MIĘDZYNARODOWE
MIĘDZYNARODOWE
STOSUNKI GOSPODARCZE
STOSUNKI GOSPODARCZE
Białystok 2013
dr Katarzyna Czerewacz-
Filipowicz
kacz@pb.edu.pl
k.czerewacz@pb.edu.pl
MIĘDZYNARODOWE
MIĘDZYNARODOWE
STOSUNKI GOSPODARCZE
STOSUNKI GOSPODARCZE
Białystok 2013
dr Katarzyna Czerewacz-
Filipowicz
kacz@pb.edu.pl
k.czerewacz@pb.edu.pl
Białystok 2013
Literatura podstawowa
Literatura podstawowa
1.Bożyk P., Międzynarodowe stosunki
ekonomiczne: teoria i praktyka, PWE,
Warszawa 2008.
2.Kłosiński K. A., Wprowadzenie do
międzynarodowych
stosunków
gospodarczych, KUL, Lublin 2007.
3.Budnikowski
A.,
Międzynarodowe
stosunki gospodarcze, PWE, Warszawa
2006.
Białystok 2013
Literatura uzupełniająca
1. Rymarczyk J. (red), Międzynarodowe
stosunki
gospodarcze,
PWE,
Warszawa 2010.
2. Krugman P. R., Obsfeld M.,
Ekonomia międzynarodowa: teoria i
polityka, PWN, Warszawa 2007.
Białystok 2013
1.Przedmiot i zakres stosunków międzynarodowych.
2.Podmioty stosunków międzynarodowych.
3.Międzynarodowy podział pracy.
-pojęcie i czynniki wpływające na ukształtowanie
międzynarodowego podziału pracy
-międzynarodowa komplementarność struktur
gospodarczych,
-ceny w handlu międzynarodowym, terms of trade,
-teorie rozwoju międzynarodowego podziału pracy
4.Międzynarodowy handel towarami i usługami.
5.Międzynarodowy przepływ czynników produkcji.
6.Bilans płatniczy.
7. Kursy walut.
-pojęcie i funkcje kursu walutowego,
-rodzaje kursów walutowych.
8.Międzynarodowe systemy walutowe.
9.Zagraniczna polityka ekonomiczna państwa
-kierunki rozwoju polityki handlowej,
-instrumenty zagranicznej polityki ekonomicznej państwa.
10.Pojęcie, formy i istota międzynarodowej integracji
gospodarczej
-ugrupowania integracyjne we współczesnej gospodarce
światowej
11.Procesy globalizacyjne we współczesnej gospodarce
światowej
Białystok 2013
1. Pojęcie i geneza powstania msg
Międzynarodowe stosunki gospodarcze
Międzynarodowe stosunki gospodarcze są
częścią
ekonomii.
Podstawą
do
wyodrębnienia msg z ekonomii stały się
dwie okoliczności:
po pierwsze
, ogromne i stale wzrastające
znaczenie handlu międzynarodowego i
innych form współpracy międzynarodowej,
po drugie
– różnice występujące między
stosunkami ekonomicznymi nawiązywanymi
w granicach jednego kraju i w skali
międzynarodowej.
Białystok 2013
Międzynarodowe
stosunki
gospodarcze
to
część
ekonomii
zajmująca się transakcjami między
krajami w dziedzinie towarów i usług,
przepływami finansowymi i ruchem
czynników produkcji oraz procesami
integracyjnymi i globalizacyjnymi we
współczesnej gospodarce światowej.
Białystok 2013
Międzynarodowe
stosunki
gospodarcze
(international
economics)
wyodrębniły
się
z
ekonomii w okresie międzywojennym.
Początki tej dyscypliny w Polsce
sięgają lat sześćdziesiątych, gdy
powstały pierwsze katedry i pojawiły
się pierwsze polskie podręczniki.
Białystok 2013
Teoria międzynarodowych stosunków
gospodarczych
zajmuje się badaniami
praw
ekonomicznych
rządzących
procesami
zachodzącymi
w
gospodarce światowej.
Białystok 2013
Natomiast
zagraniczna
czy
międzynarodowa polityka ekonomiczna
określa metody i środki osiągania przez
państwo
postawionych
sobie
celów
gospodarczych oraz osiągania celów
różnych krajów w drodze współpracy
gospodarczej z zagranicą, głównie przez
zawieranie
międzynarodowych
porozumień
gospodarczych
jak
też
tworzenie wspólnych, międzynarodowych
instytucji i organizacji gospodarczych.
Białystok 2013
Metody badań.
Podobnie jak w ekonomii,
w
międzynarodowych
stosunkach
gospodarczych prowadzi się
analizę
pozytywną i normatywną
.
