KONCEPCJE
KONCEPCJE
CZŁOWIEKA
CZŁOWIEKA
W PSYCHOLOGII
W PSYCHOLOGII
KONCEPCJE
KONCEPCJE
CZŁOWIEKA
CZŁOWIEKA
W PSYCHOLOGII
W PSYCHOLOGII
Koncepcja psychologiczna człowieka
Koncepcja psychologiczna człowieka
jest jawną
jest jawną
(
(
explicite
explicite
)
lub
ukrytą
(
)
lub
ukrytą
(
implicite
implicite
)
ideą
)
ideą
proponowaną
przez
dany
(na
przykład
proponowaną
przez
dany
(na
przykład
dominujący w danym okresie) nurt teoretyczny w
dominujący w danym okresie) nurt teoretyczny w
psychologii. Dotyczy kilku kwestii:
psychologii. Dotyczy kilku kwestii:
kim jest człowiek?
kim jest człowiek?
jaki jest człowiek ?
jaki jest człowiek ?
jakie są podstawowe mechanizmy jego
jakie są podstawowe mechanizmy jego
zachowania?
zachowania?
Założenia koncepcji psychologicznych
Założenia koncepcji psychologicznych
człowieka:
człowieka:
1. Założenie, że każdy człowiek ma pewne właściwości wspólne
dla swojego gatunku,
2. Założenie, że jednostka dysponuje pewnym zbiorem stałych
właściwości,
3. Założenie, że można wyodrębnić zbiór takich czynników
zewnętrznych, które w sposób stały i powszechny wpływają na
kształt ludzkich zachowań.
4. Założenie, że jednostka ludzka jest podmiotem
wyodrębnionym z otoczenia, oraz towarzyszące mu założenie
kolejne – że człowiek jest elementem większej całości
Kryterium wartości koncepcji stanowi jej wewnętrzna spójność,
a nade wszystko zdolność do wyjaśniania przez nią możliwie
szerokiego zakresu faktów, do przewidywania nowych faktów,
do asymilowania nowej informacji i akomodowania pod
wpływem nowych danych.
Przedmiotem analizy będą cztery
Przedmiotem analizy będą cztery
koncepcje naukowe:
koncepcje naukowe:
1.psychoanalityczna koncepcja człowieka,
2. behawiorystyczna koncepcja człowieka,
3. humanistyczna koncepcja człowieka,
4. poznawcza koncepcja człowieka.
Podstawą porównań poszczególnych
Podstawą porównań poszczególnych
koncepcji
będą
odpowiedzi
na
koncepcji
będą
odpowiedzi
na
następujące pytania:
następujące pytania:
1.
1.
Kim jest człowiek?
Kim jest człowiek?
2.
2.
Czy z psychologicznego punktu widzenia jest on
Czy z psychologicznego punktu widzenia jest on
układem prostym czy raczej złożonym?
układem prostym czy raczej złożonym?
3.
3.
Jakie są, mechanizmy napędzające ludzkie
Jakie są, mechanizmy napędzające ludzkie
działanie, jakie interesy realizuje człowiek?
działanie, jakie interesy realizuje człowiek?
4.
4.
Jakimi strategiami posługują się ludzie podczas
Jakimi strategiami posługują się ludzie podczas
realizacji ważnych interesów?
realizacji ważnych interesów?
5.
5.
Czy natura ludzka determinowana jest przede
Czy natura ludzka determinowana jest przede
wszystkim przez czynniki biologiczne, czy przez
wszystkim przez czynniki biologiczne, czy przez
doświadczenie?
doświadczenie?
6.
6.
Czy domeną natury ludzkiej jest wolny wybór,
Czy domeną natury ludzkiej jest wolny wybór,
czy raczej podleganie konieczności?
czy raczej podleganie konieczności?
7.
7.
Jaką
rolę
przypisuje
się
przeszłości,
Jaką
rolę
przypisuje
się
przeszłości,
teraźniejszości i przyszłości?
teraźniejszości i przyszłości?
8.
8.
