Zaburzenia nerwicowe

   Powstają na skutek zaistnienia u pacjenta 

nieuświadomionych konfliktów czy przeżyć, 
których jednostka nie potrafi zintrojektować i 
rozwiązać. Konflikty te mogą mieć źródło w 
sprzecznych pragnieniach, 
nieuświadomionych potrzebach, zakazach 
społecznych i moralnych nie pozwalających na 
ujawnienie i realizację potrzeb jednostki. 
Często potrzeby są nieuświadomione, bądź 
zepchnięte do nieświadomości, przez co dla 
pacjenta ich zaspokojenie nie jest możliwe

   Nerwice nie są prostym zaburzeniem. 

Spektrum prezentowanych przez pacjenta 
objawów jest praktycznie nieograniczone. 
Mówi się też, że prawie każdy człowiek ma w 
ramach swoich zachowań niektóre zachowania 
nerwicowe, przy czym jeśli są one niewielkie, 
słabo nasilone i nie utrudniają normalnego i 
szczęśliwego przeżywania życia i 
funkcjonowania w otaczającym świecie, nie 
występuje potrzeba ich leczenia.

Czynniki biologiczne:

   Niektóre cechy temperamentalne, stan układu 

nerwowego – jego wrażliwość i reaktywność, 
neurotransmitery i ich przewodnictwo – mogą 
być czynnikami, które sprawiają że 
wykształcenie się zachowań nerwicowych 
będzie bardziej prawdopodobne.

Czynniki psychospołeczne: 

    Relacje między jednostką a otoczeniem, 

konflikty związane z wymaganiami 
społecznymi a potrzebami jednostki, związki 
pomiędzy poszczególnymi osobami w rodzinie 
generacyjnej chorego, deficyty potrzeb – to 
wszystko wpływa na powstanie trudności i 
zaburzeń nerwicowych.

 

Sytuacje traumatyczne:

   W wyniku osobistego, trudnego doświadczenia, 

nagłej traumy może dojść do uwolnienia się 
objawów nerwicowych i nasilenia ukrytego 
potencjału zaburzenia. W wyniku przeżycia 
traumy dojść też może do 

zespołu stresu 

pourazowego PTSD

 będącego jedną z odmian 

zaburzenia nerwicowego.

Objawy osiowe nerwicy

Zaburzenia wegetatywne

   Bezsenność, bóle głowy, serca, brzucha, 

duszności, wymioty, utrata apetytu, 
zaburzenia funkcji seksualnych – od 
aseksualności po brak odczuwania satysfakcji 
ze współżycia, mrowienie i odrętwienia palców 
rąk i nóg.

Zaburzenia lękowe w postaci fobii

    Lęk – zaburzenia lękowe w postaci fobii – w 

tym fobie społeczne i specyficzne (związane z 
konkretnymi sytuacjami bądź przedmiotami), 
zaburzenia lękowe w postaci nieokreślonego 
rozlanego niepokoju, mieszane zespoły lękowo 
– depresyjne, napady lękowe (lęk paniczny, 
utrudniające normalne funkcjonowanie)

Egocentryzm

    Egocentryzm, który występuje u wszystkich 

osób, w nerwicy przybiera nasiloną formę. 
Objawia się poczuciem niezrozumienia, 
postawą roszczeniową, pretensjami do 
otoczenia. W egocentryzmie nerwicowym 
chory jest najważniejszym i jedynym 
elementem odniesienia.

Nerwicowe błędne koło

   U chorych występuje dodatnie sprzężenie 

zwrotne między objawami. Przykładowo, chory 
cierpi na bezsenność, co potęguje lęk przed 
nocą i niemożliwością zaśnięcia, co z kolei 
powoduje u chorego pobudzenie które 
uniemożliwia mu zasypianie. Wpsychoterapii, 
szczególny nacisk w procesie zdrowienia z 
nerwicy kładzie się na przerwanie błędnego koła 
nerwicowego.



Poza objawami osiowymi, w zależności od 

rodzaju nerwicy mogą występować dodatkowe 
objawy takie jak zespoły natręctw, zespół 
neurasteniczny (poczucie nieustannego 
zmęczenia), zaburzenia somatyzacyjne, 
zespoły depresyjne i inne.

   

Klasyfikacja zaburzeń nerwicowych (wg 

Kępińskiego)

Nerwica neurasteniczna

   Chory jest przez większość czasu zmęczony, 

apatyczny. Nie ma energii ani chęci do działania. 
Występują trudności z koncentracją, poczucie 
ogólnego osłabienia

Nerwica hipochondryczna

   Chory cierpi na wysoko 

zaawansowany egocentryzm, który objawia się 
nadmierną troską o własne zdrowie i obawą jego 
utraty

Nerwica natręctw 
( zaburzenia obsesyjno – kompulsywne)

   Chory doświadcza przymusu wykonywania 

konkretnych czynności czy zachowań, w 
sytuacjach normalnej codziennej aktywności. 
Przymusowe czynności nie są z tą aktywnością 
związane i mają charakter stereotypowego 
powtarzania i ruminacji. Chory zdaje sobie 
sprawę z bezsensowności swojego 
zachowania, nie potrafi jednak się 
powstrzymać.