Analiza pozytywna
to analiza, w której
badamy
określone
zachowanie
ekonomiczne
bez
formułowania
rekomendacji. Można powiedzieć, że z
analizą pozytywną w msg mamy do
czynienia
wówczas,
gdy
próbujemy
odpowiedzieć na pytanie rozpoczynające
się od słów: co jest, czy jest lub jaki jest?
Białystok 2013
Analiza normatywna
to analiza, która
zawiera opinię wartościującą. Z pewnym
uproszczeniem możemy powiedzieć, że z
analizą normatywną w msg mamy do
czynienia wówczas, gdy staramy się
odpowiedzieć na pytania zaczynające się
od słów: co powinno być?
Białystok 2013
2.Podmioty/uczestnicy msg
Definicję w szerokim sensie można
sformułować następująco:
podmiotem
(uczestnikiem)
międzynarodowych
stosunków
gospodarczych
jest
zorganizowana grupa społeczna, której
działanie podejmowane w stosunku do
zagranicy wpływa na bieg spraw o
charakterze ekonomicznym, istotnych,
co najmniej w dwustronnym układzie.
Białystok 2013
Ujęcie to pozwala nam zaliczyć do
podmiotów
międzynarodowych
stosunków gospodarczych:
-państwa,
-ugrupowania integracyjne,
-organizacje międzynarodowe,
-przedsiębiorstwa/korporacje
transnarodowe,
- …
Białystok 2013
Państwa
Podstawowym uczestnikiem (podmiotem)
stosunków międzynarodowych jest państwo,
tzn. Suwerenna jednostka geopolityczna,
zgodna
z
prawem
międzynarodowym.
(Zgodnie z Kartą NZ)
W Międzynarodowej Konwencji o Prawach i
Obowiązkach Państw (26.12.1933) państwo,
jako podmiot prawa międzynarodowego
powinno posiadać
następujące atrybuty
:
stałą ludność, określone terytorium, rząd,
zdolność utrzymywania stosunków z innymi
państwami.
Białystok 2013
Ugrupowania integracyjne
Pod
pojęciem
międzynarodowego
ugrupowania
integracyjnego
należy
rozumieć
powstanie
wyraźnie
wyróżniającego
się
na
tle
otoczenia
względnie jednolitego, nowego organizmu
gospodarczego, obejmującego dwa lub
więcej
krajów.
Proces
integracji
gospodarczej
, polega na dostosowaniu się
struktur
gospodarczych.
W
rezultacie,
powstaje
stopniowo
wewnętrznie
przekształcona, nowa, jednolita struktura
gospodarcza, obejmująca obszar całego
ugrupowania.
Białystok 2013
Organizacje międzynarodowe
Organizacja międzynarodowa
to forma
współpracy
międzynarodowej,
wyróżniająca się posiadaniem stałych
organów
działających
w
imieniu
organizacji. Rozróżnia się:
-
organizacje
międzynarodowe
powszechne
oraz
partykularne
,
- organizacje
międzypaństwowe
i
niepaństwowe
(pozarządowe)
Białystok 2013
Członkami
międzynarodowych organizacji
międzypaństwowych
są
państwa
reprezentowane
przez
przedstawicieli
mianowanych przez rządy. Przedstawiciele
ci działają zgodnie z instrukcjami swych
rządów i są przez nie odwoływani. Tworzone
są na podstawie umowy międzynarodowej.
W skład
międzynarodowych organizacji
niepaństwowych (pozarządowych)
wchodzą
osoby fizyczne lub osoby prawne- tak o
charakterze prywatnym, jak i publicznym-
lub związki powyższych osób.
Białystok 2013
Przedsiębiorstwa
międzynarodowe/Korporacje
W 1974 roku na sesji Ekonomicznej i
Społecznej
Narodów
Zjednoczonych
wprowadzono
nazwę
korporacje
transnarodowe.
Korporacje
transnarodowe
to
przedsiębiorstwa składające się z jednostek
działających w dwóch, lub więcej państwach
i podejmujące działania przenikające ich
granice
przy
użyciu
bezpośrednich
inwestycji zagranicznych, które wywierają
wpływ na politykę wewnętrzną i zagraniczną
państw,
także
bezpośrednio
kształtują
stosunki międzynarodowe.
Białystok 2013
Korporacja transnarodowa
może zostać nazwana
globalną
, jeżeli kumulacja kapitału na świecie
przewyższa tę w kraju macierzystym, rozwój i
inwestycje
są
finansowane
na
rynkach
kapitałowych w kilku państwach, system
grupowego
zarządzania
i
decydowania
kontroluje jednocześnie transakcje finansowe w
kilku państwach, globalna sieć zatrudnienia
obejmuje
duży
udział
pracowników
zagranicznych, akcje przedsiębiorstwa notowane
są
na
kilku
giełdach
światowych
zaś
społeczeństwo postrzega daną korporację, jako
bardziej
międzynarodową niż związaną z
określonym państwem.
