Sektor publiczny.

Podstawy finansów 2011/2012

Mgr Mirosława Braja

 

 

Przedmiot nauki o finansach 

publicznych

• Reguły dotyczące zasobów pieniężnych w 

sektorze publicznym;

• Ogół procesów związanych z 

gromadzeniem i dysponowaniem środkami 
publicznymi;

• Skutki tych operacji.

 

 

Finanse publiczne 

• Zjawiska ekonomiczne związane z 

mechanizmem podziału dochodu 
narodowego [Wójtowicz 1996];

• Procesy związane z powstawaniem i 

rozdysponowaniem pieniężnych środków 
publicznych… [Owsiak 2005]

 

 

Cechy charakterystyczne finansów 

publicznych

• Jedna ze stron jest podmiotem 

publicznoprawnym (przymus państwowy);

• Działania podjęte w interesie publicznym;
• Zarządzanie tymi środkami nie jest 

podporządkowane metodom rynkowym; 

• Organy władzy państwowej ustalają i 

kontrolują wielkość tego zasobu.

 

 

SEKTOR PUBLICZNY

Charakterystyka strumieni i 

przepływów pieniężnych zasilających i 

odpływających 

z sektora

 

 

Sektor publiczny 

• Składają się na niego trzy typy instytucji:

– Rząd
– Instytucje publiczne
– Władze samorządowe

 

 

Przepływy pieniężne w sektorze 

publicznym

• Obejmują przepływy finansowe wszelkich 

instytucji publicznych, z wyjątkiem tych, 
które prowadzą działalność zarobkową

• Dochody tego sektora obejmują przede 

wszystkim podatki;

• Wydatki sektora to głównie wydatki na 

rzecz konsumentów i przedsiębiorstw w 
celu zaspokajania ich potrzeb – najczęściej 
zbiorowych. 

 

 

Dochody sektora publicznego

• Obejmują:

– Podatki
– Cła i opłaty
– Dochody z własności publicznej
– Dochody z prywatyzacji
– Pożyczki.

 

 

Definicja podatku

• „świadczenie pieniężne, powszechne, 

przymusowe, bezzwrotne i nieodpłatne, 
nakładane jednostronnie przez związek 
publicznoprawny (państwo, jednostkę 
samorządu) w celu sfinansowania potrzeb 
publicznych i społecznych”

 

 

Podatki (1/2)

• Największe źródło dochodów sektora 

publicznego

• Pozwalają państwu na sterowanie 

działalnością gospodarczą

• Można je podzielić na:

– P. pośrednie – nakładane na towary lub usługi;
– P. bezpośrednie – podatki nakładane na 

majątek lub dochody.

 

 

Podatki (2/2)

• Podatki pośrednie

– Akcyza
– VAT

• Podatki bezpośrednie

– PIT
– CIT
– Podatek od nieruchomości
– Podatek rolny

 

 

Pozostałe dochody sektora 

publicznego

• Dochody z tytułu posiadania 

przedsiębiorstw, gruntów i innych 
nieruchomości, praw górniczych itp..

• Dochody z ceł
• dochody z prywatyzacji

 

 

Wydatki sektora publicznego

• Wydatki te można podzielić na:

– W.bieżące – związane przede wszystkim z 

utrzymaniem jednostek budżetowych

– W. inwestycyjne – służące realizacji inwestycji

 

 

Budżet państwa

• Roczny plan dochodów i wydatków oraz 

przychodów i rozchodów:

– Organów władzy publicznej (w tym organów 

administracji rządowej, kontroli i ochrony 
prawa); 

– Sądów i trybunałów.

 

 

Cechy budżetu państwa

• Centralizacja;
• Gromadzony i wydatkowany w celu 

realizacji zadań publicznych;

• Gromadzony najczęściej w sposób 

przymusowy;

• Regulowany poprzez zasady prawne;
• Obejmuje planowane działania sektora 

publicznego;

• Ma charakter strumieniowy.

 

 

Funkcje budżetu państwa

• Funkcje ekonomiczne

– Alokacyjna
– Redystrybucyjna
– Stabilizacyjna
– Fiskalna 
– Kredytowa
– Transferu (przekształcenia)

• Funkcje polityczne

– Ustrojowa
– Demokratyczna 

 

 

Funkcja alokacyjna

• Budżet państwa jest narzędziem 

rozdzielania części zasobów w 
gospodarce;

• Dostarczone dobra publiczne i społeczne 

dostępne są dla ogółu po cenach innych 
niż rynkowe. 

 

 

Funkcja redystrybucyjna

• Budżet jest narzędziem podziału dochodu 

narodowego w ujęciu makro  i 
mikroekonomicznym;

• W ujęciu makro: gromadzi dochody i 

rozdziela je na inne podmioty;

• W ujęciu mikro: dokonuje korekty 

dochodów podatników.

