background image

 

 

 

 

Schorzenia internistyczne 

Schorzenia internistyczne 

wymagające intensywnej 

wymagające intensywnej 

terapii

terapii

Jakub Wątrobiński

background image

 

 

 

 

Przewlekła obturacyjna choroba płuc

Przewlekła obturacyjna choroba płuc

 

 

(POCHP)

(POCHP)

-

-

 to stan 

 to stan 

postępującego słaboodwracalnego ograniczenia drożności 

postępującego słaboodwracalnego ograniczenia drożności 

dróg oddechowych (oskrzeliki, płuca) spowodowane 

dróg oddechowych (oskrzeliki, płuca) spowodowane 

zapaleniem przewlekłym oskrzeli, lub/i rozedmą płuc 

zapaleniem przewlekłym oskrzeli, lub/i rozedmą płuc 

któremu może towarzyszyć nadreaktywność oskrzeli 

któremu może towarzyszyć nadreaktywność oskrzeli 

( nadwrażliwość). POCHP ma charakter przewlekły, 

( nadwrażliwość). POCHP ma charakter przewlekły, 

postępujący, prowadzi do stałego zmniejszenia rezerwy 

postępujący, prowadzi do stałego zmniejszenia rezerwy 

wentylacyjnej oraz przewlekłej niewydolności oddechowej.

wentylacyjnej oraz przewlekłej niewydolności oddechowej.

Czynniki ryzyka:

Czynniki ryzyka:

› 

› 

palenie papierosów

palenie papierosów

› 

› 

zanieczyszczenia powietrza

zanieczyszczenia powietrza

› 

› 

alkoholizm

alkoholizm

› 

› 

ubóstwo( osłabienie mechanizmów odpornościowych)

ubóstwo( osłabienie mechanizmów odpornościowych)

› 

› 

mała masa urodzeniowa

mała masa urodzeniowa

› 

› 

nadreaktywność oskrzeli

nadreaktywność oskrzeli

› 

› 

atopia ( odczyn alergiczny na białko)

atopia ( odczyn alergiczny na białko)

› 

› 

częste w dzieciństwie zakażenia górnych dróg oddechowych

częste w dzieciństwie zakażenia górnych dróg oddechowych

background image

 

 

 

 

Mechanizm POCHP:

Mechanizm POCHP:

Uszkodzenie nabłonka dróg oddechowych

Uszkodzenie nabłonka dróg oddechowych

Nacieki zapalne w oskrzelach

Nacieki zapalne w oskrzelach

Zmiany strukturalne ich ścian

Zmiany strukturalne ich ścian

Upośledzenie sprężystego napięcia dróg 

Upośledzenie sprężystego napięcia dróg 

oddechowych

oddechowych

Zmiany zapalne w drogach oddechowych powoduje 

Zmiany zapalne w drogach oddechowych powoduje 

trwałe zwężenie czego zjawiskiem jest hipoksemia, 

trwałe zwężenie czego zjawiskiem jest hipoksemia, 

która może prowadzić do zwężenia naczyń 

która może prowadzić do zwężenia naczyń 

płucnych.

płucnych.

background image

 

 

 

 

Objawy przewlekłe POCHP

Objawy przewlekłe POCHP

- kaszel

- kaszel

- narastająca stopniowo w czasie 

- narastająca stopniowo w czasie 

duszność 

duszność 

- świsty w płucach

- świsty w płucach

- objawy prawokomorowej niewydolności

- objawy prawokomorowej niewydolności

- krążenia

- krążenia

- zmniejszenie masy ciała

- zmniejszenie masy ciała

Objawy zaostrzenia POCHP

Objawy zaostrzenia POCHP

- są trudne do diagnozy ze względu 

- są trudne do diagnozy ze względu 

 

 

na różnorodność przyczyn 

na różnorodność przyczyn 

- odksztuszanie ropnej wydzieliny

- odksztuszanie ropnej wydzieliny

- nasilające się świsty

- nasilające się świsty

- tachykardia

- tachykardia

- tachypnoe (przyspieszenie oddechu > 

- tachypnoe (przyspieszenie oddechu > 

20

20

- u dorosłych)

- u dorosłych)

- dodatkowe szmery oddechowe

- dodatkowe szmery oddechowe

- pojawia się lub nasila sinica centralna

- pojawia się lub nasila sinica centralna

- objawy wysiłku oddechowego

- objawy wysiłku oddechowego

- zaburzenia świadomości

- zaburzenia świadomości

- może wystąpić gorączka i obrzęki 

- może wystąpić gorączka i obrzęki 

podudzi 

podudzi 

Objawy nieswoiste POCHP:

Objawy nieswoiste POCHP:

- bezsenność

- bezsenność

- trudności koncentracji

- trudności koncentracji

- złe samopoczucie

- złe samopoczucie

- przygnębienie

- przygnębienie

Objawy stanu zagrożenia 

Objawy stanu zagrożenia 

życia POCHP:

życia POCHP:

- splątanie

- splątanie

- śpiączka

- śpiączka

- bezdech

- bezdech

- pH < 7,3

- pH < 7,3

- PaO2 <6,7

- PaO2 <6,7

- PaCO2> 9,3

- PaCO2> 9,3

background image

 

 

 

 

Postępowanie w POCHP

Postępowanie w POCHP

- leczenie hipoksemii

- leczenie hipoksemii

- rozpoznanie i leczenie przyczyn zaostrzenia stanu  chorobowego

- rozpoznanie i leczenie przyczyn zaostrzenia stanu  chorobowego

- ocena ciężkości niewydolności oddechowej

- ocena ciężkości niewydolności oddechowej

- monitorowanie reakcji na leczenie

- monitorowanie reakcji na leczenie

Hipoksemia może prowadzić do zgonu, dlatego pacjent musi 

Hipoksemia może prowadzić do zgonu, dlatego pacjent musi 

otrzymać

otrzymać

 tlen

 tlen

 o wysokim przepływie, zwłaszcza gdy pierwotna 

 o wysokim przepływie, zwłaszcza gdy pierwotna 

przyczyna duszności nie jest znana. Głowna przyczyną hiperkapnii 

przyczyna duszności nie jest znana. Głowna przyczyną hiperkapnii 

u pacjentów z POCHP jest zaburzenie stosunku wentylacji do 

u pacjentów z POCHP jest zaburzenie stosunku wentylacji do 

perfuzji w płucach. Chorzy próbują to wyrównać zwiększając 

perfuzji w płucach. Chorzy próbują to wyrównać zwiększając 

częstość oddychania lecz to nasila pracę oddychania.

częstość oddychania lecz to nasila pracę oddychania.

Przyczyną pogorszenia stanu klinicznego jest skurcz oskrzeli 

Przyczyną pogorszenia stanu klinicznego jest skurcz oskrzeli 

pogłębiający zaburzenia wentylacji. Podania wziewnych 

pogłębiający zaburzenia wentylacji. Podania wziewnych 

leków

leków

 

 

beta-2- adrenergicznych powinno zmniejszyć to obciążenie, 

beta-2- adrenergicznych powinno zmniejszyć to obciążenie, 

podobnie jak 

podobnie jak 

steroidy

steroidy

 i 

 i 

antybiotyki

antybiotyki

, które pomagają też 

, które pomagają też 

zahamować reakcję zapalną w świetle oskrzeli i zmniejszyć 

zahamować reakcję zapalną w świetle oskrzeli i zmniejszyć 

wydzielanie wydzieliny. Często bywa korzystne podanie amiofiliny 

wydzielanie wydzieliny. Często bywa korzystne podanie amiofiliny 

chorym z zaostrzeniem POCHP. Ten lek rozszerzający oskrzela ma 

chorym z zaostrzeniem POCHP. Ten lek rozszerzający oskrzela ma 

inne korzystne działania: stymulacja izotropowa, zwiększenie rzutu 

inne korzystne działania: stymulacja izotropowa, zwiększenie rzutu 

sera, poprawa przepływu nerkowego. Jest to szczególnie korzystne 

sera, poprawa przepływu nerkowego. Jest to szczególnie korzystne 

u chorego ze współistniejącą niewydolnością serca. 

u chorego ze współistniejącą niewydolnością serca. 

background image

 

 

 

 

Choroba wieńcowa

Choroba wieńcowa

 

 

(

(

 

 

choroba niedokrwienna mięśnia 

choroba niedokrwienna mięśnia 

sercowego)

sercowego)

jest to zespół objawów klinicznych spowodowanych 

jest to zespół objawów klinicznych spowodowanych 

zaburzeniem równowagi między dowozem tlenu i innych substancji 

zaburzeniem równowagi między dowozem tlenu i innych substancji 

energetycznych a aktualnym zapotrzebowaniem mięśnia sercowego 

energetycznych a aktualnym zapotrzebowaniem mięśnia sercowego 

na tlen i substancje energetyczne. 

na tlen i substancje energetyczne. 