Białystok 2013
3. Międzynarodowy Podział Pracy
Międzynarodowy podział pracy
jest
zjawiskiem historycznym i stanowi
szczególną
formę
ewolucji
społecznego
podziału
pracy,
dokonującego
się
między
podmiotami
prowadzącymi
działalność gospodarczą w obrębie
różnych organizmów państwowych.
Białystok 2013
Mpp
ma miejsce, gdy jego uczestnicy
znajdują się w więcej niż jednym kraju (lub
mają charakter transnarodowy) i wykazują
trwałe zainteresowanie rozwojem produkcji
pod
kątem
potrzeb
obrotu
międzynarodowego.
Wykształcił
się
w
następstwie społecznego podziału pracy,
mającego początkowo charakter lokalny.
Mpp
zaistniał dopiero wtedy, gdy proces
społecznego
podziału
pracy
w
poszczególnych krajach osiągnął poziom,
przy którym asortymentowy i ilościowy
wzrost produkcji przekroczył chłonność
rynków narodowych.
Białystok 2013
Przejawów
mpp
można byłoby szukać już w
starożytności,
jego
gwałtowny
rozwój
nastąpił dopiero na przełomie XVIII i XIX w.
wraz
z
umocnieniem
się
rewolucji
przemysłowej w Anglii i innych krajach
Europy
Zachodniej.
Tania
produkcja
maszynowa,
przy
ogromnym
postępie
technicznym w transporcie i komunikacji,
ograniczyła
wówczas
w
walce
konkurencyjnej działalność przetwórczą w
krajach mniej rozwiniętych, zmuszając je do
produkcji surowców oraz artykułów rolno-
spożywczych.
Białystok 2013
Głównym podmiotem mpp jest państwo
.
Może ono bezpośrednio lub pośrednio
uczestniczyć w tym podziale, oddziałując za
pomocą zagranicznej i międzynarodowej
polityki
ekonomicznej
na
pozostałe
podmioty gospodarcze, zachęcając je lub
zniechęcając do rozwoju produkcji na
potrzeby obrotu międzynarodowego.
Mpp może zapewniać korzyści wszystkim
uczestniczącym
w
nim
podmiotom
gospodarczym
. Korzyści osiągane z mpp nie
muszą być przy tym równe dla wszystkich
podmiotów.
Białystok 2013
Czynniki kształtujące międzynarodowy
podział pracy
1. Czynniki strukturalne
Podstawowa
grupa
czynników
determinujących
międzynarodowy
podział pracy ma charakter strukturalny,
jest więc związana z niejednolitym
wyposażeniem poszczególnych krajów w
zasoby bogactw naturalnych, pracy i
kapitału.
Białystok 2013
- różnice
w
zasobach
bogactw
naturalnych
(zasadnicza rola we wczesnych fazach
kształtowania się mpp; specjalizacja w
zależności od posiadanych bogactw
naturalnych; w późniejszym okresie
czasie
znaczenie
tego
czynnika
zostało
skorygowane
przez
uprzemysłowienie
i
postęp
techniczny)
Białystok 2013
- różnice w zasobach pracy
(różnice w zasobach i wydajności pracy;
produkcja
pracochłonna
i
pracooszczędna)
- różnice w zasobach kapitału
(jeden
z
najważniejszych
czynników
kształtujących
współcześnie
mpp;
kapitałochłonny
postęp
techniczny;
produkcja
kapitałochłonna
i
kapitałooszczędna; przepływy kapitału w
skali
międzynarodowej,
wydajnośc
kapitału)
Białystok 2013
2. Czynniki techniczne
- rewolucja naukowo – techniczna
(zastąpienie
tradycyjnych
kryteriów
kształtowania mpp różnicami w wydajności
pracy i kapitału, zmniejszenie roli krajów
mających przewagę w zasobach czynników
produkcji; wzrost roli krajów aktywnie
uczestniczących w rozwoju nauki i techniki;
możliwość kreowania postępu naukowo-
technicznego; wysokie koszty przeobrażeń
naukowo-technicznych)
Białystok 2013
- formy współpracy naukowo-technicznej
autonomiczny rozwój nauki i techniki
(państwa będące liderami w dziedzinie
postępu
naukowo-technicznego;
kraje
bogate, wysoko rozwinięte gospodarczo)
przepływ postępu naukowo-technicznego w
skali międzynarodowej (państwa mające
ograniczone możliwości kapitałowe, nie
będące
w
stanie
finansować
postępu
naukowo-technicznego, który ma charakter
kompleksowy i musi obejmować wszystkie
podstawowe dziedziny nauki i techniki)
Białystok 2013
3. Czynniki instytucjonalne
W odróżnieniu od dwóch poprzednich grup
czynników, które wyznaczają kierunki mpp
w długim okresie czynniki instytucjonalne
ulegają
częstszym
zmianom
i
mają
charakter bardziej subiektywny.
