Schizofrenia
i inne zaburzenia psychotyczne
Zdrowie psychiczne
WYKŁAD X
Schizofrenia
i inne zaburzenia psychotyczne
Zdrowie psychiczne
WYKŁAD X
SCHIZOFRENIA
POWSTANIE POJĘCIA
•
1899 – E. Kraepelin
„dementia praecox” otępienie
wczesne
•
1911 – E. Bleuler „schizofrenia”
rozszczepienie umysłu
•
1959 – K. Schneider
wyodrębnienie pierwszo- i
drugorzędowych objawów
schizofrenii
SCHIZOFRENIA
EPIDEMIOLOGIA
Wskaźniki chorobowości (rozpowszechnienie)
1,4-4,6 na 1000 mieszkańców
w Polsce (2000) – 2,7 (poradnie); 0,81 (szpitale psychiatryczne)
Wskaźniki zapadalności
0,09-0,7 na 1000 mieszkańców
w Polsce (2000) – 0,3 (poradnie); 0,14 (szpitale psychiatryczne)
Wskaźniki ryzyka zachorowania
15-45 r.ż. (15% zachorowań powyżej 45 r.ż.)
dla obu płci takie same, lecz M 15-24 r.ż, a K – 25-34 r.ż.
narodziny w miesiącach zimowych
powikłania okołoporodowe (niedotlenienie); występowania
drobnych anomalii rozwojowych, niektórych rzadkich
zaburzeń genetycznych i idiopatycznych
grupy i regiony uboższe (hipoteza dryfu!)
Wskaźniki śmiertelności – wyższe niż w populacji ogólnej
(ryzyko samobójstwa wyższe - 10%)
SCHIZOFRENIA
FAZY i przebieg
Fazy:
•
Przedchorobowa
•
Prodromalna (okres
zwiastunów)
•
Ostra
•
Remisja
60% nawrotów w
pierwszym roku po
ostrej manifestacji
1. Postać ciągła
2. Postać epizodyczna z
postępującym deficytem
3. Postać epizodyczna
remitująca
czas
objawy
czas
objawy
czas
objawy
Wybrane typy wczesnego
Wybrane typy wczesnego
przebiegu schizofrenii
przebiegu schizofrenii
SCHIZOFRENIA
ETIOLOGIA I PATOGENEZA
Przesłanki genetyczne
Przesłanki infekcyjno-immunologiczne
Krewni I stopnia
Ryzyko %
Bliźnięta monozygotyczne
Potomstwo obojga chorych rodziców
Bliźnięta dizygotyczne
Rodzeństwo, gdy jedno z rodziców jest chore
Dzieci
Rodzeństwo
48
46
17
17
13
9
60-80% krewnych chorych na schizofrenię
NIE CHORUJE
SCHIZOFRENIA
ETIOLOGIA I PATOGENEZA
•
Przesłanki
neuromorfologiczne
Nieprawidłowości
neuroanatomiczne
(układ limbiczny oraz
kora skroniowa i czołowa)
Pochodzenie rozwojowe
(wczesny okres rozwoju
mózgu)
Zmiany subtelne i w
obszarze normy
SCHIZOFRENIA
ETIOLOGIA I PATOGENEZA
•
Przesłanki neurofunkcjonalne
Dysfunkcje układów neuroprzekaźnikowych
(dopamina)
Wskaźniki złożonych zaburzeń przetwarzania
informacji
•
Przesłanki środowiskowe
Negatywne wydarzenia życiowe – raczej
wydarzenia wyzwalające (model podatność-stres)
Nieprawidłowe czynniki mikro- (rodzina) i
makrospołeczne – raczej wpływ na przebieg i
skutki
SCHIZOFRENIA
OBJAWY PODSTAWOWE
(E. Bleuler)
•
Zaburzenia
asocjacji
(formalne
zaburzenia myślenia)
•
Zaburzenia
afektu
(zubożenie,
spłycenie i niedostosowanie)
•
Ambiwalencja
•
Autyzm
CZTERY „A”
SCHIZOFRENIA
OBJAWY PIERWSZORZĘDOWE
(K. Schneider)
Ugłośnienie myśli (omamy rzekome)
Głosy w postaci za i przeciw (omamy słuchowe
dyskutujące)
Głosy komentujące zachowanie chorego uwagami
(omamy słuchowe komentujące)
Oddziaływania cielesne (urojenia)
Odciąganie i inne oddziaływania na myśli (urojenia)
Odsłonięcie, czyli rozgłaśnianie myśli (urojenia)
Spostrzeżenie urojeniowe
Inne oddziaływania na uczucia, dążenia i wolę
(urojenia)
SCHIZOFRENIA
ZESPOŁY
OBJAWÓW (E. Bleuler)
ZESPÓŁ POZYTYWNY ZESPÓŁ NEGATYWNY
Halucynacje
Urojenia
Błędne skojarzenia
Dziwaczne zachowanie
Niewielkie
upośledzenie
poznawcze
Gwałtowny początek
Zmienny przebieg
Spłycenie afektu
Ubóstwo języka
Aspołeczność
Apatia
Znaczące upośledzenie
poznawcze
Stopniowy, podstępny
rozwój
Charakter przewlekły
SCHIZOFRENIA
KRYTERIA DIAGNOSTYCZNE (F20) wg ICD-10
G1.
