Struktura tekstu 

dziennikarskiego. 

Od czego zacząć? 

Rodzaje leadów

Dla kogo piszemy?

Co nowego 

wydarzyło się? 

   Czy temat jest 

przetwarzalny 

na obraz?

Ilu Czytelników 

dotyczy ten 

temat?

Czy temat 

budzi emocje?

   

5 pytań, które musimy sobie zadać przed przystąpieniem do 
pisania:

Czy temat jest 

„rozwojowy”?

Zacznij od tytułu

Tytuł to hak, na którym 
wieszamy nasz tekst. Jeśli 
jest mocny, utrzyma nawet 
duży i ciężki materiał

Kiedy mamy tytuł, łatwiej 
trzymać się tematu i nie 
zbaczać z wybranego 
kierunku

Tytuł nie powinien mieć 
więcej niż 7 słów (lub 2 
linie)

Tytuł może być 
informacją, cytatem lub 
pytaniem – pod warunkiem, 
że znamy na nie odpowiedź

Zaczynając pisanie od 
wymyślenia tytułu, 
porządkujemy zebrane 
informacje

80% informacji 

w pierwszych 20% 

tekstu

Odwrócona piramida i najważniejsze 
pytania dziennikarza

Co się stało?
Kto brał w tym 

udział?
Gdzie to się stało?
Kiedy to się stało?
Jak to się stało?
Dlaczego to się stało?

Czym jest lead?

Dobry lead jest 
jak pistolet…

… przystawiony 
do głowy 
Czytelnika…

… nie pozwala mu 
oderwać się od lektury

To najważniejsza część 
historii

Lead decyduje, czy 
odbiorca zacznie czytać 
tekst

Lead odpowiada na 
pytania: kto, co, gdzie, 
kiedy, dlaczego i jak

Lead najpierw 
powinien odpowiedzieć 
na pytanie CO się dzieje 
i KTO w tym bierze 
udział

Wiele leadów zaczyna 
się od odpowiedzi na 
pytanie KIEDY. To 
pójście na łatwiznę. 
Taką informację 
powinno się 
przeredagować.

Ekspozycja leadów

Ekspozycja leadów

Rodzaje leadów

1. Lead informacyjny

 W dłuższych tekstach możemy zastosować 

też:

2. Lead cytat
3. Lead pytanie
4. Lead historię

Lead informacyjny

 Mówi, o czym będzie historia

 Jest jej efektownym streszczeniem

 Zawiera słowa kluczowe dla zrozumienia informacji

 Może występować jako lead „twardy”, streszczający, typowy 

dla informacji typu „breaking news”…

 Przykład: Ludzie znów polecą na księżyc. NASA 

poinformowała o tym dziś występując o 10 miliardów 
dolarów na realizację projektu 

 … może też występować jako lead „miękki”, wymagający 

większej koncentracji i uwagi, zawierający więcej informacji 
wyjaśniających zdarzenie:

 Przykład: NASA proponuje kolejny projekt kosmiczny. 

Jej potrzeby budżetowe – ujawnione dziś – zawierają plan 
wysłania na Księżyc kolejnych ludzi. Agencja ma 
nadzieję na realizację długoterminowego projektu, w 
którym Księżyc zostanie wykorzystany jako „skocznia” 
do dalekich podróży kosmicznych. Zdaniem NASA 
potrzeba na to 10 miliardów dolarów.

Lead cytat

 Pozwala na efektowne otwarcie tekstu poprzez użycie 

kontrowersyjnych i zdecydowanych opinii

  Przykład: „Łatwiej uwierzyć w pogańskiego boga Jariłę 

niż dane Centralnej Komisji Wyborczej w Rosji – 
komentuje wyniki wyborów Aleksander Podrabinek, 
znany obrońca praw człowieka, więzień polityczny” 
(Duży Format, Jak fałszowano wybory w Rosji, 17.03.2008)

 Umożliwia pokazanie konfliktu poprzez cytowanie oponentów 

(ring)

 Przykład: „Czym kierowali się autorzy artykułu i osoby, 

które dostarczyły im materiałów? – pisze w liście na 
Niedzielę Palmową arcybiskup Kamiński. Czym kieruje 
się arcybiskup, powtarzając o mnie nieprawdę? – pyta 
dominikanin, który ujawnił ukryty grzech Kościoła”.
 (GW, Arcybiskup broni dobrego imienia księdza Andrzeja, 
17.03.2008)

 Zawsze jednak trzeba wyjaśnić Czytelnikowi kontekst 

wypowiedzi

 Ważne! Czy wszystkie wybrane przez Ciebie cytaty są mocne i 

użyteczne? Czy nie powtarzają informacji zawartych w 
tekście? 