- ustrój polityczny
(demokratyczny, któremu towarzyszy na
ogół rynkowy mechanizm funkcjonowania
gospodarki lub niedemokratyczny)
Białystok 2013
- polityka gospodarcza
(jest funkcją ustroju politycznego; jest
narzędziem zmiennym; pełni istotną rolę w
okresie krótkim i średnim)
- traktaty i umowy międzynarodowe
(umowy i porozumienia dwustronne lub
wielostronne,
uczestnictwo
w
ugrupowaniach integracyjnych; członkostwo
w organizacjach międzynarodowych)
Białystok 2013
4. Czynniki koniunkturalne
Przeważnie mają charakter krótkookresowy
i są związane z wahaniami relacji: popyt –
podaż na rynku międzynarodowym. (okresy
dobrej i złej koniunktury, wpływ cykli
koniunkturalnych na gospodarkę światową)
Białystok 2013
Czynniki
kształtujące
międzynarodowy
podział pracy:
- wewnętrzne
(predyspozycje
poszczególnych krajów do określonych
kierunków specjalizacji międzynarodowej:
warunki naturalne/czynniki strukturalne,
warunki związane z osiągniętym poziomem
rozwoju
gospodarczego
i
istniejącą
strukturą gospodarczą czyli warunki nabyte
inaczej dziedzictwo przeszłości, czynniki
systemowe);
Białystok 2013
- zewnętrzne
(wzajemne
oddziaływanie
krajów
o
różnym
poziomie
rozwoju,
odmiennym potencjale ekonomicznym i
demograficznym,
różnych
systemach
społeczno - ekonomicznych).
Białystok 2013
Międzynarodowa
komplementarność
struktur gospodarczych
to wzajemne
dopasowanie tych struktur w obrębie
dwóch lub większej ilości krajów
Może
być
rozumiana
jako
stan
(statycznie)
lub
jako
proces
(dynamicznie).
Komplementarność
jest
zarówno
skutkiem
jak
i
przyczyną
międzynarodowego podziału pracy.
Białystok 2013
Międzygałęziowa
komplementarność
struktur gospodarczych
związana jest z
różnicami
w
zasobach
czynników
produkcji (bogactw naturalnych, pracy,
kapitału) w poszczególnych krajach.
Wewnątrzgałęziowa komplementarność
struktur
gospodarczych
polega
na
różnicy
w
wydajności
czynników
produkcji.
Producenci
podzespołów,
zespołów
i
części
uzupełniają
się
wzajemnie.
Białystok 2013
Aspekty
międzynarodowej
komplementarności
struktur
gospodarczych:
- międzynarodowa
specjalizacja
produkcji,
- międzynarodowa
kooperacja
w
produkcji,
- produkcja na wielką skalę,
- produkcja wielkoseryjna.
Białystok 2013
Handel wewnątrzgałęziowy
ma miejsce
wtedy, gdy kraj jednocześnie eksportuje i
importuje produkty wytworzone w tej samej
gałęzi,
tzn.
dobra
będące
bliskimi
substytutami w produkcji lub konsumpcji
(lub obu tych sferach łącznie).
Handel
międzygałęziowy
polega
na
wymianie dóbr, pochodzących z różnych
gałęzi przemysłu, pomiędzy krajami, w
których wytwarzanie poszczególnych dóbr
jest bardziej opłacalne.
Białystok 2013
Gospodarka światowa
jest kategorią
historyczną, która pojawiła się na
pewnym
etapie
rozwoju
gospodarczego,
gdy
wymiana
nadwyżek towarowych między krajami
ustąpiła miejsca międzynarodowym
powiązaniom specjalizacyjnym.
Gospodarka
światowa
to
zespół
powiązań
ekonomicznych
między
podmiotami
uczestniczącymi
w
międzynarodowym podziale pracy.
Białystok 2013
Powstanie i rozwój
gospodarki światowej
jest
konsekwencją
zwiększania
skali
międzynarodowego podziału pracy, trwale
uzależniającego
od
siebie
kraje
uczestniczące w tym podziale.
Ewolucja
współczesnej
gospodarki
światowej
dotyczy przechodzenia od
międzynarodowej
komplementarności
strukturalnej typu
międzygałęziowego
do
komplementarności
typu
wewnątrzgałęziowego.
Białystok 2013
Od przełomu XVIII i XIX wieku aż do I wojny
światowej
(czyli
od
pierwszej
rewolucji
przemysłowej
do
załamania
podstaw
międzynarodowej
komplementarności
strukturalnej
typu
międzygałęziowego)
dominującą formą powiązań była wymiana
wyrobów
gotowych,
a
jej
podmiotami
przedsiębiorstwa i instytucje narodowe.
Europa Zachodnia – Stany Zjednoczone – kraje
przemysłowo-rolnicze.
