadza się do wyrównania zaburzeń w 

Leczenie sprowadza się do wyrównania zaburzeń w 

gospodarce wodno-elektrolitowej i podaży octanu 

gospodarce wodno-elektrolitowej i podaży octanu 

dezoksykortykosteronu 1-3 mg/10 kg i.m przez kilka dni.

dezoksykortykosteronu 1-3 mg/10 kg i.m przez kilka dni.

Nadczynność kory nadnerczy

Nadczynność kory nadnerczy



Syndrom Cushinga psów 

Syndrom Cushinga psów 



Objawy: nadmierny rozrost podściółki tłuszczowej 

Objawy: nadmierny rozrost podściółki tłuszczowej 

w górnej części szyi, wilczy apetyt, zmniejszenie 

w górnej części szyi, wilczy apetyt, zmniejszenie 

napięcia i zanik mięśni brzucha ( obwisły brzuch). 

napięcia i zanik mięśni brzucha ( obwisły brzuch). 

Skóra staje się sucha, szorstka, niekiedy 

Skóra staje się sucha, szorstka, niekiedy 

nadmiernie pigmentowana. U 40 % psów można 

nadmiernie pigmentowana. U 40 % psów można 

stwierdzić miejscową mineralizację skóry mimo 

stwierdzić miejscową mineralizację skóry mimo 

normalnego poziomu Ca i P w surowicy. 

normalnego poziomu Ca i P w surowicy. 

Zwapnienia można stwierdzić również w narządach 

Zwapnienia można stwierdzić również w narządach 

miąższowych i mięśniach. U samców dochodzi do 

miąższowych i mięśniach. U samców dochodzi do 

zaniku jąder, u suk do zaniku cieczki.

zaniku jąder, u suk do zaniku cieczki.



Rozpoznanie – eozynopenia, limfopenia, wzrost 

Rozpoznanie – eozynopenia, limfopenia, wzrost 

glukozy, cholesterolu, Aspat, Alat, A.P.

glukozy, cholesterolu, Aspat, Alat, A.P.

Hirsutyzm

Nierównomierne linienie

Nadmierna potliwość

Nadczynność kory nadnerczy

Nadczynność kory nadnerczy



Leczenie- chirurgiczne usunięcie obu nadnerczy – 

Leczenie- chirurgiczne usunięcie obu nadnerczy – 

bardzo trudne!!!, Izomer orto, para insektycydu 

bardzo trudne!!!, Izomer orto, para insektycydu 

DDD- działający wybiórczo na nadnercza p.o w 

DDD- działający wybiórczo na nadnercza p.o w 

dawce 50 mg/kg przez 5-10 dni, tydzień przerwy i 

dawce 50 mg/kg przez 5-10 dni, tydzień przerwy i 

ponownie w tej samej dawce. Po całkowitym 

ponownie w tej samej dawce. Po całkowitym 

ustąpieniu objawów zalecane są dawki 

ustąpieniu objawów zalecane są dawki 

podtrzymujące 8-10 mg/kg/dzień.

podtrzymujące 8-10 mg/kg/dzień.

Przytarczyce

Przytarczyce



Konie mają 4 przytarczyce, często leżą w tkance 

Konie mają 4 przytarczyce, często leżą w tkance 

łącznej powyżej grzbietowej granicy tarczycy, ale 

łącznej powyżej grzbietowej granicy tarczycy, ale 

lokalizacja jest zmienna. Produkują PTH i 

lokalizacja jest zmienna. Produkują PTH i 

kalcytoninę. PTH różni się od ludzkiego sekwencją 

kalcytoninę. PTH różni się od ludzkiego sekwencją 

aminokwasów w C- końcowym odcinku, taka sama 

aminokwasów w C- końcowym odcinku, taka sama 

sekwencja jest w N- końcowym odcinku (zestawy 

sekwencja jest w N- końcowym odcinku (zestawy 

do oznaczeń zawierają przeciwciała dla C – 

do oznaczeń zawierają przeciwciała dla C – 

końcowego odcinka)

końcowego odcinka)



W weterynarii używa się systemu pomiarowego 

W weterynarii używa się systemu pomiarowego 

dla 3 różnych rodzajów przeciwciał: skierowane w 

dla 3 różnych rodzajów przeciwciał: skierowane w 

środkowy odcinek łańcucha, skierowane w C – 

środkowy odcinek łańcucha, skierowane w C – 

końcowy odcinek i w N- końcowy

końcowy odcinek i w N- końcowy

PTH

PTH



Działa na układ kostny, nerki i przewód 

Działa na układ kostny, nerki i przewód 

pokarmowy

pokarmowy



1. Zatrzymanie Ca przez nerki (zwiększa resorpcję 

1. Zatrzymanie Ca przez nerki (zwiększa resorpcję 

zwrotną), wzrost wydalania P.

zwrotną), wzrost wydalania P.



