System polityczny Niemiec
Prawo konstytucyjne
porównawcze (III)
System polityczny Niemiec
Prawo konstytucyjne
porównawcze (III)
Podstawowe zasady
konstytucji
Ustawa zasadnicza:
została uchwalona 24 maja 1949
roku przez Radę Parlamentarną składającą się z
delegatów wyłonionych przez Parlamenty krajowe
Zmiana:
uchwała Parlamentu Federalnego, a następnie
Rady Federalnej podjętych większością 2/3 głosów
Zasady niepodlegające zmianom:
suwerenność
Narodu, zasada państwa socjalnego, zasada
federalizmu, zasada reprezentacji, trójpodziału władzy,
zasada legalizmu, oparcie statusu jednostki na
nienaruszalności jej godności
Federalizm
W skład RFN wchodzi
16 krajów
, każdy z nich posiada
ograniczoną państwowość oraz własne: konstytucje,
parlamenty i rządy, własne sądy oraz odrębne krajowe
trybunały konstytucyjne
W ograniczonym zakresie kraje mogą zawierać umowy
międzynarodowe z podmiotami zagranicznymi wobec całej
RFN
Spory kompetencyjne
między krajami a federacją
rozstrzyga Federalny Trybunał Konstytucyjny
Prawo federalne posiada wyższą moc prawną
niż
prawo krajowe, w końcu wobec krajów niewywiązujących się
ze swoich obowiązków wobec federacji jej organy mogą
stosować tzw. przymus federalny
Podział kompetencji
UZ dokonuje rozgraniczenia pomiędzy federacją a krajami
Ustawodawstwo wyłączne:
art. 73 oraz 105 ust. 1 UZ
oraz dodatkowo wszystkie sprawy odnoszące się do całej
federacji (prawo wyborcze do parlamentu federalnego)
Ustawodawstwo konkurencyjne:
art. 74, 74a, 105 ust
2 – może być przedmiotem ustaw parlamentów
krajowych oraz parlamentu Federacji (priorytet przypada
Federacji). Sprawa raz przejęta przez federację pozostaje
w jej gestii, wszelkie spory rozstrzyga FTK
Ustawodawstwo ramowe:
art. 75 określa zagadnienia,
w których ustawodawstwo krajowe może być realizowane
dopiero po wydaniu odpowiednich ustaw ramowych
Bundestag
Bundestag (Parlament Federalny):
główne funkcje to
ustawodawstwo oraz polityczna kontrola nad działalnością
rządu, pochodzi z powszechnych i bezpośrednich wyborów
Kadencja: 4 lata
System wyborczy
Prawo wyborcze:
czynne 18 lat, bierne 21 lat, liczba
deputowanych to 656, ale może być większa
Prawo do zgłaszania kandydatów mają tylko partie
polityczne
328 posłów wybieranych jest w jednomandatowych
okręgach wyborczych w systemie większości zwykłej (są to
tzw. głosy pierwsze) tutaj startować mogą też kandydaci
indywidualni zgłoszeni poza partiami przez wyborców
Tzw. głosy drugie:
w każdym z 16 krajów federalnych
odbywa się głosowanie na listy partyjne, liczba mandatów
zróżnicowana i zależy od liczby ludności – wybory
proporcjonalne, liczenie głosów metodą d’Hondta
System wyborczy
Klauzula zaporowa:
minimum 5% ważnie oddanych
głosów (w skali dawnej RFN oraz w skali dawnej NRD).