Białystok 2013
Współczesna gospodarka światowa:
-Zróżnicowanie
form
powiązań
międzynarodowych
(wymiana
handlowa,
współpraca
produkcyjna,
inwestycyjna,
międzynarodowa
specjalizacja,
kooperacja
produkcji …)
-Wymiana towarów, usług, przepływy czynników
produkcji …
-Zróżnicowaniu ulegają podmioty gospodarki
światowej
-Specjalizacja międzygałęziowa jest zastępowana
specjalizacją
wewnątrzgałęziową
(wzrost
znaczenia powiązań gospodarczych państw
wysokorozwiniętych)
Białystok 2013
Gospodarka
globalna
–
proces
tworzenia jednolitego rynku towarów
usług
i
czynników
produkcji
obejmującego
wszystkie
kraje
i
regiony geograficzne.
Białystok 2013
3.2. Ceny w handlu międzynarodowym
Cena
to wyrażona w pieniądzu wartość
towaru, usługi, pracy, kapitału, wiedzy
technicznej, bogactw naturalnych, walut
zagranicznych.
Funkcje cen:
-Informacyjna
(wzrost
cen
sygnalizuje
niedostateczną podaż w stosunku do
popytu..)
-Dystrybucyjna (decydują o podziale
wytworzonego dochodu narodowego na
konsumpcję i akumulację)
-Agregacyjna (sumowanie w zagregowane
pojęcia.)
Białystok 2013
Cena międzynarodowa
to wyrażona w
pieniądzu wartość międzynarodowa towaru,
usługi, pracy, kapitału, wiedzy technicznej,
bogactw naturalnych.
Wartość tą wyceniają uczestnicy rynku
międzynarodowego na podstawie relacji
popytu i podaży.
Ceny międzynarodowe
mają związek z
cenami narodowymi
o tyle o ile towary i
czynniki
produkcji
wytwarzane
przez
poszczególne kraje uczestniczą w wymianie
międzynarodowej. (większy wpływ mają
kraje o bardziej otwartej gospodarce)
Białystok 2013
Ceny
towarów
wystandaryzowanych
i
niewystandaryzowanych
(zindywidualizowanych)
na
rynku
międzynarodowym
kształtują
się
pod
wpływem odmiennych czynników.
Poszczególne grupy towarów (np. artykuły
rolne, surowce, artykuły przemysłowe)
charakteryzują
się
odmienną
cenową
elastycznością
popytu
i
cenową
elastycznością podaży
.
Białystok 2013
Terms of trade = warunki wymiany
TOT to stosunek wymienny na rynku
międzynarodowym towarów eksportowanych
i
importowanych.
Pojęcie
dynamiczne
określające zmianę w czasie warunków
wymiany
towarów
eksportowanych
i
importowanych.
Możemy wyróżnić:
1.Cenowe (nominalne) terms of trade
2.Ilościowe (wolumenowe) terms of trade
3.Czynnikowe terms of trade; w tym
jednoczynnikowe i dwuczynnikowe
Białystok 2013
Cenowe (nominalne) terms of trade
Białystok 2013
Wolumenowe (realne) terms of trade
Białystok 2013
Jednoczynnikowe terms of trade
Białystok 2013
Międzynarodowy handel towarami
Genezy międzynarodowego handlu towarami
należy szukać w odległej historii ludzkości.
Początkowo miał on charakter incydentalny,
następnie
przybrał
formę
okresowego
handlu nadwyżkami, a w końcu trwałych
powiązań specjalizacyjnych.
Współcześnie
jest
odzwierciedleniem
międzynarodowego
podziału
pracy,
częściowo
międzygałęziowego,
a
w
przeważającym
stopniu
wewnątrzgałęziowego.
Białystok 2013
Współczesny
handel
towarami
charakteryzuje
się
kilkoma
długofalowymi tendencjami :
-wzrostem udziału handlu zagranicznego
w produkcji przemysłowej,
- zmianą struktury towarowej handlu
światowego, wyrażającą się wzrostem
udziału
wyrobów
przemysłowych
i
obniżką udziału surowców i żywności,
-zmianą struktury geograficznej handlu
światowego.
Białystok 2013
3.3.Teorie korzyści z międzynarodowego
handlu
1.Merkantylizm?
Merkantylizm ukształtował
się w XVI w. W myśl tej doktryny przyczyną
handlu międzynarodowego, jak i główną
korzyścią z niego, jest dopływ do kraju
złota.
2.Szkoła
klasyczna.
Teoria
przewagi
absolutnej. A.Smith.
Podstawą
do
odrzucenia
koncepcji
merkantylistycznych
jest
potraktowanie
handlu międzynarodowego jako swoistej,
zaawansowanej formy podziału pracy.