Przyczyny

Przyczyny

:

:

- 99% to miażdżyca tętnic wieńcowych

- 99% to miażdżyca tętnic wieńcowych

- inne przyczyny:

- inne przyczyny:

   

   

*

*

 zapalenie tętnic wieńcowych

 zapalenie tętnic wieńcowych

   

   

*

*

 zwłóknienie tętnic

 zwłóknienie tętnic

   

   

*

*

 wrodzone wady tętnic

 wrodzone wady tętnic

Objawy

Objawy

:

:

 

 

-

ból dławicowy ( wieńcowy)- 

ból dławicowy ( wieńcowy)- 

może być wyrazem nie tylko niedokrwienia 

może być wyrazem nie tylko niedokrwienia 

ale również objawem zle kontrolowanego nadciśnienia, 

ale również objawem zle kontrolowanego nadciśnienia, 

niedokrwistości, wad zastawek serca i zwyrodnienia mięśnia 

niedokrwistości, wad zastawek serca i zwyrodnienia mięśnia 

sercowego.

sercowego.

Umiejscowienie

Umiejscowienie

 

 

okolica zamostkowa lub/ i lewa połowa klatki 

okolica zamostkowa lub/ i lewa połowa klatki 

piersiowej promieniowanie może nie wystąpić, jeśli występuje to do 

piersiowej promieniowanie może nie wystąpić, jeśli występuje to do 

żuchwy i szyi , do barków najczęściej lewego, kończyn górnych 

żuchwy i szyi , do barków najczęściej lewego, kończyn górnych 

częściej lewej do karku i nadbrzusza. 

częściej lewej do karku i nadbrzusza. 

Charakter bólu:

Charakter bólu:

 trzewny, odczuwalny przez pacjenta jako 

 trzewny, odczuwalny przez pacjenta jako 

ściskający, uciskający, duszący, piekący i mieszany.

ściskający, uciskający, duszący, piekący i mieszany.

background image

 

 

 

 

Czynniki wywołujące:

Czynniki wywołujące:

- wysiłek fizyczny

- wysiłek fizyczny

- stres psychiczny

- stres psychiczny

- obfity posiłek

- obfity posiłek

- chłód

- chłód

- wiatr

- wiatr

- mróz

- mróz

- gorączka

- gorączka

- Tachykardia

- Tachykardia

Okoliczności ustąpienia bólu:

Okoliczności ustąpienia bólu:

- najczęściej samoistnie po zaprzestaniu działania czynnika 

- najczęściej samoistnie po zaprzestaniu działania czynnika 

wywołującego

wywołującego

Lub po farmakologii

Lub po farmakologii

Klasyfikacja dławicy piersiowej

Klasyfikacja dławicy piersiowej

 

 

I

I

 bóle spowodowane przez znaczny wysiłek długi i szybki

 bóle spowodowane przez znaczny wysiłek długi i szybki

 

 

II

II

 ból występuje podczas szybkiego spaceru, wchodzenia pod górkę, po 

 ból występuje podczas szybkiego spaceru, wchodzenia pod górkę, po 

posiłkach, podczas wietrznej pogody, podczas zimna, pod wpływem 

posiłkach, podczas wietrznej pogody, podczas zimna, pod wpływem 

stresu psychicznego, przejście 200 metrów na płaskim terenie lub 

stresu psychicznego, przejście 200 metrów na płaskim terenie lub 

więcej niż półpiętro

więcej niż półpiętro

 

 

III

III

 znaczne ograniczenie zwykłej aktywności fizycznej

 znaczne ograniczenie zwykłej aktywności fizycznej

 

 

IV

IV

 bóle towarzyszące każdemu wysiłkowi nawet w spoczynku

 bóle towarzyszące każdemu wysiłkowi nawet w spoczynku

background image

 

 

 

 

Postępowanie w chorobie wieńcowej

Postępowanie w chorobie wieńcowej

Każdy chory z bólami w klatce piersiowej 

Każdy chory z bólami w klatce piersiowej 

pochodzenia sercowego powinien otrzymać 

pochodzenia sercowego powinien otrzymać 

aspirynę

aspirynę

 

 

oraz 

oraz 

leki przeciwbólowe

leki przeciwbólowe

Leczenie 

Leczenie 

przeciwzakrzepowe

przeciwzakrzepowe

 należy rozpocząć w przypadku 

 należy rozpocząć w przypadku 

pacjentów z niestabilną dławicą piersiową lub z 

pacjentów z niestabilną dławicą piersiową lub z 

zawałem bez załamka Q. 

zawałem bez załamka Q. 