Czy natura ludzka jest stabilna, czy raczej
Czy natura ludzka jest stabilna, czy raczej
zmienna?
zmienna?
9.
9.
Do jakich metafor odwołują się poszczególne
Do jakich metafor odwołują się poszczególne
koncepcje psychologiczne człowieka?
koncepcje psychologiczne człowieka?
PSYCHOANALITYCZNA
PSYCHOANALITYCZNA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
Istotne czynniki regulujące zachowanie
Istotne czynniki regulujące zachowanie
mają charakter popędowy, afektywny,
mają charakter popędowy, afektywny,
instynktowny, są więc biologicznie
instynktowny, są więc biologicznie
ukształtowanymi,
gotowymi
ukształtowanymi,
gotowymi
strukturami
uruchamiającymi
strukturami
uruchamiającymi
określone działania
określone działania
.
.
PSYCHOANALITYCZNA
PSYCHOANALITYCZNA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
Sposób realizacji popędów zmienia się
Sposób realizacji popędów zmienia się
w rozwoju jednostki w sposób fazowy:
w rozwoju jednostki w sposób fazowy:
Faza oralna
Faza oralna
(0-2lata) – wiąże się z
(0-2lata) – wiąże się z
aktywnością ust
aktywnością ust
Faza analna
Faza analna
(2-3 lata) – z koncentracją na
(2-3 lata) – z koncentracją na
narządach wydalania
narządach wydalania
Faza falliczna
Faza falliczna
(3-5 lat) – z koncentracją na
(3-5 lat) – z koncentracją na
narządach płciowych
narządach płciowych
Faza genitalna
Faza genitalna
(12-18 lat)
(12-18 lat)
PSYCHOANALITYCZNA
PSYCHOANALITYCZNA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
Osobowość ludzka jest konstrukcją złożoną. Freud
Osobowość ludzka jest konstrukcją złożoną. Freud
wymienia trzy odrębne instancje osobowościowe
wymienia trzy odrębne instancje osobowościowe
pełniące funkcje regulacyjne. Każda z tych
pełniące funkcje regulacyjne. Każda z tych
instancji działa według odmiennej zasady:
instancji działa według odmiennej zasady:
id
id
–
najbardziej
podstawowa,
nieświadoma
–
najbardziej
podstawowa,
nieświadoma
struktura, stanowiąca źródło energii. Wzrost
struktura, stanowiąca źródło energii. Wzrost
przykrego napięcia energetycznego - zdaniem
przykrego napięcia energetycznego - zdaniem
Freuda
–
wymaga
natychmiastowego
Freuda
–
wymaga
natychmiastowego
rozładowania i przywrócenia stanu korzystnego.
rozładowania i przywrócenia stanu korzystnego.
Struktura
ta
funkcjonuje
według
Struktura
ta
funkcjonuje
według
zasady
zasady
przyjemności
przyjemności
.
.
PSYCHOANALITYCZNA
PSYCHOANALITYCZNA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
ego
ego
– pełni funkcję koordynatora kontaktów z
– pełni funkcję koordynatora kontaktów z
rzeczywistością. Gratyfikowanie popędów dokonuje
rzeczywistością. Gratyfikowanie popędów dokonuje
się
zazwyczaj
w
rzeczywistym
otoczeniu,
się
zazwyczaj
w
rzeczywistym
otoczeniu,
niezbędne
jest
zatem
uwzględnienie
jego
niezbędne
jest
zatem
uwzględnienie
jego
właściwości. Trzeba wiedzieć na co otoczenie
właściwości. Trzeba wiedzieć na co otoczenie
pozwala. Ego funkcjonuje, opierając się na
pozwala. Ego funkcjonuje, opierając się na
zasadzie realności
zasadzie realności
(funkcjonalności).
(funkcjonalności).
superego
superego
– to reguły postępowania i normy moralne.
– to reguły postępowania i normy moralne.
Kieruje się ona
Kieruje się ona
zasadą moralności
zasadą moralności
. Superego,
. Superego,
wywodzące się głównie z wymagań rodziców, z
wywodzące się głównie z wymagań rodziców, z
nagród i kar zewnętrznych, przekształca się powoli
nagród i kar zewnętrznych, przekształca się powoli
z sumienie, pełniące funkcje samokontroli.
z sumienie, pełniące funkcje samokontroli.