2. Powoduje resorpcję wapnia z kości poprzez 

2. Powoduje resorpcję wapnia z kości poprzez 

aktywację cyklazy adenylowej

aktywację cyklazy adenylowej



3. Zwiększa wchłanianie Ca z jelit, ale tylko przy 

3. Zwiększa wchłanianie Ca z jelit, ale tylko przy 

udziale 1,25 dihydrocholekalcyferolu

udziale 1,25 dihydrocholekalcyferolu



Antagonistycznie działa kalcytonina.

Antagonistycznie działa kalcytonina.

Przytarczyce - konie

Przytarczyce - konie



U koni obserwuje się pierwotną, wtórną i 

U koni obserwuje się pierwotną, wtórną i 

pseudonadczynność przytarczyc.

pseudonadczynność przytarczyc.



Pierwotne bardzo rzadkie.

Pierwotne bardzo rzadkie.



Wtórne – żywieniowe: zły stosunek Ca do P = ch. 

Wtórne – żywieniowe: zły stosunek Ca do P = ch. 

Otrębowa, Ca i P w osoczu prawidłowy, wzrasta 

Otrębowa, Ca i P w osoczu prawidłowy, wzrasta 

wydalanie P z moczem. Leczenie – dieta.

wydalanie P z moczem. Leczenie – dieta.



Zatrucie witaminą D3 – wzrost stężenia Ca, P w 

Zatrucie witaminą D3 – wzrost stężenia Ca, P w 

normie, wapnienie tkanek miękkich.

normie, wapnienie tkanek miękkich.



Pseudonadczynność – chłoniaki, nowotwory 

Pseudonadczynność – chłoniaki, nowotwory 

żołądka

żołądka

Przyczyny hiperkalcemii

Przyczyny hiperkalcemii



1. Pierwotna nadczynność przytarczyc

1. Pierwotna nadczynność przytarczyc



2. Guzy nowotworowe

2. Guzy nowotworowe



3. Hiperwitaminoza D3

3. Hiperwitaminoza D3



4. Niedoczynność kory nadnerczy

4. Niedoczynność kory nadnerczy



5. Niewydolność nerek, choroby układu kostnego 

5. Niewydolność nerek, choroby układu kostnego 

(osteomyelitis, osteodystrofia przerostowa)

(osteomyelitis, osteodystrofia przerostowa)



6. Przedawkowanie preparatów Ca

6. Przedawkowanie preparatów Ca



7. Odwodnienie dużego stopnia

7. Odwodnienie dużego stopnia



8. Wzrost PTH znaczny lub średni przemawia za 

8. Wzrost PTH znaczny lub średni przemawia za 

pierwotną nadczynnością przytarczyc.

pierwotną nadczynnością przytarczyc.

Pierwotna nadczynność przytarczyc

Pierwotna nadczynność przytarczyc



Gruczolaki, hiperplazja.

Gruczolaki, hiperplazja.



Objawy – polidypsja, poliuria, ogólna słabość, 

Objawy – polidypsja, poliuria, ogólna słabość, 

nietolerancja wysiłkowa, utrata apetytu, spadek 

nietolerancja wysiłkowa, utrata apetytu, spadek 

masy ciała, wymioty, zaparcia.

masy ciała, wymioty, zaparcia.



W badaniach – hiperkalcemia, normofosfatemia 

W badaniach – hiperkalcemia, normofosfatemia 

do hipofosfatemii, hipostenuria, alkalizacja 

do hipofosfatemii, hipostenuria, alkalizacja 

moczu, zwapnienia w nerkach.

moczu, zwapnienia w nerkach.



