Zapobieganie i usuwanie 

skutków poważnych awarii

Odpowiedzialność prawna

Zgodnie z obowiązującym prawem Rzeczpospolitej 
Polski, podmiot korzystający z środowiska podlega 
trzem działom prawnym:

• Prawu Administracyjnemu
• Prawu Cywilnemu
• Prawu Karnemu
oraz od 1 maja 2004r. przepisom prawnym Unii 
Europejskiej, systematycznie wprowadzanych w prawo 
polskie 

(chodzi o zgodność z nimi, a nie dokładne powielenie).

Dyrektywa Seveso II

 

Zagadnienia przeciwdziałania poważnym awariom reguluje 

Dyrektywa Rady Unii Europejskiej 96/82/WE (SEVESO II) z 9 
grudnia 1996 r. w sprawie kontroli niebezpieczeństwa 
poważnych awarii związanych z substancjami 
niebezpiecznymi.Dnia 21 kwietnia 2004 r. została wydana 
poprawka/uzupełnienie w postaci Dyrektywy 2004/35/WE. W 
dyrektywach tych przyjęto nową koncepcję oraz 
sformułowano nowe wymagania w zakresie systemów 
zarządzania bezpieczeństwem, planowania w sytuacjach 
nadzwyczajnych i planowania przestrzennego.

  

Państwa 

członkowskie UE mają obowiązek wprowadzić przepisy 
dyrektywy do własnego prawodawstwa, podjąć szereg ustaleń 
m.in. określić właściwe władze, spełniające funkcje nadzoru, 
władze desygnowane do opracowania i realizacji 
zewnętrznych planów awaryjnych (operacyjno-ratowniczych), 
władze wykonujące inne obowiązki i procedury.

 

Jej założenia 

nabrały mocy wraz z wstąpieniem Polski do Unii Europejskiej.

Cele Dyrektywy Seveso II:

1.   Zapobieganie zagrożeniu poważnym wypadkom z 

udziałem niebezpiecznych substancji

2.   W razie gdy awaria już nastąpi, mają ograniczać skutki 

tego wydarzenia nie tylko w stosunku do człowieka, lecz 
także w stosunku do środowiska. 

 Zakres dyrektywy obejmuje zarówno działalność przemysłu, 

jak i składowanie niebezpiecznych substancji 
chemicznych. W dyrektywie określono ogólne i szczególne 
obowiązki zarówno zarządzających zakładami, jak i władz 
krajów członkowskich UE. Jej zapisy podzielono na dwie 
główne kategorie: środki kontroli przeznaczone do 
zapobiegania poważnym awariom oraz środki kontroli 
przeznaczone do likwidacji skutków poważnych awarii. 

Ustawa o zapobieganiu szkodom w środowisku i 

ich naprawie 

– Prawo Administracyjne

Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007r.

Art.1. Ustawa określa zasady odpowiedzialności za zapobieganie szkodom w 
środowisku i naprawę szkód w środowisku.

Niniejsza ustawa dokonuje w zakresie swojej regulacji wdrożenie dyrektywy 
2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej z dnia 
21.04.2004r. w sprawie odpowiedzialności za środowisko w odniesieniu do 
zapobiegania i zaradzania szkodom wyrządzonym środowisku naturalnemu. 
Zmienia ona tym samym dotychczasowe ustawy:

• 20.07.1991r. O Inspekcji Ochrony Środowiska
• 03.02.1995r. O ochronie gruntów rolnych i leśnych
• 27.04.2001r. Prawo Ochrony Środowiska
• 18.07.2001r. Prawo wodne
• 16.04.2004r. O ochronie przyrody

Przyczyny zmian:

• dostrzega potrzebę kompleksowej regulacji tych zagadnień z 
uwzględnieniem specyfikacji szkód w środowisku

• szkody stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia i życia człowieka
• konieczność dostosowania prawa polskiego do unijnego, a 
szczególnie do dyrektywy z 21.04.2004r.

• nawiązanie do zasad prewencji i przezorności oraz zasady 
„zanieczyszczający płaci”

Prawo EU nie tylko odwołuje się do powyższej zasady, ale i określa 
cel przyjęcia dyrektywy: „zapobieganie i zaradzanie szkodom 
wyrządzonym środowisku naturalnemu”. U podstaw leży zasada 
zrównoważonego rozwoju Art.5. i Art.74.ust.2 Konstytucji 
Rzeczpospolitej Polski.