PSYCHOANALITYCZNA
PSYCHOANALITYCZNA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
Rodzaje konfliktów:
Rodzaje konfliktów:
Wewnętrzne (motywacyjne) – powstają, gdy w
Wewnętrzne (motywacyjne) – powstają, gdy w
człowieku działają sprzeczne, rozbieżne siły
człowieku działają sprzeczne, rozbieżne siły
dynamiczne, gdy dąży jednocześnie do
dynamiczne, gdy dąży jednocześnie do
osiągnięcia sprzecznych celów; są to konflikty
osiągnięcia sprzecznych celów; są to konflikty
między popędami
między popędami
Zewnętrzne – mają z reguły charakter
Zewnętrzne – mają z reguły charakter
interpersonalny, powstają gdy istnieje
interpersonalny, powstają gdy istnieje
sprzeczność między dążeniami jednostki a celami
sprzeczność między dążeniami jednostki a celami
innych ludzi.
innych ludzi.
PSYCHOANALITYCZNA
PSYCHOANALITYCZNA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
Kliniczne manifestacje lęku
Kliniczne manifestacje lęku
neurotycznego:
neurotycznego:
Lęk nieokreślony (zw. bezprzedmiotowym)
Lęk nieokreślony (zw. bezprzedmiotowym)
Fobia
Fobia
Reakcja paniki
Reakcja paniki
PSYCHOANALITYCZNA
PSYCHOANALITYCZNA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
Mechanizmy obronne:
Mechanizmy obronne:
Wyparcie
Wyparcie
Zaprzeczenie
Zaprzeczenie
Reakcja upozorowana
Reakcja upozorowana
Projekcja
Projekcja
Przemieszczenie
Przemieszczenie
Sublimacja
Sublimacja
Izolacja
Izolacja
Intelektualizacja
Intelektualizacja
Racjonalizacja
Racjonalizacja
Anulowanie
Anulowanie
Regresja
Regresja
Identyfikacja z
Identyfikacja z
agresorem
agresorem
BEHAWIORYSTYCZNA
BEHAWIORYSTYCZNA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
Behawiorystyczna
koncepcja
traktuje
Behawiorystyczna
koncepcja
traktuje
człowieka jako istotę podporządkowaną
człowieka jako istotę podporządkowaną
wyrokom losu, „pionka” popychanego
wyrokom losu, „pionka” popychanego
przez
cechy
sytuacji,
przez
przez
cechy
sytuacji,
przez
współwystępowanie bodźców, reakcji
współwystępowanie bodźców, reakcji
i wzmocnień.
i wzmocnień.
BEHAWIORYSTYCZNA
BEHAWIORYSTYCZNA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
Założenia behawioryzmu:
Założenia behawioryzmu:
Człowiek jest układem zewnątrzsterownym, jego
Człowiek jest układem zewnątrzsterownym, jego
zachowanie jest całkowicie kontrolowane przez
zachowanie jest całkowicie kontrolowane przez
środowisko zewnętrzne,
środowisko zewnętrzne,
Dzięki
odpowiednim
sposobom
manipulacji
Dzięki
odpowiednim
sposobom
manipulacji
środowiskiem
można
modyfikować
reakcje
środowiskiem
można
modyfikować
reakcje
ludzkie,
ludzkie,
System kar i nagród decyduje o tym czego
System kar i nagród decyduje o tym czego
człowiek unika i do czego dąży,
człowiek unika i do czego dąży,
Procesy psychiczne nie odgrywają żadnej roli w
Procesy psychiczne nie odgrywają żadnej roli w
nawigowaniu ludzkim zachowaniem, w żaden
nawigowaniu ludzkim zachowaniem, w żaden
sposób nie wpływająca człowieka.
sposób nie wpływająca człowieka.