Występowanie przez większość czasu co najmniej
jednomiesięcznego okresu warunku 1 i/lub 2:
1. Co najmniej jedno z następujących:
a.
Echo myśli, nasyłanie czy odciąganie myśli lub
rozgłaśniania myśli
b.
Urojenia oddziaływania, wpływu, owładnięcia,
spostrzeżenia urojeniowe
c.
Głosy komentujące czy dyskutujące, bądź
wychodzące z wnętrza ciała
d.
Inne utrwalone urojenia o treści absurdalnej
SCHIZOFRENIA
KRYTERIA DIAGNOSTYCZNE (F20) wg ICD-10
G1.
Występowanie przez większość czasu co najmniej
jednomiesięcznego okresu warunku 1 i/lub 2:
2. Co najmniej dwa z następujących:
a.
Utrwalone omamy wszelkiej modalności, trwające co
najmniej miesiąc, lub gdy towarzyszą im urojenia bez
wyraźnej treści afektywnej, czy utrwalone myśli
nadwartościowe
b.
Neologizmy, przerwy lub wstawki w toku myślenia,
prowadzące do rozkojarzenia czy oderwanych wypowiedzi
c.
Zachowanie katatoniczne, jak pobudzenie, zastyganie czy
gibkość woskowata, negatywizm, mutyzm i stupor
d.
Objawy negatywne: apatia, zubożenie wypowiedzi i spłycone
albo niedostosowane reakcje emocjonalne (nie są
przejawem depresji czy leczenia neuroleptycznego)
G2. Przesłanki wykluczające
SCHIZOFRENIA
POSTACIE SCHIZOFRENII ICD-10
POSTAĆ
A. SPEŁNIONE OGÓLNE KRYTERIA PLUS:
PARANOIDALNA
F20.0
(65%
rozpoznań
w Polsce)
B. Nasilone urojenia i omamy
C. Spłycenie i niedostosowanie afektu, objawy
katatoniczne lub rozkojarzenie nie dominują w OK
Dominacja omamów i urojeń
HEBEFRENICZN
A
F20.1
(0,5%
rozpoznań
w Polsce)
B. Występowanie którejkolwiek z oznak:
1. Wyraźne i utrzymujące się spłycenie afektu
2. Wyraźne i utrzymujące się niedostosowanie
afektu
C. Występowanie któregokolwiek z symptomów:
1. Zachowanie bezcelowe i niepowiązane
2. Wyraźne zaburzenia myślenia, przejawiające
się niepowiązanymi, chaotycznymi wypowiedziami,
rozkojarzeniem
D. Omamy i urojenia nie dominują w OK
Dominacja zaburzeń afektu i
dezorganizacja
SCHIZOFRENIA
POSTACIE SCHIZOFRENII ICD-10
POSTAĆ
A. SPEŁNIONE OGÓLNE KRYTERIA PLUS:
KATATONICZNA
F20.2
(1,9%
rozpoznań
w Polsce)
B. Przez co najmniej dwa tygodnie wyraźna obecność
jednego lub więcej z następujących zachowań:
1.