Białystok 2013
Założenia modelu
- mamy dwa kraje, Polskę i Niemcy, z
których oba mogą wytwarzać dwa
towary: wino i miedź,
- istnieje
jeden
czynnik
produkcji:
praca,
- nakład
pracy
potrzebny
do
wytworzenia jednostki towaru określa
jednocześnie koszty produkcji,
- istnieje pełna mobilność pracy w
granicach
jednego
kraju
i
brak
mobilności pracy miedzy krajami,
Białystok 2013
- relacja
między
nakładem
pracy
a
wielkością produkcji nie zmienia się (brak
jest korzyści skali),
- nie występują koszty transportu obu tych
towarów,
- w obu krajach istnieje wolna konkurencja,
- eksport jest równy importowi,
- nie ma barier handlowych.
Białystok 2013
Z powyższych danych wynika, że w sytuacji
kiedy nie występuje handel zagraniczny
cena jednego towaru wyrażona w drugim
wynosi:
- w Polsce — l tona miedzi na 0,5 beczki
wina lub l beczka wina na 2 tony miedzi,
- w Niemczech — l tona miedzi na 2
beczki wina lub l beczka wina na 0,5 tony
miedzi.
Białystok 2013
Możemy je także zapisać skrótowo jako
1M = 0,5W lub 1W=2M w Polsce
1M = 0,5W lub 1W=2M w Polsce
1M = 2W lub l W = 0,5M w Niemczech.
1M = 2W lub l W = 0,5M w Niemczech.
W
momencie
uchylenia
założenia
o
zamkniętym
charakterze
gospodarki
wymiana obu towarów może być korzystna
dla obu partnerów. Gdyby bowiem Polska i
Niemcy, zamiast produkować oba towary,
zdecydowały się na produkcję tylko tego, w
którym są bardziej wydajne, a następnie
wymieniałyby go na produkowany taniej
przez partnera, to miałyby do dyspozycji
więcej obu towarów.
Białystok 2013
3. Teoria przewag komparatywnych.
D.Ricardo
Czy możliwa jest korzystna dla obu
partnerów
wymiana
handlowa)
w
warunkach, gdy jeden wytwarza większość
towarów taniej niż drugi?
Istotą teorii Ricarda jest twierdzenie, że
wymiana międzynarodowa może być
korzystna dla obu partnerów także w takiej
sytuacji. Do uzyskiwania korzyści z handlu
międzynarodowego wystarczy bowiem
istnienie względnych różnic w kosztach;
wytwarzania (wydajności produkcji)
Białystok 2013
Z powyższych danych wynika, że w sytuacji
kiedy nie występuje handel zagraniczny
cena jednego towaru wyrażona w drugim
wynosi:
— w Polsce — l tona miedzi na 0,5 beczki
wina lub l beczka wina na 2 tony miedzi,
— w Niemczech — l tona miedzi na 2
beczki wina lub l beczka wina na 0,5 tony
miedzi.
Białystok 2013
Możemy je także zapisać skrótowo jako
1M = 0,5W lub 1W= 2M w Polsce
1M = 0,5W lub 1W= 2M w Polsce
1M = 2W lub 1W = 0,5M w Niemczech.
1M = 2W lub 1W = 0,5M w Niemczech.
Jeżeli przyjrzeć się tym relacjom, to już na
pierwszy rzut oka można zauważyć, że
wyrażona w winie cena miedzi na rynku
niemieckim jest atrakcyjna dla polskiego
producenta tego towaru. Z kolei dla
niemieckiego producenta wina, wyrażona w
miedzi cena tego towaru występująca w
Polsce jest także korzystniejsza niż na rynku
krajowym.
Białystok 2013
4. Teoria obfitości zasobów B. Ohlina
Według
tej
teorii
kierunki
handlu
wyznaczają różnice w cenach towarów, ceny
natomiast zależą od popytu na towary oraz
kosztów ich wytworzenia. Koszty są funkcją
wyposażenia krajów w czynniki produkcji.
Koszty wyprodukowania towarów będą
niskie, jeśli do produkcji będą używane
zasoby obficie występujące w danym kraju.
Białystok 2013
Obfitość zasobu oznacza bowiem, że jego
cena jest relatywnie niska. Przy danym
popycie kraje powinny eksportować
towary
produkowane
przy
użyciu
obfitych
(tzn.
tanich)
zasobów.
Przedmiotem importu będą natomiast
dobra, do produkcji których dany kraj
musiałby zużywać rzadko występujące (a
więc drogie) w tym kraju zasoby.
Poprzez handel dokonuje się wyrównanie
cen pomiędzy poszczególnymi krajami.
Białystok 2013
5. Teorie popytowo-podażowe
Teoria podobieństwa preferencji
Teoria podobieństwa preferencji
Każdy kraj eksportuje głównie takie
artykuły,
na
które
istnieje
tzw.
reprezentatywny
popyt
na
rynku
wewnętrznym,
tj.
określone
zapotrzebowanie
społeczeństwa
w
rozmiarach
gwarantujących
podjęcie
opłacalnej produkcji i prowadzenie
skutecznej konkurencji z producentami
identycznych
lub
podobnych
dóbr
zagranicznych.