Uwaga!!! Przy niewydolności nerek wzrost PTH 

Uwaga!!! Przy niewydolności nerek wzrost PTH 

spowodowany jest zaburzeniami w jego krążeniu. 

spowodowany jest zaburzeniami w jego krążeniu. 

Zawsze oznaczyć Ca zjonizowany – niski przy 

Zawsze oznaczyć Ca zjonizowany – niski przy 

niewydolności nerek, wysoki w pierwotnej 

niewydolności nerek, wysoki w pierwotnej 

nadczynności przytarczyc.

nadczynności przytarczyc.

Tarczyca

Tarczyca



Bogato unaczyniony gruczoł

Bogato unaczyniony gruczoł

.

.



Położony na pierwszych pierścieniach tchawicy

Położony na pierwszych pierścieniach tchawicy

.

.



Składa się z dwu płatów połączonych cieśnią

Składa się z dwu płatów połączonych cieśnią

.

.

Hormon

Hormon

y tarczycy

y tarczycy

:

:



Thyro

Thyro

ksyna

ksyna

 

 

 i 

 i 

 tr

 tr

ójjo

ójjo

dotyronin

dotyronin

a

a



Calcitonin

Calcitonin

Thyro

Thyro

ksyna

ksyna

 

 

 i 

 i 

 tr

 tr

ójjo

ójjo

dotyronin

dotyronin

a

a

■

Stru

Stru

k

k

tur

tur

a

a

:

:

O

CH

2

CH COOH

NH

2

I

I

I

I

HO

O

CH

2

CHCOOH

NH

2

I

I

I

HO

Thyroxine

Triiodothyronine

5'



Regula

Regula

cja wydzielania

cja wydzielania

:

:

Hypothalamus

Anterior Pituitary

Thyroid gland

Thyroxin & Triiodothyronin

Thyrotropine Releasing Hormone

(TRH)

Thyroid Stimulating Hormone

(TSH)

Biosynte

Biosynte

za

za



Jod jest dostaje się do tarczycy na drodze 

Jod jest dostaje się do tarczycy na drodze 

transportu aktywnego pod kontrolą TSH

transportu aktywnego pod kontrolą TSH



Pero

Pero

ksy

ksy

da

da

za Tarczycy 

za Tarczycy 

(TPO) 

(TPO) 

utlenia jodki do 

utlenia jodki do 

podjodynów 

podjodynów 

 (HO

 (HO

I

I

).

).



TPO 

TPO 

katalizuje przyłączenie jodu do tyrozyny

katalizuje przyłączenie jodu do tyrozyny

.

.



Thyro

Thyro

ksyna jest magazynowana w postaci 

ksyna jest magazynowana w postaci 

t

t

yr

yr

e

e

oglobulin

oglobulin

y

y

.

.



TSH 

TSH 

pobudza

pobudza

 l

 l

iz

iz

osom

osom

y do  uwalniania 

y do  uwalniania 

 

 

t

t

hyro

hyro

ksy

ksy

n

n

y z t

y z t

hyr

hyr

e

e

oglobulin

oglobulin

y

y

.

.



5

5

’

’

-De

-De

j

j

od

od

y

y

na

na

za

za

 

 

przekształca

przekształca

 Tyro

 Tyro

ksy

ksy

n

n

ę w 

ę w 

 

 

Tr

Tr

ójj

ójj

odotyronin

odotyronin

ę głównie w tkankach 

ę głównie w tkankach 

obwodowych 

obwodowych 

(80%).

(80%).



Transport:

Transport:



Tyro

Tyro

ksy

ksy

n

n

a wiąże się z białkami osocza 

a wiąże się z białkami osocza 

(PBI)

(PBI)

. 

. 



Główne białko wiążące tyroksynę to TBG

Główne białko wiążące tyroksynę to TBG

“

“

Thyroxin-binding globulin”.

Thyroxin-binding globulin”.



Okres półtrwania

Okres półtrwania

: 6

: 6

 

 

- 7 d

- 7 d

ni

ni

.

.

Działanie hormonów tarczycy

Działanie hormonów tarczycy

:

:



Przyspiesza wzrost i biosyntezę białek

Przyspiesza wzrost i biosyntezę białek

.

.



Bierze udział we rozwoju układu nerwowego

Bierze udział we rozwoju układu nerwowego

.

.



