Grupowa terapia 

behawioralna

Wykorzystująca procesy 

grupowe 

I indywidualna terapia w 

grupie 

 

 

Koncepcja powstawania zaburzeń i ich eliminowania

• Zaburzone zachowanie to niedostosowany nawyk 

ukształtowany w procesie uczenia się pod wpływem bodźców w 

środowisku według zasad uczenia się. 

• Zasady procesu uczenia się: 

• (1) Warunkowanie sprawcze = pozytywne konsekwencje 

utrzymują zachowanie a brak wzmocnień zachowanie wygasza. 

• (2) Warunkowanie klasyczne polega na kojarzeniu awersyjnego 

bodźca bezwarunkowego (np.lęk przed zemdleniem) z 

neutralnym (np.wejście do sklepu). 

• (3) Modelowanie i naśladowanie. 

• Koncepcja terapii = Modyfikacja niedostosowanego 

zachowania polega na oduczeniu  niepożądanego zachowania 

albo nauczeniu brakującego.  

• Interwencje terapeutyczne są tworzone na podstawie zasad 

uczenia się. 

 

 

I. Grupowa wykorzystująca interakcje grupie w celach 

leczniczych w uczeniu brakujących umiejętności 

• Stosowana jest gdy pacjenci mają trudności w interakcjach na 

skutek  braku umiejętności. Przyjmuje się, że brak umiejętności 

radzenia sobie w środowisku społecznym może być źródłem stresu 

dla pacjenta i powodować nasilenie objawów choroby.  

• Opiera się na modelowaniu - obserwowanie i powtarzanie 

zachowania i ćwiczenie go.

• Skład grupy –ten sam typ zaburzonego zachowania. Podobny 

poziom umiejętności w relacjach. 

• Wykorzystanie procesów grupowych: (1) Członkowie grupy stosują 

wzmocnienia zachowań pożądanych;  na przykład gdy alkoholik 

rozmawia z kimś o tym, co go martwi zamiast ratować się wtedy 

alkoholem, otrzymuje wyrazy uznania od terapeuty i grupy 

terapeutycznej lub gdy schizofrenik , który jest bezradny i 

oczekuje pomocy przejawia samodzielność otrzymuje pochwały a 

prośby o pomoc są ignorowane.  

• (2) członkowie grupy dają sobie informacje zwrotne ;

• 3) odgrywają rolę w inscenizacjach pomagając sobie wzajemnie; 

• (4) modelują zachowanie pożądane; 

 

 

Trening asertywności

• Opiera się na warunkowaniu klasycznym i modelowaniu.

• Cel - eliminowanie lęku i uczenie nowych zachowań. 

• Stosowany w terapii fobii społecznej i  osobowości lękliwej.  

• Grupy złożone z 5-7 osób. 2 terapeutów modeluje zachowania. 

Pacjenci ćwiczą przez odgrywanie ról. 

• Przykładowy program - Przygotowane i opisane inscenizacje 

sytuacji społecznych o różnej treści i stopniu  trudności. Dotyczą 

braku umiejętności stawiania wymagań; odmawiania; 

nawiązywania kontaktu; lęku przed wystąpieniem publicznym i 

niepowodzeniem. W sytuacjach zainscenizowanych są najpierw 

modelowane a następnie ćwiczone przez odgrywanie. 

 

 

Trening zapobiegania nawrotom przyjmowania substancji 

uzależniających - w uzależnieniach: Alkoholizm i narkomania.

• Osoby uzależnione wykazują deficyty umiejętności radzenia sobie 

w sytuacjach stresujących. Celem jest nauczyć umiejętności, aby 

pacjenci radzili sobie w sytuacjach stresujących inaczej niż 

przyjmując substancje. 

• Przezywanie przykrych emocji konflikty interpersonalne presja 

społeczna to sytuacje ryzyka nawrotu przyjmowania substancji i 

wywołujące pragnienie zażycia narkotyku lub wypicia alkoholu. 

Nabycie umiejętności radzenia sobie ze społecznymi sytuacjami  

umożliwia powstrzymanie się.  Zapobieganie nawrotom po 

udanym leczeniu, czyli osiągnięciu abstynencji polega na uczeniu 

reakcji innych w tych sytuacjach niż przyjęcie substancji. Najpierw 

w sytuacjach zainscenizowanych potem w rzeczywistych.      

 

 

Trening umiejętności komunikowania  się - Osobowość z 

pogranicza

• Przyjmuje się, że centralnym problemem jest brak zdolności 

tolerowania negatywnych emocji. Stan napięcia jest redukowany 

przez próby samobójcze lub uszkadzanie ciała. Celem terapii jest 

uczenie pacjentów komunikowania tego, co czują, tolerowania 

stresu i regulacji emocji, aby nie dopuszczać do kumulowania się 

napięcia . Spotkania co tydzień przez rok.  