Nerwica histeryczna

   Trudna do jednoznacznego opisu przez wielość 

możliwych objawów. Chory jest nadmiernie 
pobudzony ruchowo bądź emocjonalnie, 
pojawiają się ataki histeryczne, ataki agresji 
werbalnej bądź fizycznej, niekontrolowane 
reakcje emocjonalne, przechodzenie z jednego 
stanu w drugi, w skrajnych przypadkach, pod 
wpływem nagłego impulsu może dojść do 
utraty kontroli nad zmysłami (ślepota 
histeryczna, mutyzm – utrata głosu), amnezji 
wybiórczej bądź czasowej, fugi, stanu 
transowego. W diagnozie koniecznie rozróżnić 
trzeba stan nerwicowy od psychoz

Nerwica depresyjna

   Chorego cechuje permanentne obniżenie 

nastroju, utrzymujące się długo i nie związane 
z żadnym konkretnym wydarzeniem. Chory 
odczuwa brak przyjemności z życia staje się 
apatyczny, mogą pojawiać się myśli 
samobójcze, Charakterystyczne jest istnienie 
lęku i niepokoju. Może łączyć się z objawami 
neurastenicznymi.

Nerwica lękowa

   Osoba z zaburzeniami lękowymi odczuwa 

ciągły, nieustający niepokój. Lęk nie ma 
źródła, chory nie potrafi określić czego się boi. 
Nasilenie lęku jest zmienne, ale nigdy nie 
ustępuje całkowicie. Poza niepokojem 
występuje napięcie, rozdrażnienie, kłopoty ze 
snem.

   Chory może też cierpieć na nagłe ataki paniki. 

Napady mogą trwać od kilku minut do kilku 
godzin i towarzyszą im ostre reakcje 
fizjologiczne – kołatanie serca, poty, wymioty

 Fobie

   Szczególną odmianą nerwicy lękowej są fobie, w 

których lęk czy niepokój pojawiają się w 

określonych sytuacjach. Przedmiotów fobii jest 

niezwykle dużo. Część z nich – jak lęk przed 

pająkami, przestrzenią, wystąpieniami 

publicznymi – doczekała się własnych, osobnych 

nazw. Fobie utrudniające funkcjonowanie (jak lęk 

przed wychodzeniem z domu, korzystaniem ze 

środków komunikacji miejskiej, dotykiem) muszą 

być leczone, gdyż nasilenie lękowe może w 

efekcie doprowadzić do tak dużych napadów 

lękowych, że niemożliwe jest normalne 

funkcjonowanie, a nawet dojść może do 

powstania psychozy.

   

  

Anoreksja, Bulimia



Zaburzenia nerwicowe związane z 

odżywianiem. Najczęściej powstają w młodym 
wieku, częściej u dziewcząt. W anoreksji 
rokowania są niekorzystne, ponieważ przy 
zaburzeniach jedzenia dochodzi do 
depersonalizacji i derealizacji, czyli zaburzeń 
percepcji własnego ciała, co utrudnia 
przerwanie nerwicowego błędnego koła – w 
tym przypadku prowokowania wymiotów czy 
poczucia nieatrakcyjności fizycznej. 

Nerwica  eklezjogenna



Nerwice eklezjogenne to zaburzenia, których 
etiologią jest religia oraz nakazy i zakazy 
religijne. Elementy wiary wchodzą w konflikt z 
pewnymi obszarami struktury osobowości 
chorego, powodując wystąpienie objawów 
nerwicowych, przyjmujących najczęściej formy 
lekowe. Nerwice eklezjogenne występują 
najczęściej w tych religiach, w których życie 
religijne jest mocno zrytualizowane i w których 
nakazy i zakazy mocno ingeruję w życie 
codzienne jednostki. W chrześcijaństwie, 
nerwice eklezjogenne najczęściej związane są 
ze sferą seksualną.

   Do wystąpienia nerwicy eklezjogennej, "nie 

wystarczy" sama wiara religijna. Elementy 
religijne muszą jeszcze napotkać określoną 
strukturę osobowości, która okaże się podatna 
na zaistnienie konfliktu pomiędzy wiarą a 
życiem codziennym, nakazami religijnymi, a 
potrzebami życiowymi jednostki.

PTSD - zespół stresu pourazowego



Podstawową metodą leczenia nerwicy jest 
psychoterapia. W sytuacjach krytycznych, kiedy 
objawy są mocno nasilone i istnieje konieczność 
szybkiej redukcji lęku bądź zachować 
agresywnych, można stosować środki 
farmakologiczne. Nie powinno się leczyć 
zaburzeń nerwicowych wyłącznie samą 
farmakologią, osiągamy wtedy bowiem jedynie 
efekt wytłumienia objawów, bez zmiany przyczyn 
wystąpienia zaburzeń nerwicowych. W efekcie 
pacjent nie zdrowieje, a tylko zaczyna 
funkcjonować na bardziej społecznie 
akceptowalnym poziomie.