Zwiększa przemianę podstawową i wykorzystanie 

Zwiększa przemianę podstawową i wykorzystanie 

tlenu

tlenu

.

.



Wpływa na wzrost ciepłoty ciała

Wpływa na wzrost ciepłoty ciała

 “

 “

Efekt 

Efekt 

kaloryczny

kaloryczny

”.

”.



Wpływa na układ krążenia

Wpływa na układ krążenia

:

:



Przyspiesza częstość skurczów serca

Przyspiesza częstość skurczów serca

.

.



Zwiększa siłę skurczów serca

Zwiększa siłę skurczów serca

.

.



Zwiększa rzut serca

Zwiększa rzut serca

.

.

Zapotrzebowanie na jod

Zapotrzebowanie na jod



Zapotrzebowanie na jod u bydła 

Zapotrzebowanie na jod u bydła 

mięsnego wynosi 0.23 mg/lb paszy 

mięsnego wynosi 0.23 mg/lb paszy 

[0.5 ppm (0.2 – 2.0)]

[0.5 ppm (0.2 – 2.0)]



Zapotrzebowanie na jod rośnie dwu-, 

Zapotrzebowanie na jod rośnie dwu-, 

trzykrotnie w przypadku obecności 

trzykrotnie w przypadku obecności 

goitrogenów w paszy

goitrogenów w paszy



Maksymalne, tolerowane stężenie 

Maksymalne, tolerowane stężenie 

jodu w paszy wynosi 50 ppm

jodu w paszy wynosi 50 ppm

Stany wynikające z hipotyreozy

Stany wynikające z hipotyreozy

:

:



Wole obojętne

Wole obojętne

:

:



Przyczyna

Przyczyna

: 

: 

niedobór jodu w diecie

niedobór jodu w diecie

.

.



Objawy

Objawy

:

:



Hypertrofia tarczycy

Hypertrofia tarczycy

.

.



Niskie stężenie tyroksyny

Niskie stężenie tyroksyny

.

.



Wzrost stężenia 

Wzrost stężenia 

TSH.

TSH.



Leczenie

Leczenie

: 

: 

Preparaty jodu.

Preparaty jodu.



Kretynizm

Kretynizm

:

:



Stan nieodwracalny wynikający z niedoboru tyroksyny w 

Stan nieodwracalny wynikający z niedoboru tyroksyny w 

okresie niemowlęcym

okresie niemowlęcym

.

.



Opóźnienie rozwoju umysłowego

Opóźnienie rozwoju umysłowego

.

.

NIEDOBÓR JODU

NIEDOBÓR JODU

Niedobór pierwotny – niedobór w glebie wodzie i roślinach

Niedobór pierwotny – niedobór w glebie wodzie i roślinach

Wole endemiczne

 występuje w 

okolicach o niskiej zawartości jodu w glebie, 
często w połączeniu z obecnością 
wolotwórczych substancji 

w karmie

Pogórze Karpackie (Małopolska) i Pogórze Sudeckie.

Tereny 
nadmorskie

•Niedobór wtórny – nie zależy od warunków glebowych, ale od 
goitrogenów występujących w karmie

Goitrogeny - substancje, które zaburzają 
funkcję tarczycy poprzez zakłócanie 
wychwytu jodu, mogą one powodować 
rozszerzenie tarczycy, czyli wole.

•Wywołujące względny niedobór jodu np. sole Ca
•Zakłócające wewnątrztarczycową przemianę jodu

Powodujące zaburzenia w wychwytywaniu i gromadzeniu 
jodu przez tarczycę np. tiocyjaniany występujące w roślinach 
krzyżowych (kapusta, kalarepa, rzepa) – podawanie 
zwiększonej ilości jodu zapobiega ich działaniu
Powodujące zaburzenia na dalszych etapach biosyntezy 
hormonu np. pochodne tiomocznika, leki zawierające siarkę 
(np. tiobarbituran) - podawanie zwiększonej ilości jodu nie 
zapobiega ich działan

iu

Objawy

 

Cielęta

•Powiększenie tarczycy – wole
•Zgrubienie skóry i tkanki podskórnej w okolicy krtani
•Zahamowanie wzrostu
•Wyłysienia na skórze

Dorosłe

•Nieregularna i osłabiona ruja
•Zmniejszony popęd płciowy samców i 
zwyrodnienie plemników