Art.6. Prawo Ochrony Środowiska.

„1.Kto podejmuje działalność mogącą negatywnie oddziaływać na 
środowisko, jest obowiązany do zapobiegania temu oddziaływaniu. 
2.Kto podejmuje działalność, której negatywne oddziaływanie na 
środowisko nie jest jeszcze w pełni rozpoznane, jest obowiązany, 
kierując się przezornością, podjąć wszelkie możliwe środki 
zapobiegawcze”.

Art.7. Zasada „zanieczyszczający płaci”.

„1.Kto powoduje zanieczyszczenie środowiska, ponosi koszty 
usunięcia skutków tego zanieczyszczenia. 2.Kto może spowodować 
zanieczyszczenie środowiska, ponosi koszty zapobiegania temu 
zanieczyszczeniu”.

Wina wg Prawa Cywilnego

Prawo Cywilne dzieli winę na:

a) umyślna*

b) nieumyślna:

•

lekkomyślność

•

niedbalstwo 

*Wina umyślna oznacza, że „sprawca ma świadomość szkodliwego 
skutku swego zachowania się i przewiduje jego nastąpienie, celowo 
do niego zmierza[...], lub co najmniej się na wystąpienie skutków 
godzi[...]”.

Przeciwwskazania

Przepisów ustawy nie stosuje się:

1) Jeżeli do emisji lub zdarzenia, które spowodowało bezpośrednie 

zagrożenie szkodą w środowisku lub szkodę w środowisku, 
upłynęło więcej niż 30 lat.

2) Jeżeli bezpośrednie zagrożenie szkodą w środowisku lub szkoda 

w środowisku została spowodowana przez :

•

konflikt zbrojny, działania wojenne, wojnę domową lub powstanie 
zbrojne

•

katastrofę naturalną w rozumieniu przepisów ustawy z 
18.04.2002r. o stanie klęski żywiołowej.

•

Działalność, której głównym celem jest obrona narodowa, 
bezpieczeństwo międzynarodowe lub której celem jest ochrona 
przed klęską żywiołową

Jaka jest sytuacja

Zakłady stwarzające zagrożenie wystąpienia poważnej awarii 

przemysłowej

(stan na 31 grudnia 2002 roku)

Uwzględniając informacje pozyskane m.in. z Państwowej Straży Pożarnej i 
Inspekcji Ochrony Środowiska, Państwowa Inspekcja Pracy w 2002 roku 
dokonała - w oparciu o kryteria wprowadzone rozporządzeniem Ministra 
Gospodarki z dnia 9 kwietnia 2002 roku w sprawie rodzajów i ilości substancji 
niebezpiecznych, których znajdowanie się w zakładzie decyduje o zaliczeniu go 
do zakładu o zwiększonym ryzyku lub zakładu o dużym ryzyku wystąpienia 
poważnej awarii przemysłowej - aktualizacji listy zakładów stwarzających 
zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej Znalazło się na niej 311 
zakładów. Do zakładów o dużym ryzyku poważnej awarii przemysłowej 
zakwalifikowano 149, pozostałe 162 - to zakłady o zwiększonym ryzyku awarii. 
Nie uwzględniono zakładów, w których niebezpieczne substancje chemiczne 
powstać mogą w warunkach awaryjnych, np. podczas pożaru, w wyniku 
niepożądanej czy niekontrolowanej reakcji chemicznej. Lista jest otwarta i 
podlega stałej weryfikacji. Największą grupę zakładów o dużym i zwiększonym 
ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej stanowią w Polsce rozlewnie 
i bazy przeładunkowo-magazynowe gazu płynnego propan-butan oraz bazy 
magazynowe ropopochodnych paliw płynnych i ropy naftowej. W wyniku 
kontroli, inspektorzy wydali 846 decyzji (w tym: 3 decyzje wstrzymania prac 
i 2 decyzje skierowania do innych prac 19 pracowników); w 52 wystąpieniach 
zawarli 311 wniosków. Ponadto nałożyli 9 mandatów karnych na kwotę 20 000 
zł; a w stosunku do 2 osób skierowali wnioski o ukaranie do sądu. Wystosowali 
także 7 pism profilaktycznych do Komendantów Państwowej Straży Pożarnej, 
Urzędów Dozoru Technicznego i do Państwowych Inspektorów Sanitarnych.