BEHAWIORYSTYCZNA
BEHAWIORYSTYCZNA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
Iwan Pawłow (1849-1936)
Iwan Pawłow (1849-1936)
Badania Pawłowa nad odruchami warunkowymi
Badania Pawłowa nad odruchami warunkowymi
ujawniły możliwość eksperymentalnego badania i
ujawniły możliwość eksperymentalnego badania i
opisu w obiektywnych terminach zachowań
opisu w obiektywnych terminach zachowań
zwierząt i ludzi. Przykładem może być nabieranie
zwierząt i ludzi. Przykładem może być nabieranie
przez bodźce obojętne znaczenia sygnału,
przez bodźce obojętne znaczenia sygnału,
zapowiadającego bodziec warunkowy, oraz
zapowiadającego bodziec warunkowy, oraz
wywoływanie reakcji bardzo podobnej do reakcji
wywoływanie reakcji bardzo podobnej do reakcji
bezwarunkowej lub z nią identycznej.
bezwarunkowej lub z nią identycznej.
BEHAWIORYSTYCZNA
BEHAWIORYSTYCZNA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
John Watson (1878-1958)
John Watson (1878-1958)
Watson postulował przyjęcie nowych standardów
Watson postulował przyjęcie nowych standardów
naukowej psychologii, określanych stopniem
naukowej psychologii, określanych stopniem
obiektywizmu badań. Obiektywizm wymaga,
obiektywizmu badań. Obiektywizm wymaga,
aby ich przedmiotem uczynić to, co
aby ich przedmiotem uczynić to, co
obserwowalne i mierzalne, na przykład:
obserwowalne i mierzalne, na przykład:
wielkość popędu
wielkość popędu
,
,
rodzaj reakcji
rodzaj reakcji
i liczbę powtórzeń
i liczbę powtórzeń
wielkość konsekwencji
wielkość konsekwencji
zachowania
zachowania
BEHAWIORYSTYCZNA
BEHAWIORYSTYCZNA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
Burrhus Skinner (1904-1990)
Burrhus Skinner (1904-1990)
W jego ujęciu zachowanie człowieka jest
W jego ujęciu zachowanie człowieka jest
odwzorowaniem struktury i dynamiki środowiska.
odwzorowaniem struktury i dynamiki środowiska.
Środowisko jest, według niego, aktywne,
Środowisko jest, według niego, aktywne,
organizm zaś jest reaktywny. Zachowanie
organizm zaś jest reaktywny. Zachowanie
uruchamiane jest przez popęd, ale utrwalane i
uruchamiane jest przez popęd, ale utrwalane i
podtrzymywane przez wzmocnienie, czyli jakiś
podtrzymywane przez wzmocnienie, czyli jakiś
obiekt lub stan rzeczy redukujący popęd.
obiekt lub stan rzeczy redukujący popęd.
BEHAWIORYSTYCZNA
BEHAWIORYSTYCZNA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
Podstawową rolę w kształtowaniu zachowania mają
Podstawową rolę w kształtowaniu zachowania mają
wzmocnienia
wzmocnienia
,
szczególnie
wzmocnienia
,
szczególnie
wzmocnienia
pozytywne. Z przypadkowo dobranych reakcji
pozytywne. Z przypadkowo dobranych reakcji
utrwalaniu
podlega
tylko
ta,
która
była
utrwalaniu
podlega
tylko
ta,
która
była
wzmacniana.
Jest
ona
odtąd
bardziej
wzmacniana.
Jest
ona
odtąd
bardziej
prawdopodobna
niż
inne.
Wielokrotne
prawdopodobna
niż
inne.
Wielokrotne
powtarzanie zachowań skutecznych prowadzi do
powtarzanie zachowań skutecznych prowadzi do
ukształtowania nawyku. . Człowiek jest taki, jakie
ukształtowania nawyku. . Człowiek jest taki, jakie
ma nawyki, a nawyki są takie, jakie są
ma nawyki, a nawyki są takie, jakie są
wymagania
wymagania
(lub ogólniej – cechy) sytuacji.
(lub ogólniej – cechy) sytuacji.