•Poronienia

Leczenie

•Jodek lub jodan potasu
•Lizawki z solą jodową – w okresie 

 utrzymania pastwiskowego

•Mieszanki mineralne i pasze treściwe zawierające 0,01% jodu – 
w okresie utrzymania oborowego

Zapobieganie

•Lizawki lub mieszanki mineralne zawierające związki jodu
•W rejonach ubogich w jod nawozi się trwałe użytki zielone 
azotanami sodu

Przypadek kliniczny

Przypadek kliniczny

Wskaźniki morfologiczne

Wskaźniki morfologiczne

Stężenia hormonów

Stężenia hormonów

Tyroksyna

μg/ml

Trójjodotyronin

a

ng/ml

TSH

μg/ml

Norma

4,0 – 17,0

0,9 – 4,0

0,0 – 1,2

Wartości 

oznaczone u 

matek

4,29

4,40

1,692

1,254

0,17

0,10

Milk goiter

Milk goiter

Milk goiter

Milk goiter

•

Pojawia się 

Pojawia się 

7 

7 

 - 

 - 

10 

10 

dnia życia.

dnia życia.

•

Zaczyna ustępować 

Zaczyna ustępować 

około 4 miesiąca.

około 4 miesiąca.

•

Całkowicie zanika 

Całkowicie zanika 

pomiędzy

pomiędzy

 6 

 6 

a

a

 9

 9

 

 

miesiącem.

miesiącem.



Obrzęk śluzakowaty (

Obrzęk śluzakowaty (

Myxedema

Myxedema

)

)

:

:



Niedobór tyroksyny u dorosłych spowodowany

Niedobór tyroksyny u dorosłych spowodowany

:

:



Chirurgicznym usunięciem tarczycy

Chirurgicznym usunięciem tarczycy

.

.



Zniszczenie tarczycy przez  jod radioaktywny

Zniszczenie tarczycy przez  jod radioaktywny

.

.



Zanik gruczołu tarczowego

Zanik gruczołu tarczowego

.

.



Objawy

Objawy

: 

: 



Osłabienie mięśni

Osłabienie mięśni

.

.



Utrata łaknienia

Utrata łaknienia

.

.



Bradykardia i mały rzut serca

Bradykardia i mały rzut serca

.

.



Sucha, zimna skóra

Sucha, zimna skóra

.

.



Łamliwe włosy

Łamliwe włosy

.

.



Nabrzmiała twarz bez wyrazu

Nabrzmiała twarz bez wyrazu

.

.



Leczenie

Leczenie

:

:



Tyro

Tyro

ksy

ksy

n

n

a – leczenie ratujące życie

a – leczenie ratujące życie

.

.

Zapalenie tarczycy 

Zapalenie tarczycy 

Hashimoto

Hashimoto

przewlekłe limfocytowe zapalenie 

przewlekłe limfocytowe zapalenie 

gruczołu tarczowego, wole 

gruczołu tarczowego, wole 

limfocytarne, choroba Hashimoto, 

limfocytarne, choroba Hashimoto, 

ang. Hashimoto's thyroiditis, chronic 

ang. Hashimoto's thyroiditis, chronic 

lymphocytic thyroiditis,

lymphocytic thyroiditis,

łac. 

łac. 

thyroiditis Hashimoto, thyroiditis 

thyroiditis Hashimoto, thyroiditis 

lymphocytica chronica

lymphocytica chronica

Zapalenie tarczycy 

Zapalenie tarczycy 

Hashimoto

Hashimoto

Występowanie:

Występowanie:

• 

• 

psy, kury, szczury laboratoryjne

psy, kury, szczury laboratoryjne

• 

• 

naczelne

naczelne

• 

• 

ludzie

ludzie

Czynniki ulegające uszkodzeniu

Czynniki ulegające uszkodzeniu

•

tyreoglobulina

tyreoglobulina

•

tyreoperoksydaza 

tyreoperoksydaza 

(mikrosomalna)

(mikrosomalna)

•

Białka receptorów TSH 

Białka receptorów TSH 

•

Białka cytoszkieletowe: 

