Budowa i czynność
skóry
Dr hab.n.med Jerzy Jarząb
Budowa i czynność
skóry
Dr hab.n.med Jerzy Jarząb
Czym jest skóra?
Skóra to narząd wielofunkcyjny
chroniący środowisko wewnętrzne
organizmu przed wpływem
szkodliwych czynników oraz
utrzymujący równowagę pomiędzy
ustrojem, a otoczeniem.
Funkcje skóry
Ochrona przed czynnikami mechanicznymi, fizycznymi,
chemicznymi bakteryjnymi
Regulacja cieplna
Czynność wydzielnicza
Regulacja gospodarki kwasowo-zasadowej
Czynność resorpcyjna ( wchłanianie przez skórę)
Narząd czucia
Metabolizm białek, lipidów, węglowodanów, witamin
Funkcja odpornościowa
Skóra jako narząd
Skóra:
1. Naskórek
2. Skóra właściwa
3. Tkanka podskórna
Naczynia i nerwy:
1. Naczynia krwionośne
2. Naczynia chłonne
3. Zakończenia nerwowe
Przydatki skóry:
1. Gruczoły potowe i łojowe
2. Mieszki włosowe
Budowa naskórka
Podstawowa komórka naskórka
KERATYNOCYT w warunkach
fizjologicznych „żyje” 26-28 dni
przechodząc od warstwy
podstawnej do rogowej
W niektórych chorobach skóry np. łuszczycy czas życia
keratynocytu jest znacznie zmniejszony.
Budowa naskórka
Warstwa podstawna = rozrodcza: wydłużone komórkami
podstawne połączone desmosomami, komórki Langerhansa,
melanocyty, komórki Merkla (upostaciowane zakończenia
nerwowe), tonofibryle, cytokeratyna czyli prekursory keratyny
Warstwa kolczysta: kilka rzędów komórek połączonych między
sobą desmosomami i substancją cementującą-desmogleiną
Warstwa podstawna + warstwa kolczysta
= warstwa Malpighiego
Powyżej warstwy kolczystej
rozpoczyna się proces terminalnej
keratynizacji czyli utworzenia
keratyny
Budowa naskórka cd.
Warstwa ziarnista: wydłużone komórki
z keratohialiną
Warstwa rogowa: spłaszczone komórki
pozbawione jąder, ulegające złuszczaniu
w górnych częściach warstwy
Co warunkuje przenikanie
różnych substancji do skóry?
Płaszcz lipidowy na powierzchni
warstwy rogowej
Keratyna
Nawilżenie skóry
Rodzaj zastosowanej substancji
( najlepiej w maściach,
najgorzej w roztworach).
MELANOGENEZA
1.
W naskórku występują melanocyty
czyli komórki z wypustkami
zawierającymi ziarnistości-
melanosomy
2. Melanosomy zawierają melaninę,
barwnik odpowiedzialny za ciemne
zabarwienie skóry, proces opalania,
hiperpigmentacje.
Czynniki wpływające na
melanogenezę- proces powstawania
melaniny
Uczynniająco na melanogenezę wpływają:
1. promieniowanie ultrafioletowe
2. stany zapalne
3. metale i metaloidy- Cu, Fe, Ag, Au, Ars
4. hormony- głównie hormon
melanotropowy, (MSH), hormony tarczycy
(TSH,FT3, FT4), hormony płciowe-estrogeny
Czynniki wpływające na
melanogenezę- proces powstawania
melaniny
Czynniki ujemnie wpływające na
melanogenezę:
1.
Hormony kory nadnerczy
2.
Witaminy w tym najbardziej wit.C
Ciekawostki o melaninie
Melanocyty nie posiadają połączeń międzykomórkowych,
dzięki czemu mają zdolność migracji
Różnice barwy skóry zależą od aktywności
w wytwarzaniu melaniny, a nie jak powszechnie się
uważa od liczby komórek wytwarzających barwnik
„Murzyn” w wieży bez dostępu światła będzie biały
Budowa skóry- strefa błony
podstawnej
Łączy naskórek ze skórą właściwą
Składa się z białka (może stać się źródłem dla
powstawania przeciwciał) i proteoglikanów
Zawiera integryny ( sygnalizują keratynocytom ze
środowiska zewnątrzkomórkowego moment do
rozpoczęcia proliferacji, różnicowania i dojrzewania)
To właśnie integryny pobudzają regenerację po
uszkodzeniu naskórka i błony podstawnej
Budowa skóry właściwej
Warstwa brodawkowata (zawiera uwypuklone brodawki
oraz liczne naczynia krwionośne)
Warstwa siateczkowata ( bardziej zbite formy włókien
kolagenowych
Tkanka podskórna ( zraziki tłuszczowe przedzielone zbitą
tkanką łączną z niewielką ilością naczyń i zakończeń
nerwowych)
Najważniejszymi komórkami skóry
właściwej są fibrocyty i fibroblasty
produkujące włókna kolagenowe.
