Płoszaj Anita
Witkowska
Agnieszka
Gr. A2
Płoszaj Anita
Witkowska
Agnieszka
Gr. A2
Fenol (C
6
H
5
OH), inaczej hydroksybenzen,
znany także jako benzenol, kwas karbolowy i
karbol.
Organiczny
związek
chemiczny,
najprostszy związek z grupy fenoli. Bezbarwna
substancja
krystaliczna
o
charakterystycznym
ostrym
zapachu,
temperatura topnienia 42°C. Rozpuszczalny w
większości rozpuszczalników organicznych,
rozpuszczalność
w wodzie ograniczona. Na skutek utlenienia
kryształy fenolu przyjmują zabarwienie różowe
lub brunatne.
Fenol otrzymuje się przemysłowo przez:
wydzielenie ze smoły węglowej,
syntezę z benzenu i propylenu,
stapianie kwasu benzenosulfonowego lub jego
soli z alkaliami,
reakcję chlorobenzenu z wodorotlenkiem sodu
w przemyśle tworzyw sztucznych stosowany jest do
produkcji żywic, barwników, lakierów, zmywaczy,
farb, detergentów, herbicydów, tworzyw sztucznych
do produkcji leków (np. kwasu acetylosalicylowego),
jako środek konserwujący,
do produkcji środków wybuchowych,
jako środek dezynfekujący i odkażający,
występuje także w takich preparatach medycznych,
jak np.: maści i krople do oczu oraz nosa, kremach
do stóp, płynach do płukania ust czy płynach
antyseptycznych, jako środek przeciwgrzybiczny
w szamponach,
bardzo niewielkie zastosowanie w dermatologii,
w leczeniu niektórych chorób skóry oraz niekiedy
jeszcze w stomatologii pomocniczo w leczeniu
kanałowym miazgi zębowej
W warunkach narażenia zawodowego główną rolę
odgrywa droga inhalacyjna. Retencja par fenolu
w drogach oddechowych wynosi około 70%. Fenol
bardzo dobrze wchłania się przez skórę, zarówno
jako ciecz jak i para.
Narażenie zawodowe na fenol występuje głównie w
trakcie stosowania żywic fenolowych. Są one
wykorzystywane
jako
materiał
wiążący
w
materiałach
izolacyjnych,
płytach
wiórowych,
farbach i jako składnik mas formierskich. Ponadto
fenol
może
się
uwalniać
w trakcie procesów termicznej obróbki żywic.
W odlewniach emisja fenolu może występować
zarówno w trakcie produkcji form odlewniczych, jak
i podczas odlewania. Narażenie na fenol może także
występować podczas produkcji koksu, produkcji
fenolu i jego pochodnych.
Jest sklasyfikowany jako substancja toksyczna
oraz żrąca, dawka śmiertelna wynosi ok. 10 g.
Fenol bardzo dobrze wchłaniany jest przez organy
ludzkie, zarówno drogą pokarmową, drogą
oddechową, jak i gwałtownie wchłania się przez
nieuszkodzoną skórę. Wywołuje toksyczność
ogólną w całym organizmie.
Większa część przemian fenolu zachodzi w
wątrobie także istotną rolę odgrywają płuca, jelita
i nerki. Udział narządów zależy od drogi
narażenia i dawki.
Główną drogą wydalania fenolu są nerki. U
człowieka w ciągu 24 godzin z moczem wydala się
ok. 90% dawki. Nieznacząca część wchłoniętego
fenolu może być wydalona z kałem i powietrzem
wydychanym.