Moralność, wolność, ludzka godność – to cechy
Moralność, wolność, ludzka godność – to cechy
sytuacji, nie zaś człowieka.
sytuacji, nie zaś człowieka.
BEHAWIORYSTYCZNA
BEHAWIORYSTYCZNA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
Konsekwencje stosowania kar:
Konsekwencje stosowania kar:
kara nie eliminuje zachowań niepożądanych,
kara nie eliminuje zachowań niepożądanych,
jedynie tłumi je i wycofuje na pewien czas
jedynie tłumi je i wycofuje na pewien czas
kara generalizuje proces hamowania i uogólnia go
kara generalizuje proces hamowania i uogólnia go
unikanie źródła karania
unikanie źródła karania
kara zawsze wywołuje emocje negatywne, często
kara zawsze wywołuje emocje negatywne, często
zaburzenia emocjonalne, które zwrotnie
zaburzenia emocjonalne, które zwrotnie
zwiększają ilość zachowań niepożądanych
zwiększają ilość zachowań niepożądanych
BEHAWIORYSTYCZNA
BEHAWIORYSTYCZNA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
wielkość kary jest zwykle nieadekwatna do
wielkość kary jest zwykle nieadekwatna do
zachowania, natomiast jest adekwatna do stanu
zachowania, natomiast jest adekwatna do stanu
emocjonalnego osoby karzącej
emocjonalnego osoby karzącej
kara modeluje podobne zachowania
kara modeluje podobne zachowania
kara może okazać się nagrodą
kara może okazać się nagrodą
skutki kary najczęściej są krótkotrwałe
skutki kary najczęściej są krótkotrwałe
kara dostarcza informacji jak nie powinno się
kara dostarcza informacji jak nie powinno się
postępować, ale nie pokazuje jak powinno się
postępować, ale nie pokazuje jak powinno się
postępować.
postępować.
BEHAWIORYSTYCZNA
BEHAWIORYSTYCZNA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
Procedury nagradzania:
Procedury nagradzania:
procedura stałych odstępów czasowych
procedura stałych odstępów czasowych
procedura stałych proporcji
procedura stałych proporcji
procedura zmiennych odstępów czasowych
procedura zmiennych odstępów czasowych
procedura zmiennych proporcji
procedura zmiennych proporcji
HUMANISTYCZNA
HUMANISTYCZNA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
Postulat psychologii humanistycznej, nakazuje
Postulat psychologii humanistycznej, nakazuje
koncentrować uwagę na relacji
koncentrować uwagę na relacji
nadawca –
nadawca –
komunikat – odbiorca
komunikat – odbiorca
. Specjaliści analizując
. Specjaliści analizując
psychologię humanistyczną wskazują, że można
psychologię humanistyczną wskazują, że można
wyodrębnić jej sześć podstawowych postulatów:
wyodrębnić jej sześć podstawowych postulatów:
1.
1.
Postulat
Postulat
upodmiotowienia sytuacji badawczej
upodmiotowienia sytuacji badawczej
2.
2.
Postulat
Postulat
dialogu
dialogu
3.
3.
Postulat
Postulat
komunikacji
komunikacji
4.
4.
Postulat
Postulat
łączenia
psychologii
jako
nauki
łączenia
psychologii
jako
nauki
z psychologią jako praktyką
z psychologią jako praktyką
5.
5.
Postulat
Postulat
uwzględnienia perspektywy badanego
uwzględnienia perspektywy badanego
6.
6.
Postulat
Postulat
odwołania się do empatii
odwołania się do empatii
HUMANISTYCZNA KONCEPCJA
HUMANISTYCZNA KONCEPCJA
CZŁOWIEKA
CZŁOWIEKA
Psychologia humanistyczna odrzuca przekonanie o
Psychologia humanistyczna odrzuca przekonanie o
zewnętrznej sterowności człowieka a postuluje
zewnętrznej sterowności człowieka a postuluje
założenie
o
wewnętrznym
mechanizmie
założenie
o
wewnętrznym
mechanizmie
sterowania
zachowaniem.
Specyficzne
dla
sterowania
zachowaniem.