• Ponadto pacjenci uczestniczą w terapii indywidualnej.

 

 

Trening umiejętności społecznych  i rozwiązywania 

problemów -Schizofrenia 

• Cel – Uczenie się nowego zachowania i  rozwiązywania problemów. 

• Terapeuci i pacjenci wzmacniają pożądane zachowania przez chwalenie + żetony. 

Na przykład gdy schizofrenik przejawi samodzielność otrzymuje pochwałę; prośby o 

pomoc są ignorowane. Wzmocnienia są stosowane także  po to, aby utrzymać 

zainteresowanie pacjentów uczeniem się .

• Przykładowy program treningu (12 sesji).  Wywiad z pacjentem i personelem 

oddziału szpitalnego, na podstawie którego ustala się, na czym polega brak 

umiejętności. Sesja druga - terapeuta ustala, jakie zachowania w jakich sytuacjach 

mają być ćwiczone i modeluje te zachowania. Następnie 3 osobowe grupy: 2 

pacjentów i 1 osoba z personelu ćwiczą zachowania w ustalonych sytuacjach. 

Udzielają sobie informacji zwrotnych. Spotkanie w dużej grupie, aby ocenić 

umiejętności. Umiejętności oceniano w trzech sytuacjach: (1) Sąsiad nastawia 

głośno muzykę, (2) sprzedawca nie chce przyjąć podartej marynarki sugerując, ze 

nie była podarta przed zakupieniem; (3) właściciel domu, odmawia wynajęcia 

pokoju, ponieważ wie , ze pacjent był szpitalu. Granie roli w zainscenizowanej 

sytuacji. Ocena umiejętności na skali 1-5. Ocenie podlegały: Nawiązanie kontaktu 

wzrokowego; rozumienie wypowiedzi skierowanej do rozmówcy; rozumienie próśb; 

rozumienie skarg; zaburzenia mowy; dostosowanie uśmiechu do sytuacji; 

dostosowanie ekspresji emocjonalnej; asertywność; utrzymanie kontaktu 

wzrokowego; ekspresja twarzy; użycie gestykulacji rąk; głośne mówienie. 

• Elementem treningu jest uczenie umiejętności rozwiązywania problemów:(1) 

Sprecyzowanie problemu; (2) generowanie rozwiązań; (3) wybór najlepszego; (4) 

planowanie wprowadzenia go w życie; (5) wprowadzenie w życie; (6) ocena 

rezultatów. 

 

 

II. Indywidualna terapia w grupie

grupowa ekspozycja na bodźce lękowe

• – Fobie    

• Przyjmuje się, ze fobia powstaje w wyniku skojarzenia bodźca 

bezwarunkowego (np. lęku) i neutralnego (nie zagrażającego). Leczy się ją 

przez ekspozycję na bodźce lękowe. Ten sposób leczenia  opiera się na 

warunkowaniu klasycznym. Ma trzy formy.

• Skład grupy homogeniczny np. fobie: lęk przed wężami i agorafobia, lęk 

przed widokiem krwi. 

• A Stopniowa ekspozycja w realnej sytuacji na bodźce, które budzą 

lęk 

• (1) Uczenie relaksacji; 

• (2). zmiana interpretacji niebezpieczeństwa związanego sytuacją, która 

budzi lęk, na taką, że sytuacja ta nie stanowi niebezpieczeństwa.  

• (3) Terapeuta pokazuje obrazki obiektów, których pacjent się boi, a więc  

węży, robaków , myszy, karaluchów. 

• (3) Terapeuta trzyma w ręku sztuczne obiekty. 

• (4) Terapeuta modeluje zbliżanie się do tych obiektów. 

• (5) Pacjent powtarza = Zbliża się do prawdziwych obiektów np. 

umieszczonych w szklanym pojemniku. Pacjent modeluje na użytek innych 

zbliżanie się do obiektu , który budzi lęk. Inni pacjenci obserwują i przez 

naśladownictwo obniża się ich poziom lęku.   

 

 

B. Stopniowa ekspozycja w wyobraźni na bodźce, które budzą 

lęk – (Systematyczna desensytyzacja) 

• W przypadku lęku przed wystąpieniem publicznym lub lęku 

przed egzaminem - lęk i unikanie jest wynikiem 

uwarunkowania na interpersonalne sytuacje. Celem terapii 

redukcja leku i unikania. Bodźce lękowe prezentowane są w 

wyobraźni. 