Drogi oddechowe
Przewód pokarmowy
Skóra
Wdychanie par, mgły i pyłu powoduje:
silne podrażnienie błon śluzowych nosa i
gardła, zawroty i ból głowy, nudności
a w cięższych przypadkach oparzenia dróg
oddechowych,
kaszel,
duszności,
przyspieszenie
i
pogłębienie
oddechu,
zatrzymanie
oddechu, obrzęk lub zapalenie płuc, zapaść,
utratę przytomności, drgawki, śpiączkę,
zgon może nastąpić po kilku dniach z
powodu porażenia ośrodka oddechowego
Spożycie doustne powoduje:
podrażnienie i poparzenie błon śluzowych
jamy ustnej, gardła i przewodu pokarmowego,
bóle żołądka, nudności, wymioty, trudności w
połykaniu, duszności zaraz po spożyciu,
biegunkę, ciemne zabarwienie moczu, utratę
apetytu, uszkodzenie wątroby i nerek
a w cięższych przypadkach wymioty z krwią,
krwawienie z przewodu pokarmowego
i przedziurawienie ściany przełyku i żołądka,
pocenie, może wystąpić wysoka ciepłota ciała,
zaburzenia ze strony ośrodkowego układu
nerwowego (tj. pobudzenie, bóle i zawroty
głowy, zaburzenia tętna, nieregularny oddech,
utrata przytomności, śpiączka, zgon)
Kontakt ze skórą powoduje:
Zaczerwienienie, stany zapalne, wypryski,
pęcherze, martwicę skóry, a przy dużym
stężeniu uszkodzenie powłok skórnych.
Bezpośredni kontakt ze skórą powoduje jej
głębokie uszkodzenia, tzw. zgorzel fenolową.
Kontakt ze stopionym fenolem powoduje
także oparzenia termiczne.
Kontakt z oczami powoduje:
Ból, zmętnienie rogówki, oparzenia oka,
nieodwracalne uszkodzenia, ślepotę.
Zatrucie
przewlekłe
powoduje
skutki
podobne do skutków zatrucia ostrego.
Podrażnienie dróg oddechowych, ból gardła,
zaburzenia trawienia, wymioty, trudności w
połykaniu
pokarmów,
biegunka,
utrata
łaknienia,
jadłowstręt,
nadmierne
wydzielanie
śliny,
ogólne
osłabienie,
nerwowość,
bezsenność,
bóle
i zawroty głowy, zaburzenia psychiczne,
ciemne zabarwienie skóry i moczu, wykwity
skórne, może wystąpić uszkodzenie nerek i
wątroby.
Podczas II wojny światowej
więźniów niektórych obozów
koncentracyjnych zabijano
przez wstrzyknięcie fenolu
.
Krezol (C
7
H
8
O) metylofenol lub hydroksytoluen.
To fenolowy związek aromatyczny otrzymywany
ze smoły węglowej, ropy naftowej lub
syntetycznie. Jest on też obecny w dymie
tytoniowym
i wykazuje duże działanie rakotwórcze.
Nieoczyszczony posiada barwę żółtą, natomiast
czysty jest całkowicie bezbarwny. Posiada dość
intensywny i nieprzyjemny, ostry zapach.
Posiada 3 izomery strukturalne, które posiadają
podobne własności chemiczne, ale nieco inną
temperaturę topnienia i wrzenia. Wszystkie
izomery krezolu są słabo rozpuszczalne
w wodzie, dobrze rozpuszczalne w alkoholu
etylowym,
eterze
dietylowym,
benzenie;
wykazują podobnie jak fenol, słabe właściwości
kwasowe, są trujące, występują w smole
węglowej i drzewnej.
Czasami stosuje się go razem z naftaliną służąc
jako środek na mole, znaczniej częściej jest
stosowany
jako
dodatek
do
płynów
odkażających i środków czystości.
W
postaci
kilkuprocentowego
roztworu
wodnego jest określany mianem lizol, który ma
wykorzystanie jako środek do odkażania
pomieszczeń w szpitalach. Obecnie produkcja
lizoli, w skład których wchodzi krezol jest
zabroniona.
Stosowany jako środek do produkcji żywic
termoutwardzalnych, do konserwacji drewna.
Posiada
działanie
bakteriobójcze
i
grzybobójcze,
a także insektobójcze.
Działanie toksyczne krezoli jest podobne do
działania fenolu – obserwuje się przede
wszystkim
objawy
ze
strony
układu
nerwowego i oparzenia skóry. W zatruciach
przewlekłych notowane są zmiany zapalne
dróg oddechowych i uszkodzenia nerek.
W warunkach narażenia zawodowego na te
związki mogą występować uszkodzenia skóry
w
postaci
zmian zapalnych i owrzodzeń. U osób
uczulonych
mogą
występować
silnie
swędzące wypryski.