Partie które nie przekroczą progu wyborczego nie są brane
pod uwagę, nawet jeśli przekroczą taką klauzulę w kilku
krajach związkowych
Deputowani:
mandat wolny, podlegają wyłącznie
własnemu sumieniu
Frakcje parlamentarne:
5% członków Parlamentu
należących do jednej lub kilku partii
Immunitet:
materialny (za sposób głosowania i
wypowiedzi w parlamencie) oraz formalny (za popełnienie
czynu zagrożonego odpowiedzialnością karną) – immunitet
może być ograniczony tylko na żądanie parlamentu
Bundesrat
Bundesrat
Sposób głosowania:
każdy członek dysponuje 1
głosem, ale UZ wymaga, aby wszyscy członkowie
danej delegacji krajowej głosowali tak samo, w innym
przypadku uważa się że wszystkie głosy danego kraju
są nieważne
Delegacja:
premier krajowy wraz z najbliższymi
współpracownikami oraz członek rządu krajowego
będący jednocześnie pełnomocnikiem kraju wobec
federacji (ambasador, łącznik). Dopuszczalne jest
udzielanie przez rządy krajowe wiążących instrukcji
swym delegatom
Inicjatywa ustawodawcza
Rząd federalny (poprzez Bundesrat)
Deputowani (frakcja lub 5% członków
izby)
Rada Federalna (przez rząd federalny)
I czytanie
Przekazanie projektu do dalszych prac w
komisjach
Możliwość dyskusji plenarnej
Możliwość przejścia do II czytania bez prac w
komisjach
Prace w komisjach
Prawo do wzywania członków rządu federalnego
na posiedzenia
Prawo członków rządu do brania udziału w
posiedzeniach komisji
Publiczne przesłuchania rzeczoznawców,
ekspertów, organizacji pozarządowych
Powoływanie podkomisji
Ocena (możliwość debaty plenarnej)
Uchwalenie sprawozdania (projektu)
II czytanie
Debata generalna
Dyskusja nad poszczególnymi artykułami
Poprawki deputowanych
Głosowania nad artykułami bądź całością
Możliwość odesłania do komisji
III czytanie
Możliwość generalnej debaty
Poprawki (tylko frakcja lub 5% deputowanych i
tylko do tych artykułów do których w II czytaniu
uchwalono poprawki)
Możliwość odesłania do komisji (inna niż
poprzednio)
Ostateczne głosowanie (ZWG przy kworum 50%)
Bundesrat (ustawy z UZ)
Ustawy, które dotyczą krajów związkowych muszą być
zaakceptowane przez Bundesrat, sprzeciw Bundesratu
powoduje niedojście ustawy do skutku
Komisja Mediacyjna (32 osoby, 16 z Bundesratu, 16
przez rządy krajowe) proponuje taki projekt, który
zaakceptują obie izby, albo opiniuje odrzucenie ustawy
w proponowanym kształcie
Bundesrat (sprzeciw)
Wobec pozostałych ustaw Bundesrat może
zastosować veto, jednak może ono być
przez Bundestag odrzucone
Czas na zastosowanie veta to 3 tygodnie
Bundestag (kontrola rządu fed.)
Żądanie obecności członków rządu na
posiedzeniach
Kontrola komisji stałych
Komisje śledcze
Federalna Izba Obrachunkowa
Zapytania
„godzina aktualności”
Przesłuchania członków rządu federalnego
rezolucje
Bundesrat (kontrola rządu fed.)
Wyrażanie zgody na przepisy prawne wydawane
przez rząd federalny do ustaw
Nadzór nad krajami związkowymi
Inne: żądanie obecności, bieżące informowanie rady
o stanie spraw, absolutorium, sprawy związane z UE
dotyczące krajów związkowych)
Rząd federalny
Parlament Federalny wybiera Kanclerza większością
ustawową liczby członków na początku każdej kadencji i na
czas jej trwania
Kandydata proponuje prezydent federalny (szef zwycięskiej
partii)
Jeśli ten kandydat nie przejdzie ¼ deputowanych proponuje
swojego i wybiera kanclerza ustawową większością
członków (w okresie 14 dni)
Jeśli to nie doprowadzi do wybrania szefa rządu to ponownie
odbywają się głosowania nad w/w dwoma kandydatami
Jeżeli nadal nie ma kanclerza to prezydent mianuje szefem
rządu osobę, która uzyskała najwięcej głosów (rząd
mniejszościowy) lub rozwiązuje Bundestag
Rząd / Kanclerz
Ministrowie (powoływani przez Prezydenta na wniosek
Kanclerza)
Funkcje rządu federalnego
Veto ustawodawcze
(prawo wyrażania zgody na ustawy
federalne podwyższające wydatki lub zmniejszające
wpływy budżetowe)
Veto zawieszające
Rozporządzenia wykonawcze do ustaw
Pozycja Kanclerza
Odpowiedzialność rządu
Występuje tylko indywidualna odpowiedzialność
Kanclerza przed Bundestagiem (nie ma możliwości
złożenia votum nieufności wobec ministrów)
Konstruktywne votum nieufności:
możliwość
odwołania Kanclerza, ale równocześnie musi być
wniosek o wybranie innej osoby na nowego Kanclerza
Votum zaufania:
może się o nie zwrócić Kanclerz do
Bundestagu, w przypadku gdy nie uzyska votum
Prezydent może rozwiązać Bundestag
Prezydent Federalny
Wyboru na 5 letnią kadencję dokonuje Zgromadzenia
Federalne, większość ogólnej liczby członków
Zgromadzenia, maksymalnie 3 tury (ale w 3
obowiązuje większość zwykła)
W skład
Zgromadzenia Federalnego
wchodzą
członkowie Bundestagu oraz w takiej samej liczbie
delegacji z Parlamentów Krajowych (Landów)
Odpowiedzialność
Brak politycznej odpowiedzialności przed
Bundestagiem
Jest odpowiedzialny przed Federalnym Trybunałem
Konstytucyjnym na naruszenie Ustawy Zasadniczej
lub ustawy federalnej
W stan oskarżenia stawia go Bundestag i Bundesrat
na wniosek ¼ deputowanych większością 2/3
członków
Prezydenta zastępuje przewodniczący Bundesratu