Osłupienie lub mutyzm
2.
Pobudzenie
3.
Zastyganie w pozach
4.
Negatywizm
5.
Sztywność (przyjmowanie pozycji)
6.
Gibkość woskowata
7.
Automatyzm nakazowy
Dominacja typowych objawów katatonicznych
DEPRESJA
POSCHIZOFRE-
NICZNA F20.4
(0,8%
rozpoznań
w Polsce)
A. W ciągu 12 mies., obecnie nie w pełni stwierdzane
B. Jeden z warunków kryterium ogólnego spełniony
C. Objawy depresyjne (przynajmniej łagodny epizod)
Kryteria epizodu depresyjnego,
ale nie zaburzenia schizoafektywnego
SCHIZOFRENIA
POSTACIE SCHIZOFRENII ICD-10
POSTAĆ
KRYTERIA:
REZYDUALN
A
F20.5
(18%
rozpoznań
w Polsce)
A. Ogólne kryteria spełnione w przeszłości, obecnie nie
występujące
B. Obecność co najmniej 4 z następujących objawów
„negatywnych” przez cały okres 12 miesięcy:
1.
Spowolnienie psychoruchowe lub niedostateczna
aktywność
2.
Wyraźna bladość afektywna
3.
Bierność i brak inicjatywy
4.
Ubóstwo ilości lub treści wypowiedzi
5.
Słaba komunikacja pozawerbalna
6.
Słabe funkcjonowanie społeczne lub troska o siebie
Obecność jedynie objawów negatywnych
SCHIZOFRENIA
POSTACIE SCHIZOFRENII ICD-10
POSTAĆ
KRYTERIA:
PROSTA
F20.6
(1%
rozpoznań
w Polsce)
A. W ciągu co najmniej roku powolny, lecz postępujący
rozwój wszystkich trzech następujących zachowań:
1.
Znacząca i konsekwentna zmiana w ogólnej jakości
zachowania
2.
Stopniowe ujawnianie się i pogłębianie takich objawów
„negatywnych”, jak znaczna apatia, ubóstwo
wypowiedzi, niedostateczna aktywność, bladość
afektywna, bierność i brak inicjatywy oraz słaba
komunikacja pozawerbalna
3.
Znaczny spadek funkcjonowania społecznego,
szkolnego, lub zawodowego
B. Nieobecność objawów należących do kryterium ogólnego
schizofrenii G1, bądź omamów i urojeń
C. Brak przesłanek do rozpoznania otępienia lub innego
zaburzenia organicznego
Obecność jedynie objawów negatywnych, przy
czym nigdy nie pojawiły się objawy
pozytywne
SCHIZOFRENIA
SCHEMAT DIAGNOZY SCHIZOFRENII ICD-10
OBJAWY SCHIZOFRENII
UDOWODNIONY ZWIĄZEK:
CHOROBA OUN/SOMATYCZNA/
SUBSTANCJE PSYCHOAKTYWNE
KRYTERIUM EPIZODU MANIAKALNEGO LUB DEPRESYJNEGO:
WYSTĘPUJE RÓWNOCZESNIE I NIE
JEST POPRZEDZONY OBJAWAMI
SCHIZOFRENII
TRWA DŁUŻEJ NIŻ
CHARAKTERYSTYCZNE OBJAWY
SCHIZOFRENII
OBJAWY SCHIZOFRENII TRWAJĄCE
KRÓCEJ NIŻ MIESIĄC
SCHIZOFRENIA
TAK
NIE
NIE
NIE
TAK
TAK
TAK
TAK
TAK
ORGANICZNE
ZAB. UROJENIOWE
ZABURZENIE
SCHIZOAFEKTYWN
E
EPIZOD
MANIAKALNY/
DEPRESYJNY Z OP
OSTRE ZABURZENIE
PSYCHOTYCZNE Z OS
OBJAWY SCHIZOFRENII
TRWAJĄCE CO NAJMNIEJ MIESIĄC
SCHIZOFRENIA
Z
aburzenia
schiz
otypowe
Psycho
zy
schizoafek
tywne
Psychozy
urojeniowe
nieschizofreniczne
Psyc
hozy
o po
staci
schizo
frenii
Psychozy
podobne
do
schizofrenii
Spektrum
schizofrenii
PARANOJA
PSYCHOZY
REAKTYWNE
PSYCHOZY
SOMATOGENNE
CECHY
OSOBOWOŚCI:
SCHIZOTYMIA
INNE
ZABURZENIA
I STANY
Wciórka, 2004, s. 275