Lead pytanie

 Nazywany także leadem-receptą, ponieważ stawia pytanie i 

od razu na nie odpowiada

 Wciąga w lekturę poprzez postawienie pytania często 

zadawanego sobie przez Czytelników

 Przykład: Dlaczego świat jest taki zakłamany? 

Odpowiedź jest prosta: bo my sami go tworzymy. A 
kłamstwo jest wpisane w naszą naturę. Z badań 
psychologicznych wynika, że posługujemy się nim 
średnio od 2 do 200 razy dziennie
(Newsweek, Cała prawda o kłamstwie, 30.09.2007)

 Dobrze nadaje się do prezentowania danych statystycznych, 

wyników sond, ankiet i sondaży

 Przykład: Czy ludzie żyją dziś tak, jakby nie mieli 

umrzeć? TAK odpowiedziało na to pytanie 71 procent 
badanych, a NIE – tylko 26 procent.
(Sondaż IQS Quant dla GW 12-13.03.2008)

 Ważne! W leadzie-recepcie nie stawiamy pytań retorycznych.  

Musimy znać konkretną odpowiedź na pytanie, które 
zadajemy.

Lead historia

 Znany też jako lead-anegdota lub lead opisowy

 Zaczyna się od opowiedzenia krótkiej historii, która 

wprowadza Czytelnika w okoliczności zdarzenia, nastrój itp.

 Przykład: W podparyskiej la Cité samochody podpala się 

zwykle między trzecią a czwartą rano. Więc o 
czternastej młodych ludzi raczej nie widuje się tu na 
ulicach. Odsypiają.

 Wymaga zebrania wielu dodatkowych informacji

 Często stosowany w reportażu

 Przykład: Halina ma 40 lat i urodzi dziecko dla Joanny. 

Zanim usiądzie, głaszcze się po brzuchu. To siódmy 
miesiąc.
(Duży Format, Adopcja ze wskazaniem, 25.02.2008)

 Jest skuteczny, ponieważ budzi emocje Czytelnika

 Jest skuteczny, ponieważ od razu wprowadza Czytelnika w 

akcję

 Ważne! Historia opowiedziana w leadzie nie jest samodzielną 

anegdotą - jej zadaniem jest wprowadzenie Czytelnika w 
tematykę artykułu. Lead jest haczykiem, na którym 
zawieszamy cały tekst.

Jak napisać dobry lead?

 Dobry lead jest jak atak, przed którym Czytelnik nie może się 

obronić

 Dobry atak to informacja, cytat, scena, pytanie, porównanie, 

anegdota... Jeden warunek - musi być zaskakujący.

 Często pomysł na dobry atak przychodzi dopiero, gdy się 

rozpiszemy. Wtedy pierwsze zdania idą do kosza

 Ważne! Napisanie leadu to najbardziej pracochłonna część 

pracy nad tekstem. Można ją wykonać na początku lub na 
końcu tworzenia materiału - trzeba jednak cały czas szukać 
jak najbardziej efektownego wejścia w temat. Od tych 25 słów 
zależy los całego artykułu

o

Pytanie: Czy twój lead zachęca Cię do lektury tekstu? Jeżeli 
nie, wyrzuć go i zacznij pisać od nowa. 

Po co są akapity?

Tekst dziennikarski 
zbudowany jest z akapitów

Dzięki takiej konstrukcji 
możemy go łatwo skrócić 
i przebudować

Pierwszym, 
najważniejszym akapitem 
jest lead

Każdy akapit to osobna 
scena, cytat, wątek

Akapit powinien zawierać 
maksymalnie 5-6 zdań

Optymalna długość 
akapitu to 5-12 linijek 
tekstu (w szpalcie)

Pisanie akapitami to 
dziennikarski odruch

Rola śródtytułów

Przeciętny Czytelnik traci zainteresowanie lekturą po drugim 
akapicie 

Potrzebny jest wtedy „haczyk”, który rozbudzi na nowo jego 
zainteresowanie

Śródtytuł jest wewnętrznym tytułem, który zapowiada, co 
będzie w następnych kilku akapitach tekstu

Tekst do 1800 znaków (kartka A4) nie potrzebuje śródtytułów, 
w dłuższych tekstach warto je wstawiać co 5-8 akapitów

Długość zdania – ile zniesie 
Czytelnik?

"Wielu ludzi uważa, że najdłuższe zdanie w historii literatury 
napisał Wiktor Hugo. Rekord przypisywany jest zdaniu z 
powieści „Nędznicy”, zawierającemu 823 słowa (...). Ta opinia 
jest błędna. Najdłuższe zdanie literatury angielskiej przypisuje 
się też Joyce'owi, który osiągnął 4391 słów („Ulisses”). Ale i on 
został pobity. Jonathan Coe w powieści „The Rotters Club” 
doszedł do 13955 słów w jednym zdaniu. To jednak nie koniec. 
Jest pewna polska książka, „Bramy Raju”, która zawiera zdanie 
złożone z 40000 słów (...). Powieść ta została napisana przez 
Jerzego Andrzejewskiego. Określana jest jako nowela, ale 
nowele zazwyczaj mają mniej niż 40000 słów. I wreszcie, na 
koniec, jest czeska powieść, która składa się z jednego długiego 
zdania – „Lekcje tańca dla starszych i zaawansowanych” 
Bohumila Hrabala (...). Składa się ze 128 stron.".