Specyficzne
dla
psychologii humanistycznej jest przeświadczenie
psychologii humanistycznej jest przeświadczenie
o istniejącym w każdym człowieku potencjale
o istniejącym w każdym człowieku potencjale
wewnątrzsterowności, który realizuje się tylko
wewnątrzsterowności, który realizuje się tylko
wtedy, gdy nie ma blokad zewnętrznych
wtedy, gdy nie ma blokad zewnętrznych
wymuszających
określone
zachowania.
wymuszających
określone
zachowania.
Nadrzędnym interesem człowieka jest jego
Nadrzędnym interesem człowieka jest jego
rozwój, a siłą napędową rozwoju jest potrzeba
rozwój, a siłą napędową rozwoju jest potrzeba
samorealizacji.
samorealizacji.
HUMANISTYCZNA KONCEPCJA
HUMANISTYCZNA KONCEPCJA
CZŁOWIEKA
CZŁOWIEKA
Człowiek dysponuje także narzędziami
Człowiek dysponuje także narzędziami
rozwoju. Takim narzędziem jest przede
rozwoju. Takim narzędziem jest przede
wszystkim intuicja, a szczególnie dana
wszystkim intuicja, a szczególnie dana
człowiekowi zdolność intuicyjnego
człowiekowi zdolność intuicyjnego
rozpoznawania własnych wewnętrznych
rozpoznawania własnych wewnętrznych
impulsów. W toku rozwoju pojawiają się
impulsów. W toku rozwoju pojawiają się
rozmaite sprzeczności między
rozmaite sprzeczności między
wewnętrznymi i zewnętrznymi kryteriami
wewnętrznymi i zewnętrznymi kryteriami
oceny danego zachowania. Wewnętrznym
oceny danego zachowania. Wewnętrznym
kryterium jest
kryterium jest
samoaktualizacja.
samoaktualizacja.
Zewnętrznym kryterium jest natomiast
Zewnętrznym kryterium jest natomiast
akceptacja.
akceptacja.
HUMANISTYCZNA KONCEPCJA
HUMANISTYCZNA KONCEPCJA
CZŁOWIEKA
CZŁOWIEKA
Abraham Maslow
Abraham Maslow
(1908-1970)
(1908-1970)
teoria potrzeb
teoria potrzeb
teoria
teoria
samoaktualizacji
samoaktualizacji
HUMANISTYCZNA KONCEPCJA
HUMANISTYCZNA KONCEPCJA
CZŁOWIEKA
CZŁOWIEKA
Różnice między potrzebami wzrostu
Różnice między potrzebami wzrostu
a potrzebami niedoboru:
a potrzebami niedoboru:
Potrzeby wzrostu działają według zasady „im więcej tym lepiej”,
Potrzeby wzrostu działają według zasady „im więcej tym lepiej”,
a zaspokojenie potrzeb niedoboru powoduje – przynajmniej
a zaspokojenie potrzeb niedoboru powoduje – przynajmniej
czasowe – wygaszenie potrzeby
czasowe – wygaszenie potrzeby
Potrzeby wzrostu dostarczają zawsze emocji pozytywnych,
Potrzeby wzrostu dostarczają zawsze emocji pozytywnych,
a napięcie związane z niezaspokojoną potrzebą niedoboru są
a napięcie związane z niezaspokojoną potrzebą niedoboru są
często przykre
często przykre
Relacja potrzeb wzrostu jest niezależna od otoczenia, a realizacja
Relacja potrzeb wzrostu jest niezależna od otoczenia, a realizacja
potrzeb niedoboru zależy od innych ludzi
potrzeb niedoboru zależy od innych ludzi
Chociaż zaspokojenie potrzeb niedoboru zapobiega chorobie, to
Chociaż zaspokojenie potrzeb niedoboru zapobiega chorobie, to
jednak tylko realizacja potrzeb wzrostu zapewnia fizyczne
jednak tylko realizacja potrzeb wzrostu zapewnia fizyczne
i psychiczne zdrowie
i psychiczne zdrowie
Potrzeby wzrostu koncentrują się na świecie zewnętrznym,
Potrzeby wzrostu koncentrują się na świecie zewnętrznym,
a niedoboru na samej potrzebie i na własnej osobie.
a niedoboru na samej potrzebie i na własnej osobie.