Białystok 2013
S. Burenstam-Linder wysunął w ramach
tej teorii dwie tezy:
pierwszą:
intensywność
handlu
międzynarodowego
artykułami
przemysłowymi jest tym większa, im
bardziej zbliżone do siebie są struktury
popytu krajów-partnerów,
drugą:
handel
międzynarodowy
artykułami przemysłowymi jest tym
bardziej intensywny, im mniejsze są
różnice
przeciętnych
dochodów
indywidualnych w krajach-partnerach.
Białystok 2013
Teoria zróżnicowania produktów
Teoria zróżnicowania produktów
Rozmiary i struktura międzynarodowych
obrotów
handlowych
są
pochodną
postępującej dywersyfikacji produktów
przemysłowych, a także - choć w
mniejszym
stopniu
-
usług.
Zróżnicowanie produktów dzieli się na
dwa rodzaje: zróżnicowanie ze względu
na
kraj
ich
pochodzenia
oraz
zróżnicowanie w wyniku konkurencji
monopolistycznej, dywersyfikacji popytu
i polityki przedsiębiorstw
Białystok 2013
6. Teorie neotechnologiczne
Teoria luki technologicznej
Teoria luki technologicznej
Na
kształt,
charakter
i
kierunki
międzynarodowej wymiany towarowej
mają
wpływ
występujące
pomiędzy
poszczególnymi
krajami
różnice
w
poziomie rozwoju technologicznego w
danej dziedzinie. Różnice te wynikają z
istniejącej między tymi państwami luki
technologicznej — stąd nazwa teorii.
Białystok 2013
Wyraża
się
ona
w
występowaniu
opóźnień
w
wykorzystaniu
przez
naśladowców (imitatorów) nowych
technologii opracowanych przez twórców
(innowatorów).
Innymi
słowy,
o
kierunkach i kształcie wymiany decydują
czasowe różnice w opanowaniu
określonych
technologii
przez
poszczególne państwa.
T
en
czas
potrzebny
imitatorowi
na
dorównanie
poziomem
technicznym
innowatorowi — wdrożenie jego nowych
technologii — nosi nazwę opóźnienia
naśladowczego
Białystok 2013
5. Teorie handlu wewnątrzgałęziowego
Przedmiotem rozważań są tu przede
Przedmiotem rozważań są tu przede
wszystkim
wyroby
będące
bliskimi
wszystkim
wyroby
będące
bliskimi
substytutami
w
sferze
konsumpcji,
substytutami
w
sferze
konsumpcji,
produkcji lub w obu tych sferach
produkcji lub w obu tych sferach
łącznie.
łącznie.
Można
tu
wyróżnić:
teorię
handlu
produktami jednorodnymi i teorię handlu
produktami
zróżnicowanymi.
Handel
produktami jednorodnymi dzieli się przy
tym na: przygraniczny, reeksport, cykliczny
oraz handel towarami strategicznymi.
Białystok 2013
Przyczyny rozwoju wewnątrzgałęziowego
handlu towarami homogenicznymi :
• różnice
kosztów
transportu
między
producentem i nabywcą;
• zróżnicowanie produktów;
• dążeniu przedsiębiorstw do osiągania
korzyści ze skali produktu i zbytu;
• luka technologiczna i przechodzeniu
wyrobów przez poszczególne fazy;
• podział pracy między poszczególnymi
filiami
wielkich
przedsiębiorstw
transportowych.
Białystok 2013
Wyróżnia się obroty trzema grupami
towarów:
towarami
będącymi
bliskimi
substytutami
w
produkcji
(w
sensie
możliwości
ich
wytwarzania
przy
wykorzystywaniu
zbliżonych
nakładów
czynników
wytwórczych
i
zbliżonej
technologii, np. gazolina i parafina),
towarami będącymi bliskimi substytutami w
konsumpcji
(np.
tłuszcze
roślinne
i
zwierzęce) oraz
towarami będącymi bliskimi
substytutami zarówno w produkcji, jak i w
konsumpcji
(np. handel samochodami firm
Volkswagen i Renault między Francją i
Niemcami).
Białystok 2013
Nabywcy lubią różnorodność towarów i chcą
nabywać nie jedną odmianę danego dobra,
lecz tak wiele, jak się tylko da. Innymi
słowy, poziome różnicowanie produktu
występuje wtedy, gdy:
a) poszczególne odmiany mają taką samą
jakość, lecz różnią się innymi cechami (np.
barwą czy smakiem);
b) produkty są identyczne, lecz nabywcy
uważają je za odmienne z innych, im tylko
znanych względów.