SCHIZOFRENIA
GRANICE POJĘCIA
CHOROBY
AFEKTYWNE
Zaburzenia należące do spektrum
schizofrenii
Zaburzenie schizotypowe
występowanie w okresie dwóch ostatnich lat 3-4 objawów:
niedostosowany i ograniczony afekt
dziwne, ekscentryczne zachowania
słaby kontakt z innymi i wycofywanie się z kontaktów
podejrzliwość i nastawienia paranoidalne
powtarzające się ruminacje o treści dysmorfofobicznej, seksualnej lub
agresywnej
niezwykłe doświadczenia percepcyjne
puste, przewlekłe stereotypowe myślenie -> dziwaczne wypowiedzi
Przemijające epizody quasi-psychotyczne z nasilonymi iluzjami, omamami
słuchowymi lub innymi zaburzeniami podobnymi do urojeń
Psychozy schizoafektywne
zaburzenia, w których występują jednocześnie (co najwyżej w ciągu
kilku dni po sobie) z podobnym nasileniem objawy afektywne i
schizofreniczne w trakcie tego samego epizodu choroby:
typ maniakalny
typ depresyjny
Zaburzenia należące do
spektrum schizofrenii
•
Zespoły urojeniowe
dominowanie w obrazie klinicznym urojeń
prześladowczych, hipochondrycznych lub wielkościowych,
którym mogą towarzyszyć pieniactwo, zazdrość czy
przeświadczenie, że własne ciało jest zniekształcone
▫ przemijające omamy słuchowe (starszy wiek)
▫ brak objawów negatywnych
▫ zaburzenia urojeniowe o charakterze ostrym lub uporczywym
•
Psychozy schizofrenoidalne
występowanie zespołów schizofrenicznych
(katatonicznych, paranoidalnych i hebefrenicznych) na
podłożu nieswoistym, np. w przebiegu chorób ogólnych,
organicznych uszkodzeń OUN (np. alkoholizm)
SCHIZOFRENIA
WSKAŹNIKI POMYŚLNEGO ROKOWANIA
•
Stabilne i nie wyróżniające się cechy przedchorobowej
osobowości
•
Dobre przystosowanie przedchorobowe
(kwalifikacje zawodowe, żywe kontakty z ludźmi, związki
heteroseksualne, małżeństwo, rozwinięte zainteresowania,
dobra sprawność intelektualna)
•
Późniejszy wiek zachorowania
•
Ostry początek choroby
•
Obecność reaktywnych czynników wyzwalających
•
Falujący przebieg
•
Obecność objawów afektywnych
•
Brak zaburzeń myślenia i objawów deficytowych
•
Szybkie ustępowanie zaostrzeń
•
Krótkie hospitalizacje
•
Brak dysfunkcji neuropoznawczych
SCHIZOFRENIA
– OTWÓRZCIE DRZWI
1.
Schizofrenia jest chorobą
2.
Schizofrenia jest chorobą o wielu wymiarach
3.
Schizofrenia jest nie tylko chorobą
4.
Schizofrenia nie jest chorobą dziedziczną
5.
Schizofrenia nie jest chorobą nieuleczalną
6.
Jest schizofrenia – nie ma „schizofreników”
7.
Chory na schizofrenię pozostaje człowiekiem,
osobą, obywatelem
8.
Chorzy na schizofrenię nie zagrażają innym
bardziej niż osoby zdrowe
9.
Chorzy na schizofrenię oczekują szacunku,
zrozumienia, pomocy
10.
Schizofrenia rzuca światło na pytania
egzystencjalne wspólne chorym i zdrowym
World Psychiatric Association – 1996; Polskie Towarzystwo Psychiatryczne
2000 rok