Białka cytoszkieletowe: 

tubulina

tubulina

Zapalenie tarczycy 

Zapalenie tarczycy 

Hashimoto

Hashimoto

Odpowiedź humoralna

Odpowiedź humoralna



Produkcja przeciwciał

Produkcja przeciwciał



Odkładanie się kompleksów 

Odkładanie się kompleksów 

immunologicznych w błonie podstawnej

immunologicznych w błonie podstawnej



Proliferacja limfocytów B w tarczycy

Proliferacja limfocytów B w tarczycy

Odpowiedź komórkowa

Odpowiedź komórkowa



Uczulone limfocyty T

Uczulone limfocyty T



Cytotoksyczność

Cytotoksyczność



Niesprawne limfocyty T-supresorowe

Niesprawne limfocyty T-supresorowe

Wole wrodzone

Wole wrodzone



Istota

Istota

Zaburzona synteza tyreoglobuliny

Zaburzona synteza tyreoglobuliny



Podatność

Podatność

Owce, kozy, bydło

Owce, kozy, bydło



Objawy

Objawy

Słabe lub martwe noworodki

Słabe lub martwe noworodki

Ślepota

Ślepota

Słaba pokrywa włosowa

Słaba pokrywa włosowa

Choroby związane z hypertyreozą

Choroby związane z hypertyreozą

:

:



Choroba 

Choroba 

Graves’

Graves’

a

a

 

 

Basedowa

Basedowa

e 

e 

(

(

Wole 

Wole 

toksyczne

toksyczne

)

)

:

:



Przyczyny

Przyczyny

: 

: 

choroba o podłożu autoimmunologicznym 

choroba o podłożu autoimmunologicznym 

przebiegająca ze wzmożon syntezą tyroksyny

przebiegająca ze wzmożon syntezą tyroksyny

.

.



Objawy

Objawy

:

:



Przerost tarczycy

Przerost tarczycy

.

.



Wytrzeszcz oczu

Wytrzeszcz oczu

.

.



Podwyższona ciepłota ciała

Podwyższona ciepłota ciała

.

.



Nowotwory tarczycy

Nowotwory tarczycy

:

:



Leczenie

Leczenie

:

:



Tyreostatyki

Tyreostatyki

.

.

Naturalne preparaty 

Naturalne preparaty 

hormonalne

hormonalne



Odtłuszczony wyciąg tarczycy bydlęcej

Odtłuszczony wyciąg tarczycy bydlęcej

.

.



Częściowo oczyszczona tyreoglobulina

Częściowo oczyszczona tyreoglobulina

.

.



Sproszkowany, wysuszony ekstrakt 

Sproszkowany, wysuszony ekstrakt 

świńskiej tarczycy

świńskiej tarczycy

Syntetyczne preparaty 

Syntetyczne preparaty 

hormonalne

hormonalne



Levothyroxin T

Levothyroxin T

4

4

:

:



Powolny efekt, długie działanie

Powolny efekt, długie działanie

.

.



Liothyronin T

Liothyronin T

3

3

:

:



Szybki efekt, krótkie działanie

Szybki efekt, krótkie działanie

.

.

Leki tyreostatyczne

Leki tyreostatyczne

:

:



Jodki

Jodki

:

:



Zmniejsza unaczynienie gruczołu

Zmniejsza unaczynienie gruczołu

.

.



Zmniejsza uwalnianie tyroksyny z tyreoglobuliny

Zmniejsza uwalnianie tyroksyny z tyreoglobuliny

.

.



Efekty uboczne

Efekty uboczne

:

:



nadwrażliwość

nadwrażliwość

.

.



Powiększenie tarczycy (Jod-Basedow)

Powiększenie tarczycy (Jod-Basedow)

.

.



Jod radioaktywny

Jod radioaktywny

:

:



Odpowiednio wyliczona dawka powoduje częściowe 

Odpowiednio wyliczona dawka powoduje częściowe 

zniszczenie gruczołu

zniszczenie gruczołu

.

.



Alternatywa do leczenia chirurgicznego

Alternatywa do leczenia chirurgicznego

.

.



Thionamid

Thionamid

y

y

:

:



Hamują aktywność 

Hamują aktywność 

 TPO.

 TPO.



PTU 

PTU 

 -  

 -  

6-N-Propyl-2-thiouracil 

6-N-Propyl-2-thiouracil 

i

i

 Methimazole.

 Methimazole.