Interpretacja przez KC i KK

§36. KC. Odpowiedzialność za szkody wyrządzone w związku z ruchem 
przedsiębiorstw i użyciem elementarnych sił przyrody.

Podmiot korzystający z dóbr środowiska jest osobą wobec której stosuje się 
surową odpowiedzialność opartej na zasadzie ryzyka. Podmiot jest w pełni 
odpowiedzialny za stwarzanie i ewentualne konsekwencje awarii. Podmiot 
odpowiada również za czyny swoich podwładnych i może być wytoczone 
postępowanie karne przeciwko niemu, tzw. Koncepcja Odpowiedzialności.

§29.KK. Przestępstwa przeciwko środowisku naturalnemu.

I.Niszczenie świata roślinnego i zwierzęcego.

Niezależnie od miejsca czynu, przestępstwem jest niszczenie albo 
uszkadzanie roślin i zwierząt i spowodowanie przez to istotnej szkody.

II.Zanieczyszczanie środowiska.

Karze podlega zanieczyszczanie wody, powietrza lub ziemi m.in. poprzez 
przekraczanie dopuszczalnych norm ilości substancji wprowadzanych do 
nich.

KK podlega działanie zarówno umyślne jak i nieumyślne, a podmiot 
odpowiedzialny za wyrządzenie szkód jest stawiany przed sądem w celu 
orzeczenia stopnia jego winy.

Organy odpowiedzialne za usuwanie skutków awarii

•Regionalne Zarządy Gospodarki Wodnej
•Wojewódzkie Zarządy Melioracji i Urządzeń Wodnych
•urzędy morskie
•Morska Służba Poszukiwania i Ratownictwa
•Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej
•PGL Lasy Państwowe i jego jednostki organizacyjne
•Komenda Główna i komendy wojewódzkie Państwowej Straży 
Pożarnej

•Główny Inspektor Ochrony Środowiska
•Wojewódzkie Inspektoraty Ochrony Środowiska  
•Wojewoda i samorząd wojewódzki
•Sejmik powiatowy / wójt gminy
•Minister właściwy do spraw środowiska

Zobowiązania wojewody jako zwierzchnika administracji 
rządowej:

• kieruje akcją usuwania szkód i koordynuje jej działalność
• zapewnia warunki do skutecznego usunięcia szkód
• ponosi odpowiedzialność za rezultaty jej działania

Art.9. 1. W przypadku wystąpienia bezpośredniego zagrożenia szkodą w 

środowisku podmiot korzystający ze środowiska jest obowiązany niezwłocznie 
podjąć działania zapobiegawcze. 

2. W przypadku wystąpienia szkody w środowisku podmiot korzystający ze 

środowiska jest obowiązany do :

1)

Podjęcia działań w celu ograniczenia szkody w środowisku, zapobieżenia 
kolejnym szkodom i negatywnym skutkom dla zdrowia ludzi lub dalszemu 
osłabieniu funkcji elementów przyrodniczych, w tym natychmiastowego 
skontrolowania, powstrzymania, usunięcia lub ograniczenia w inny sposób 
zanieczyszczeń lub innych szkodliwych czynników

2)

Podjęcie działań naprawczych

Odnosi się to do podmiotów korzystających ze środowiska. Ustawodawca tym 

samym nakłada obowiązki wobec podmiotu. Jednocześnie reguluje obowiązki 
wobec organów administracji publicznej.

Działania zapobiegawcze powinny zmierzać ku zapobieganiu:

•

Kolejnym szkodom

•

Negatywnym skutkom dla zdrowia i życia ludzkiego

•

Dalszemu osłabieniu funkcji elementów przyrodniczych

Procedury określające wykonanie działań zapobiegawczych i 
naprawczych są zapisane w Art.13. i Art.15. prawa administracyjnego

Za złamanie obowiązku, nie wywiązania się z obowiązku dokonania 
działań zapobiegawczych i naprawczych na mocy prawa 
Rzeczpospolitej Polski i obowiązującej dyrektywy Seveso II, organ 
prawny ma prawo aresztować podmiot i stawieniu go przed 
wymiarem sprawiedliwości. Podmiot może być skazany na karę 
więzienia od 2 do 5 lat  i obarczyć podmiot całkowitym kosztem 
przeprowadzenia działań zapobiegawczo -naprawczych w wysokości 
od kilkudziesięciu tysięcy do nawet kilku milionów złotych, decyduje 
o tym stopień ryzyka wystąpienia awarii i ewentualnych szkód w 
środowisku.