WSKAŹNIKI 

WZROSTU 

GOSPODARZCEG

O

Wzrost gospodarczy

Wzrost gospodarczy

 – 

zwiększenie się rocznej produkcji 

dóbr i usług w kraju. Jeśli w 

kolejnym roku w całej 

gospodarce uda się sprzedać 

więcej towarów i usług niż w 

roku poprzednim – mamy do 

czynienia ze wzrostem 

gospodarczym.

Dzieli się na:

• Wzrost nominalny

 - jeśli w tym 

samym czasie, gdy wzrosły 

nasze zarobki, o tyle samo 

podniosły się ceny towarów, 

które kupujemy.

• Wzrost realny

 – po 

uwzględnieniu inflacji dalej 

mamy możliwość kupna większej 

ilości towarów 

Czynniki pobudzające 

wzrost gospodarczy

Głównym czynnikiem pobudzającym wzrost 

gospodarczy w krótkim okresie jest 

popyt 

konsumpcyjny 

i

 inwestycyjny, krajowy 

i

 

zagraniczny

. 

W długim okresie natomiast – 

dostateczna 

podaż 

i

 efektywność czynników 

wytwórczych

. 

Coraz częściej czynnikiem wzrostu staje się 

też 

handel zagraniczny

. 

Jednym z najważniejszych źródeł wzrostu 

wydajności jest 

postęp techniczny

 oraz 

dynamika inwestycji

. 

Bariery rozwoju 

gospodarczego

Bariery rozwoju gospodarczego

 są bardzo zróżnicowane w 

zależności od: osiągniętego poziomu rozwoju, 

historycznie ukształtowanego sposobu i poziomu życia 

ludności, powierzchni i zaludnienia kraju, położenia 

geograficznego, zasobności w bogactwa naturalne, 

tradycji wytwórczych i kulturalnych, kierunków 

specjalizacji produkcji i usług, udziału w 

międzynarodowym podziale pracy i innych. Bariery 

rozwoju grupować można według różnych kryteriów. 

Z 

reguły wyodrębnia się 4 główne aspekty rozwoju 

gospodarczego: polityczny, społeczny, techniczny i 

przyrodniczy.

Bariery polityczno-ekonomiczne:

• bariera ustrojowo-ideologiczna 

• bariera braku stabilizacji wewnętrznych stosunków 

politycznych 

• bariera politycznego podziału świata 

• bariera instytucjonalno-organizacyjna 

Bariery społeczno-ekonomiczne:

• bariera demograficzna 

• bariera konsumpcji (płacy realnej) 

• bariera infrastruktury społecznej 

• bariera żywnościowa 

Podstawowe czynniki 

wzrostu gospodarczego

Ekonomiści wymieniają cztery podstawowe 

czynniki wzrostu gospodarczego

 (cztery 

„siły napędowe” wzrostu). Są to:

• Praca

• Zasoby naturalne

• Kapitał

 – środki wykorzystywane w 

procesie produkcji 

– kapitał rzeczowy

– kapitał finansowy 

– kapitał ludzki 

• Technologia

Mierniki wzrostu 

gospodarczego:

• produkt krajowy brutto

 – całkowita wartość dóbr i 

usług wytworzonych przez społeczeństwo w ciągu 

danego roku na terenie danego kraju, 

• produkt narodowy brutto

 – całkowita wartość wyrobów 

i usług wytworzonych przez obywateli danego kraju w 

ciągu jednego roku, PNB uwzględnia również dochody 

krajowych firm uzyskane za granicą, nie uwzględnia 

dochodów obcych firm działających w kraju, 

• stopa wzrostu dochodu narodowego

 (lub realnego 

produktu krajowego brutto). Oznacza ona stosunek 

przyrostu dochodu narodowego w badanym okresie do 

wielkości dochodu narodowego w okresie bazowym. 

• wielkość produktu PKB przypadająca na jednego 

mieszkańca (

PKB per capita

). 

PKB

• Produkt Krajowy Brutto

 (PKB, ang. 

GDP – Gross Domestic Product) – 

pojęcie ekonomiczne, oznaczające 

jeden z podstawowych mierników 

dochodu narodowego stosowanych w 

rachunkach narodowych.

• Kryterium geograficzne

 jest jedyne i 

rozstrzygające. Nie ma znaczenia np. 

pochodzenie kapitału, własność firmy 

itp.

• PKB nominalny

 oblicza się według 

bieżącej wartości pieniądza, 

PKB 

realny

 natomiast według realnej 

wartości pieniądza, a więc 

oczyszczony z wpływu inflacji. 

• PKB jest miarą wielkości gospodarki.

 

Wzrost lub spadek realnego PKB 

stanowi miarę wzrostu gospodarczego. 

PNB

PKB należy odróżnić od 

produktu narodowego brutto 

(PNB),

 który jest miarą wartości wszystkich dóbr i usług 

wytworzonych przez obywateli danego państwa oraz przez 

osoby prawne z siedzibą na jego terenie niezależnie od 

tego, czy podmioty te działają w kraju, czy za granicą.

W ten sposób w skład np. PNB Polski wchodzą dochody 

polskich podmiotów za granicą oraz polskie PKB 

pomniejszone o dochody podmiotów obcych.

PNB = K + I + G + En + Dn

• K - konsumpcja 

• I - inwestycje 

• G - wydatki rządowe 

• En - eksport netto, czyli eksport-import 

• Dn - dochód netto obywateli za granicą 

PKB per capita

Czyste PKB jest złą miarą 

dobrobytu 
społeczeństwa, ponieważ 
nie uwzględnia liczby 
ludności. Z tego powodu 
jako miarę dobrobytu 
powszechnie używa się 

PKB per capita

, czyli 

PKB w przeliczeniu na 
osobę; 

czyste PKB jest 

wyznacznikiem wielkości 
gospodarki.

Krytyka PKB

Mimo tego zabiegu również PKB per capita krytykowane jest jako 

niedokładny wskaźnik dobrobytu w państwie. Wymienia się m.in., że:

• nie uwzględnia produkcji nierejestrowanej oraz produkcji gospodarstw 

domowych przeznaczanej na własne potrzeby (np. pracy gospodyń 

domowych) 

• nie uwzględnia wartości czasu wolnego

• nie ujmuje tzw. efektów zewnętrznych produkcji

• uwzględnia produkcję tzw. "antydóbr"

• nie uwzględnia różnic cen w poszczególnych krajach

• nie odzwierciedla zróżnicowania dochodów w społeczeństwie ani ich 

dystrybucji 

• jest tym większy im więcej wydaje się na zbrojenia, choć zdaniem 

niektórych ekonomistów wydatki takie nie zaspokajają potrzeb 

społeczeństwa 

• nie pokazuje jakości usług, zwłaszcza państwowych 

• nie odzwierciedla faktu, że nie cały wypracowany PKB trafia do obywateli 

w postaci bezpośredniej lub pośredniej. Część PKB w formie kosztów 

transferowych i cen transferowych jest wyprowadzana z kraju 

wytworzenia.

• Z tego powodu opracowano inne wskaźniki poziomu jakości życia, m.in. 

Human Development Index (HDI).