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
W PSYCHOLOGII
W PSYCHOLOGII
POZNAWCZEJ
POZNAWCZEJ
Założenia koncepcji poznawczej:
Założenia koncepcji poznawczej:
1.
1.
Człowiek jest układem aktywnym, samodzielnie i
Człowiek jest układem aktywnym, samodzielnie i
czynnie
poszukującym
informacji,
gromadzącym
czynnie
poszukującym
informacji,
gromadzącym
doświadczenie
doświadczenie
i wbudowującym je w system poznawczy.
i wbudowującym je w system poznawczy.
2.
2.
Doświadczenie nie stanowi zbioru izolowanych danych,
Doświadczenie nie stanowi zbioru izolowanych danych,
ale podlega ciągłemu procesowi integrowania,
ale podlega ciągłemu procesowi integrowania,
uogólniania.
uogólniania.
3.
3.
Doświadczenie człowieka jest narzędziem poznawczej
Doświadczenie człowieka jest narzędziem poznawczej
kontroli nad otoczeniem i nad sobą samym.
kontroli nad otoczeniem i nad sobą samym.
4.
4.
System doświadczeń nie jest strukturą ściśle logiczną.
System doświadczeń nie jest strukturą ściśle logiczną.
Jest konstruowany na wiele sposobów, a doniosłość
Jest konstruowany na wiele sposobów, a doniosłość
opisywanych zdarzeń, ich powtarzalność, ich kolejność
opisywanych zdarzeń, ich powtarzalność, ich kolejność
itd. może decydować i o treści systemu poznawczego,
itd. może decydować i o treści systemu poznawczego,
i o sposobie jego zorganizowania.
i o sposobie jego zorganizowania.
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
W PSYCHOLOGII POZNAWCZEJ
W PSYCHOLOGII POZNAWCZEJ
5.
5.
System doświadczeń podlega stałym przekształceniom,
System doświadczeń podlega stałym przekształceniom,
których wynikiem są wyobrażenia innych niż znane
których wynikiem są wyobrażenia innych niż znane
stanów rzeczy: projekty, wizje, cele, ideały itp.
stanów rzeczy: projekty, wizje, cele, ideały itp.
6.
6.
Istnieje
immanentny
mechanizm
afektywno
–
Istnieje
immanentny
mechanizm
afektywno
–
motywacyjny uruchamiający zachowanie. Mechanizmem
motywacyjny uruchamiający zachowanie. Mechanizmem
tym jest dążenie do unikania rozbieżności i dążenie do
tym jest dążenie do unikania rozbieżności i dążenie do
zgodności w systemie poznawczym.
zgodności w systemie poznawczym.
7.
7.
Ludzkie działania mają charakter racjonalny.
Ludzkie działania mają charakter racjonalny.
8.
8.
Stanem normalnym u każdego człowieka jest dążenie do
Stanem normalnym u każdego człowieka jest dążenie do
stałego wzbogacania struktury doświadczenia oraz
stałego wzbogacania struktury doświadczenia oraz
dążenie do eliminowania zbędnej różnorodności. Dążenie
dążenie do eliminowania zbędnej różnorodności. Dążenie
do równowagi między tłumieniem różnorodności i
do równowagi między tłumieniem różnorodności i
powiększaniem
zasobów
informacyjnych
jest
powiększaniem
zasobów
informacyjnych
jest
podstawowym wyznacznikiem schematowej struktury
podstawowym wyznacznikiem schematowej struktury
ludzkiego doświadczenia.
ludzkiego doświadczenia.