Jednak…

Długość zdania – ile zniesie 
Czytelnik?

Przeciętne zdanie w 
tekście dziennikarskim 
liczy ok. 8-10 słów (3-4 
linijki tekstu)

Dłuższe zdania (ok. 
20 słów) to tylko te, w 
których wyliczane są 
miejsca, instytucje, 
osoby itp. lub 
zamieszczane długie 
nazwy własne

Krótkie zdania to 
także krótkie słowa 
(do 5 sylab)

Zasada tekstu 
dziennikarskiego: 
jedno zdanie, jedna 
myśl, jedna liczba, 
jeden cytat

Długość zdania – ile zniesie 
Czytelnik?

Ilość słów w zdaniu

Ilu Czytelników 

zapamięta całe 

zdanie 

Ilu Czytelników 

zapamięta 

pierwszą część 

zdania

Ilu Czytelników 

zapamięta drugą 

część zdania

12

100 %

100 %

100 %

13

90 %

95 %

85 %

17

70 %

90 %

50 %

24

50 %

70 %

30 %

40

30 %

50 %

10 %

Im krótsze zdanie, tym więcej informacji Czytelnik z 
niego zapamięta

Pierwsza część zdania jest zawsze lepiej zapamiętywana, 
niż druga

Najlepsze wyniki zapamiętywania: zdania o długości do 
12 słów

Język tekstu dziennikarskiego

„W dążeniu do powagi wyklucza się z komunikacji zwykłych 
ludzi” Peter Glotz i Wolfgang Langenbucher („Wzgardzony 
czytelnik”)

Piszemy po to, by poinformować, wytłumaczyć, zainteresować 
tematem, wzbudzić emocje

Dziennikarze są przede wszystkim „tłumaczami”

Ich zadaniem jest przetłumaczenie języka fachowego lub 
żargonu na język powszechnie zrozumiały

Należy więc:

Unikać wszelkiego rodzaju przymiotników-ozdobników i 
powtórzeń (wzajemna współpraca, potencjalne możliwości, 
akwen wodny itp.)

Skreślać wypełniacze (właściwie, w ogóle, niekiedy)

Nie używać słów z języka biurokracji i języka prawniczego

Unikać skrótów nazw, szczególnie w tytułach

Unikać form bezosobowych (zrobiono, kupiono)

Dane liczbowe i procentowe stosować w umiarkowanych 
dawkach

Liczby wielocyfrowe (setki milionów, miliardy) opisywać 
obrazowo (to tyle, ile…)

Konstrukcja tekstu 
dziennikarskiego: podsumowanie

TYTUŁ

 ustawia kierunek, w którym pójdzie przekaz tekstu. 

Dobrze go mieć, zanim przystąpimy do pisania. Jeśli przyjdzie 
nam do głowy lepszy pomysł na tytuł, zawsze możemy go 
zmienić

LEAD

 powinien zawierać najciekawsze i najważniejsze 

informacje, ale powinien też mieć to „coś”, co spowoduje, ze 
Czytelnik nie zakończy na nim lektury tekstu. Do wyboru 
mamy 4 formy leadu: informacyjny, cytat, receptę i historię

TEKST

 zawsze dzielimy na akapity nie dłuższe niż 5-6 zdań

ŚRÓDTYTUŁ 

wstawiamy w dłuższych tekstach co 5-8 

akapitów. Jego zadaniem jest podtrzymać zainteresowanie 
Czytelnika lekturą

KRÓTKIE ZDANIA

: Czytelnik najlepiej zapamięta te 

informacje, które liczą nie więcej niż 12 słów

KRÓTKIE SŁOWA 

– Czytelnicy to lubią. Szukajmy 

synonimów dla długich słów

Kiedy warto podzielić tekst?

 Teksty uzupełniające (ramki) 

powinniśmy zastosować, gdy:

 Prezentujemy dużo danych 

liczbowych

 Cytujemy opinie wielu osób

 Przypominamy poprzednie 

wydarzenia związane 

z tematem (background)

 Cytujemy przepisy prawne 

istotne dla tematu

 Publikujemy biografię 

bohatera tekstu

 Podajemy adresy, telefony, 

nazwy stron www. itp.

 Publikujemy harmonogram 

wydarzenia lub listę 

osób/firm biorących w nim 

udział

 Publikujemy komentarz do 

tekstu głównego