Pozostałymi komórkami w skórze właściwej są histiocyty,
komórki tuczne, naczynia krwionośne
Proces starzenia się skóry
i powstawanie zmarszczek
1.
Obniżona aktywność fibrocytów, co związane jest ze
zmniejszeniem produkcji włókien kolagenowych i
sprężystych
2. Zbijanie się włókien kolagenowych i sprężystych w
bezpostaciową masę bez właściwości sprężystych
i podporowych ( uwaga promienie słoneczne i solarium)
3. Zmniejszona ilość nowo powstających naczyń krwionośnych
Unaczynienie skóry
1. Powierzchniowy splot podbrodawkowy unaczyniający
brodawki skóry właściwej i naskórek (pośrednio przez
krążenie limfy)
2. Głęboki splot naczyniowy na granicy skóry właściwej
i tkanki podskórnej ( ścisły związek naczyń powoduje,
że przy procesach chorobowych w skórze zostaje
wciągnięta także tkanka podskórna)
3. Sploty okołomieszkowe i w okolicach gruczołów potowych
Unerwienie skóry
1.
Wolne zakończenia nerwowe- odczuwanie bólu; sieć
nerwowa bardzo obfita na granicy skórno-naskórkowej
2.
Zakończenia uypostaciowane:
- Krausego (zimno)
- Ruffiniego (ciepło)
- Meissnera (dotyk, ucisk)
Najbardziej wrażliwe są okolice pozbawione włosów
( brodawki sutkowe, narządy
płciowe )
Gruczoły w obrębie skóry
właściwej
1.
Gruczoły łojowe
2. Gruczoły potowe
ekrynowe
apokrynowe
GRUCZOŁY W SKÓRZE
GRUCZOŁY HOLOKRYNOWE
–
wytworzenie substancji wydzielonej przez gruczoł wiąże
się ze zniszczeniem gruczołu
GRUCZOŁY APOKRYNOWE -
wytworzenie
substancji powoduje częściowe zniszczenie gruczołu,
głównie jego górnej części
GRUCZOŁY EKRYNOWE
Gruczoły łojowe
Większość z nich wykazuje związek z mieszkami włosowym
Należą do gruczołów HOLOKRYNOWYCH (wytworzenie łoju
związane jest z całkowitym zniszczeniem gruczołu)
Fizjologicznie łój ochrania skórę przed czynnikami fizycznymi,
chemicznymi i bakteryjnymi ( kwasy tłuszczowe)
Wydzielanie łoju ulega wahaniom w życiu człowieka (największe
jest u noworodków i w okresie dojrzewania)
Wydzielanie łoju podlega wpływom hormonalnym
Co wpływa na wydzielanie
łoju
STYMULUJĄCO
HAMUJĄCO
TESTOSTERON
PROGESTERON
HORMONY KORY NADNERCZY
SRES
ZIMNO
CZĘSTE USUWANIE ŁOJU ZE SKÓRY
ESTROGENY
ANTYANDROGENY
KWASY–(głównie pirogronowy)
LEKI (głównie retinoidy)
Gruczoły potowe
W skład gruczołu potowego wchodzi:
1. Część wydzielnicza
2. Przewód wyprowadzający
3. Ujście przewodu wyprowadzającego
- w gruczołach apokrynowych w kanale włosowym
- w gruczołach ekrynowych w naskórku
Cykl włosowy u człowieka jest
niezsynchronizowany, co oznacza,
iż każdy mieszek włosowy jest na
innym etapie wzrostu.
U człowieka nie występuje zjawisko
linienia jak u innych ssaków
Fazy wzrostu włosa
Anagen
czyli faza wzrostu włosa trwa przeważnie
około 4-6 lat ( 80-85% włosów) – dobrze rozwinięta
opuszka z macierzą włosa powodują wzrost włosa
Katagen
czyli okres inwolucji włosa z okresem trwania
2-4 tygodni (2-4% włosów)
Telogen
- okres spoczynku włosa (czas trwania tej fazy
to około2-4 miesiące), około 11%-18% całkowitej liczby
włosów
Badanie włosów
TRICHOGRAM - badanie włosów
polegające na ocenie mikroskopowej
wyrwanych włosów (przeważnie w
liczbie 50-100) i ocenie morfologii
włosów i procentowego rozkładu
włosów anagenowych, katagenowych i
telogenowych.
Paznokcie – budowa
anatomiczna
1.
Macierz paznokcia
2.
Zrogowaciała płytka paznokciowa
3.
Łożysko paznokcia
4.
Skóra otaczająca paznokieć=
PERONYCHIUM ( chroni płytkę
paznokciową przed urazami