Białystok 2013
Teoria poszukiwania produktu idealnego
Teoria poszukiwania produktu idealnego
Nabywcy wciąż poszukują dla siebie
„idealnego produktu" (ściślej wariantu
określonego produktu, który uznają za
idealny dla siebie), zaś producenci
oferują
odpowiednie
warianty.
Możliwości w tym zakresie jest wiele.
Białystok 2013
Współcześni
teoretycy
handlu
wewnątrzgałęziowego dopatrują się źródeł
jego rozwoju w rozwoju tzw. produkcji
wieloetapowej,
określanej
też
mianem
procesu fragmentaryzacji produkcji w skali
międzynarodowej. Owej fragmentaryzacji
dokonuje
się
tak,
żeby
optymalnie
wykorzystywać
przewagi
lokalizacyjne
poszczególnych etapów produkcji tam, gdzie
intensywnie
wykorzystywane
czynniki
wytwórcze
są
względnie
tańsze
lub
względnie bardziej efektywne.
Białystok 2013
4. Międzynarodowy handel usługami
Usługi
–
świadczenie
społecznie
użytecznych czynności, nie związanych
bezpośrednio z wytwarzaniem dóbr
rzeczowych.
Usługi
– wszystkie rodzaje działalności
poza
przemysłem
przetwórczym,
wydobywczym oraz rolnictwem.
Białystok 2013
Cechy charakterystyczne:
Cechy charakterystyczne:
-nie przybierają postaci materialnej/nie
można ich magazynować?
-trudno uchwycić moment sprzedaży,
-eksport usług jest na ogół bardziej
efektywny niż towarów.
Białystok 2013
Przyczyny wzrostu znaczenia sektora
Przyczyny wzrostu znaczenia sektora
usług we współczesnym świecie:
usług we współczesnym świecie:
-
-wzrost zamożności społeczeństw,
-wzrost
produkcji
towarów
(usługi
uzupełniające),
- postęp techniczny,
-zwiększenie
możliwości
świadczenia
usług na odległość
-”łatwość wejścia i wyjścia z rynku”
- wzrost specjalizacji.
Białystok 2013
Rodzaje
międzynarodowego
handlu
Rodzaje
międzynarodowego
handlu
usługami:
usługami:
-usługi
przepływające
między
krajem
A
(producentem) i krajem B (konsumentem);
-usługi produkowane w kraju A na potrzeby
przybyłych do tego kraju konsumentów z kraju
B;
-usługi produkowane czasowo w kraju B przez
podmioty z kraju A, na potrzeby konsumentów z
kraju B;
-usługi trwale produkowane przez kraj A w kraju
B na potrzeby konsumentów z kraju B.
Białystok 2013
Międzynarodowe przepływy siły roboczej.
Międzynarodowe przepływy siły roboczej.
Migracja
Migracja
– przenoszenie się ludności przez
granice narodowe na dłuższe okresy (nie krótsze
niż rok).
Emigracja
Emigracja
– opuszczanie przez ludzi ich
dotychczasowego miejsca zamieszkania.
Imigracja
Imigracja
– napływ ludności z zagranicy do
danego kraju na pobyt stały lub długookresowy.
Motywy
migracji:
Motywy
migracji:
ekonomiczne,
pozaekonomiczne.
Białystok 2013
Rodzaje migracji:
Rodzaje migracji:
-tradycyjna,
-współczesna:
•mały ruch przygraniczny
•sezonowa migracja pracownicza
•wyjazd do pracy za granicę na określony
czas
•wyjazd do pracy za granicę na stałe.
Skutki dla kraju emigracji:
pozytywne,
negatywne
Skutki dla kraju imigracji:
pozytywne,
negatywne
Białystok 2013
Międzynarodowe przepływy kapitału:
Międzynarodowe przepływy kapitału:
Międzynarodowe przepływy kapitału
Międzynarodowe przepływy kapitału –
ruchy
kapitału przez granicę odnotowane w bilansie
płatniczym. Mogą mieć charakter:
-komercyjny,
-niekomercyjny.
Formy
międzynarodowych
przepływów
Formy
międzynarodowych
przepływów
kapitału:
kapitału:
-kredyty,
-bezpośrednie inwestycje kapitałowe,
- inwestycje portfelowe.
Białystok 2013
Motywy eksportu kapitału:
Motywy eksportu kapitału:
-możliwość
efektywniejszego
wykorzystania
kapitału za granicą,
-przedłużenie życia produktu,
-korzyści lokalizacji i internalizacji,
-rozwijanie
powiązań
między
firmami
międzynarodowymi powiązanymi kapitałowo.
Motywy importu kapitału:
Motywy importu kapitału:
-zwiększenie zasobów kapitałowych,
-obniżka bezrobocia,
-wzrost poziomu technicznego produkcji.
Dziękuję.
Dziękuję.