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
KONCEPCJA CZŁOWIEKA
W PSYCHOLOGII POZNAWCZEJ
W PSYCHOLOGII POZNAWCZEJ
Nurt poznawczy w psychologii traktuje ludzi jak
Nurt poznawczy w psychologii traktuje ludzi jak
badaczy,
a
życie
ludzkie
jako
ciągłe
badaczy,
a
życie
ludzkie
jako
ciągłe
eksperymentowanie. Kontakt z napływającymi
eksperymentowanie. Kontakt z napływającymi
informacjami jest warunkiem funkcjonowania
informacjami jest warunkiem funkcjonowania
układu poznawczego, ale żadna pojedyncza
układu poznawczego, ale żadna pojedyncza
informacja nie organizuje zachowania, ponieważ
informacja nie organizuje zachowania, ponieważ
konieczne jest do tego zestawienie z sobą co
konieczne jest do tego zestawienie z sobą co
najmniej dwóch informacji, dotyczących tego
najmniej dwóch informacji, dotyczących tego
samego stanu rzeczy. Źródłem zmian w człowieku
samego stanu rzeczy. Źródłem zmian w człowieku
jest gromadzenie i nieustanna restrukturyzacja
jest gromadzenie i nieustanna restrukturyzacja
doświadczenia, a więc uczenie się. Rzeczywistość
doświadczenia, a więc uczenie się. Rzeczywistość
nie jest postrzegana obiektywnie, lecz jest przez
nie jest postrzegana obiektywnie, lecz jest przez
człowieka konstruowana.
człowieka konstruowana.
PSYCHOLOGICZNE KONCEPCJE
PSYCHOLOGICZNE KONCEPCJE
CZŁOWIEKA
CZŁOWIEKA
Wyróżniające
Wyróżniające
kryteria
kryteria
Psychoanaliz
Psychoanaliz
a
a
Behawioryz
Behawioryz
m
m
Psychologi
Psychologi
a
a
humani
humani
styczna
styczna
Psychologia
Psychologia
poznawcza
poznawcza
Kim jest człowiek?
Kim jest człowiek?
Pionkiem
Pionkiem
sterowanym
sterowanym
przez
przez
biologię,
biologię,
ograniczany
ograniczany
m przez
m przez
kulturę
kulturę
Pionkiem
Pionkiem
sterowanym
sterowanym
przez cechy
przez cechy
sytuacji
sytuacji
(wzmocnieni
(wzmocnieni
a)
a)
Wszechwładn
Wszechwładn
ym
ym
podmiote
podmiote
m
m
Badaczem,
Badaczem,
decydentem
decydentem
Prosty czy złożony?
Prosty czy złożony?
Złożony
Złożony
Prosty
Prosty
Złożony
Złożony
Złożony
Złożony
Realizowane interesy
Realizowane interesy
Libido
Libido
Redukcja
Redukcja
popędów
popędów
Rozwój
Rozwój
osobisty
osobisty
Poznanie,
Poznanie,
równowaga
równowaga
poznawcza
poznawcza
Stosowane strategie
Stosowane strategie
Kateksja,
Kateksja,
mechanizmy
mechanizmy
obronne
obronne
Zachowanie
Zachowanie
skuteczne
skuteczne
Samorealizacj
Samorealizacj
a
a
Gromadzenie i
Gromadzenie i
przetwarzanie
przetwarzanie
informacji
informacji
Biologia czy
Biologia czy
doświadczenie
doświadczenie
Biologia
Biologia
Uczenie się
Uczenie się
Biologia
Biologia
(marginal
(marginal
nie
nie
uczenie
uczenie
się)
się)
Uczenie się
Uczenie się
Wolność czy
Wolność czy
konieczność
konieczność
Konieczność
Konieczność
Konieczność
Konieczność
Wolność
Wolność
Wolność
Wolność
Koncentracja w czasie
Koncentracja w czasie
Przeszłość
Przeszłość
Przeszłość,
Przeszłość,
Teraźniejszoś
Teraźniejszoś
ć
ć
Przeszłość,
Przeszłość,
teraźniejszość
teraźniejszość
, przyszłość
, przyszłość
Stabilność czy
Stabilność czy
zmienność natury
zmienność natury
ludzkiej?
ludzkiej?
Stabilność
Stabilność
Zmienność
Zmienność
Zmienność
Zmienność
Zmienność
Zmienność