 

 

Funkcja stabilizacyjna

• Polega na wykorzystaniu budżetu państwa 

do łagodzenia wahań cyklu 
koniunkturalnego w gospodarce;

• Wydatki budżetowe: kreują popyt;
• Dochody: oddziałują na sytuację 

ekonomiczną:

– Przedsiębiorstw
– Gospodarstw domowych

 

 

Funkcja fiskalna 

• Polega na przejmowaniu przez państwo 

dochodów podmiotów prywatnych;

• Przyczynia się do zmiany charakteru 

własności środków pieniężnych;

• Środki publiczne podlegają innym 

regułom wydatkowania niż środki 
prywatne.

 

 

Funkcja kredytowa

• Budżet zawiera informacje o kierunku 

wydatkowania środków pieniężnych:

– Co będzie finansowane?
– W jakim stopniu?

 

 

Funkcja transferowa

• Przekształcenie środków prywatnych w 

publiczną formę własności:

– Publiczne i społeczne cele wydatkowania;
– Sposoby kontroli;
– Efektywność.

 

 

Funkcja ustrojowa

• ma wyraz w związku budżetu państwa z 

parlamentem i ustrojem państwa;

• Wynika z uprawnień władzy 

ustawodawczej i wykonawczej z zakresu 
budżetu państwa.

 

 

Funkcja demokratyczna

• Dotyczy udziału obywateli w procesie 

opracowywania budżetu państwa:

– Jawność prac;
– Publikowanie ustawy budżetowej i 

sprawozdania z wykonania budżetu.

 

 

Zasady budżetowe

• Zasada równowagi – tzw. złota zasada;

• Zasada powszechności (zupełności) – powinien 

uwzględniać wszystkie dochody i wydatki 

państwa;

• Zasada jawności;

• Zasada jednoroczności;

• Zasada operatywności – polega na 

opracowywaniu budżetu w układzie 

podmiotowym;

• Zasada jedności – wszystkie dochody i wydatki 

państwa są objęte jednym planem.

 

 

Zadanie nr 1

• Mając w tabeli szacunkowe zestawienie 

dochodów budżetu państwa za 2011 rok, 
określić:

– Jaki był udział dochodów z podatków 

pośrednich w BP w 2011 roku?

– Jaki był udział VAT?
– Jaki był udział podatków bezpośrednich w BP? 

 

 

Wyszczególnienie

Kwota w mln zł

DOCHODY OGÓŁEM

277 568,3

1. Dochody podatkowe

243 209,4

a. Podatki pośrednie

180 272,6

    w tym p. akcyzowy

57 963,7

b. Podatek dochodowy 
    od osób fizycznych

38 074,9

c. Podatek dochodowy 
    od osób prawnych

24 861,9

2. Dochody 
niepodatkowe 

32 276,0

3. Środki z UE i innych 
źródeł niepodlegające 

zwrotowi

2 082,9

 

 

Zadanie nr 2

• Mając w tabeli szacunkowe zestawienie 

dochodów budżetu państwa za 2011 rok, 
określić, jaki był procentowy udział 
wyszczególnionych grup wydatków w 
wydatkach budżetu państwa w 2011 roku. 

 

 

Wyszczególnienie

Kwota w mln zł

WYDATKI OGÓŁEM

302 681,2

w tym:
Obsługa długu 

krajowego

27 107,1

Obsługa zadłużenia 

zagranicznego

8 849,0

Rozliczenia z budżetem 

UE z tyt. środków 
własnych

14 731,1

Dotacje dla FER

15 120,0

Dotacje dla FUS

37 513,4

Subwencje ogólne dla 

JST

48 348,2

 

 

Deficyt budżetowy

• Część wydatków budżetowych, która nie 

znajduje pokrycia w dochodach.

• „Są wydatki, trzeba je pokryć” (G. Jeze)

 

 

Sposoby finansowania deficytu 

budżetowego

• Emitowanie skarbowych papierów 

wartościowych nabywanych przez:

– Podmioty niebankowe
– Banki

• Korzystanie z kredytów banków 

komercyjnych;

• Korzystanie z kredytów 

międzynarodowych instytucji 

finansowych;

• Wpływy z prywatyzacji majątku 

państwowego.

 

 

Deficyt budżetowy a dług 

publiczny

Czy to to samo?

 

 

Dług publiczny

• Zadłużenie sektora finansów publicznych;

– Państwowy dług publiczny – wartość 

nominalna zadłużenia JSFP ustalona po 
wyeliminowaniu wzajemnych zobowiązań 
pomiędzy nimi.

– Dług skarbu państwa – wartość nominalna 

zadłużenia skarbu państwa.

 

 

Zadanie

• Mając dane wstępne dotyczące wykonania 

budżetu państwa za 2011 rok, zastanów 
się, jaki będzie deficyt budżetowy?

• Jaki będzie dług publiczny?