• Terapeuta uczy relaksu , wspólnie jest ustalana hierarchia 

bodźców, które budzą lęk. Będąc w stanie relaksu pacjenci 

skupiają się na wyobrażeniach sytuacji lękowych, 

począwszy od tych które wywołują najmniejszy lęk, a 

skończywszy na tych, które wywołują największy lęk. 

Terapeuta wszystkim członkom grupy sugeruje wyobrażenie 

sobie danej sytuacji z hierarchii. Każde kolejne wyobrażenie 

powoduje, że siła lęku maleje i w końcu osiąga poziom 

zerowy. Podczas jednej sesji sugeruje wyobrażanie sobie 3-4 

sytuacji. Gdy w wyobraźni lęk ustaje, wtedy pacjent ma się 

znaleźć w rzeczywistej sytuacji wywołującej lęk.

 

 

C. Terapia implozywna w wyobraźni lub w rzeczywistej 

sytuacji

• Polega na ekspozycji ciągłej na bodźce lękowe w rzeczywistości lub w 

wyobraźni.  Prezentacja bodźców trwa tak długo, aż lęk zaczyna 

słabnąć; co zajmuje od 10 minut do godziny. Jeśli technika okazuje się 

skuteczna, poziom odczuwania lęku obniża się pod koniec każdej sesji, 

a także pod koniec każdej następnej. Stosuje się ekspozycję stopniową 

lub ciągłą. Bodźce lękowe prezentowane w rzeczywistości lub w 

wyobraźni. 

• Pacjenci wyobrażają sobie, że uczestniczą w sytuacji, której się boją, 

na przykład widok krwi.  Lub są w sytuacji, której się boją i oglądają 

krew. 

• W przypadku zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych na przykład 

przymusu mycia rąk, terapeuta dotyka butów lub podłogi i dotyka rąk 

pacjentów i zapobiega umyciu rak przez namawianie, aby nie szli do 

łazienki. 

• W przypadku bulimii  skłania  pacjentów, aby spożywali pokarm, co 

wywołuje lęk  i  zapobiega  obniżeniu lęku przez pozbycie się pokarmu. 

• W przypadku alkoholizmu stosuje  ekspozycję na zapach lub  widok 

miejsca, które wywołują pragnienie wypicia alkoholu z treningiem 

radzenia sobie z impulsem , aby wypić.   

 

 

Trening relaksacji

• Stosowany jako metoda radzenia sobie z lękiem w przypadku lęku 

uogólnionego oraz z bólem w przypadku migreny, syndromu jelita 

drażliwego. 

• Najpierw osoby są uczone relaksacji mięsni. Terapeuta podaje instrukcję, 

gdy osiągną umiejętność odprężania się, wtedy uczy ich jak skrócić 

instrukcję, aby osiągnąć stan odprężenia szybko. Dalej pacjenci ćwiczą, jak 

powtarzając instrukcje bezgłośnie podczas wydechu: „odpręż się” - szybko 

osiągnąć stan odprężenia. 

• Gdy to opanują ćwiczą odprężanie się w różnych sytuacjach;  chodząc, 

siedząc, stojąc. 

• Następnie uczą się rozpoznawania fizjologicznych sygnałów lęku albo 

sygnałów pojawienia się bólu.  Gdy mają opanowane obydwie umiejętności 

stosują je łacznie. Gdy pojawia się napięcie jako sygnał lęku lub wczesny 

sygnał bólu , wtedy natychmiast się odprężają i zapobiegają w ten sposób 

wystąpieniu lęku lub bólu.    

• W przypadku chorób reumatycznych poza treningiem relaksacji jest 

stosowane planowanie aktywności dających przyjemność oraz techniki 

wyobrażeniowe oddzielania się od bólu lub odwracania uwagi od bólu. 

• W przypadku raka trening relaksacji służy kontrolowaniu skutków 

ubocznych chemioterapii, jak objawy somatyczne: nudności i wymioty oraz 

lęku jaki te objawy wywołują.  

 

 

Trening masturbacji i trening umiejętności seksualnych

• Grupa złożona z 5 par małżeńskich. 

• Trening masturbacji – edukacja dotycząca umiejętności 

seksualnych w grupie, ćwiczenia są wykonywane w domu. 

• Trening umiejętności seksualnych tak samo. Z tym, że w tym 

przypadku jeszcze jest prowadzone poradnictwo w zakresie 

eliminowania problemów w interakcjach seksualnych. 

• Jeśli są konflikty w relacji małżeńskiej, trening umiejętności 

seksualnych bywa stosowany z treningiem komunikacji, 

treningiem rozwiązywania problemów, planowaniem interakcji 

dostarczających przyjemności i zmniejszających interakcje 

destrukcyjne.