Heparyny 

Heparyny 

drobnocząsteczkowe

drobnocząsteczkowe

 są bardziej skuteczne niż 

 są bardziej skuteczne niż 

heparyna niefrakcjonowana w razie konieczności 

heparyna niefrakcjonowana w razie konieczności 

zmniejszenia częstości epizodów wieńcowych oraz 

zmniejszenia częstości epizodów wieńcowych oraz 

zabiegu rewaskularyzacyjnego. Częstość występowania 

zabiegu rewaskularyzacyjnego. Częstość występowania 

poważnego krwawienia jest taka sama w przypadku 

poważnego krwawienia jest taka sama w przypadku 

obydwu heparyn dlatego też wszyscy chorzy którzy nie 

obydwu heparyn dlatego też wszyscy chorzy którzy nie 

mogą być poddani leczeniu fibrynolitycznemu powinni 

mogą być poddani leczeniu fibrynolitycznemu powinni 

zostać zakwalifikowani do leczenia 

zostać zakwalifikowani do leczenia 

heparyną 

heparyną 

drobnocząsteczkową

drobnocząsteczkową

.

.

background image

 

 

 

 

Zawał mięśnia sercowego

Zawał mięśnia sercowego

-

-

 jest to ograniczona 

 jest to ograniczona 

martwica mięśnia sercowego spowodowana najczęściej 

martwica mięśnia sercowego spowodowana najczęściej 

zamknięciem światła tętnicy przez zakrzep( 95%)

zamknięciem światła tętnicy przez zakrzep( 95%)

Zmiany w EKG

Św

ieży

 

zaw

Zawał rozpoznany

Nowe 

niedokrwienie

Wysokie ryzyko

Nie

Czynniki ryzyka

>

=

2

Istotny wywiad

Średnie ryzyko

Tak

<=

1

Niskie ryzyko

Nie

Algorytm postępowania przy ocenie ryzyka zawału serca

background image

 

 

 

 

Objawy wegetatywne

Objawy wegetatywne

- poty

- poty

- bladość

- bladość

- tachykardia lub bradykardia ( rzadziej)

- tachykardia lub bradykardia ( rzadziej)

Objawy zawału

Objawy zawału

- ból w klatce piersiowej u 80% chorych 

- ból w klatce piersiowej u 80% chorych 

- objawy j/w o znacznym nasileniu

- objawy j/w o znacznym nasileniu

- natężenie nie zależy od fazy oddychania i pozycji ciała

- natężenie nie zależy od fazy oddychania i pozycji ciała

- nie zmniejsza się po podaniu nitrogliceryny podjęzykowo

- nie zmniejsza się po podaniu nitrogliceryny podjęzykowo

- duszność u 40% chorych

- duszność u 40% chorych

- osłabienie

- osłabienie

- zawroty głowy

- zawroty głowy

- stan przedomdleniowy i omdlenie

- stan przedomdleniowy i omdlenie

- kołatania serca( tachyarytmia)

- kołatania serca( tachyarytmia)

- ból w środkowym nadbrzuszu z towarzyszącymi nudnościami a 

- ból w środkowym nadbrzuszu z towarzyszącymi nudnościami a 

nawet wymiotami- jest to objaw zawału ściany dolnej, podrażnienie 

nawet wymiotami- jest to objaw zawału ściany dolnej, podrażnienie 

przepony

przepony

- niepokój lub lęk strach przed śmiercią

- niepokój lub lęk strach przed śmiercią

background image

 

 

 

 

Postępowanie przedszpitalne

- Unieruchomienie

 - reżim łóżkowy- w pozycji leżącej bądź jeżeli występuje 

silna duszność i objawy obrzęku płuc w pozycji siedzącej

- Tlenoterapia

 na maskę lub wąsy

- Farmakoterapia

 - morfina 5mg w ciągu 2min następnie w dawce 2mg co5 

min- dożylnie ,jeśli nie ma efektów podajemy fentanyl- iv 0,05-0,1 mg 
następnie droperidolem 2,5-5mg dawki te powtarzamy po 5-10 min
- ewentualnie podajemy mieszane lityczną ( petydyna 50mg, 
chloropromazyna 25mg + promatazyna 50mg ) leki te podajemy w 20 ml 
0,9% NaCl lub 5% glukozie

- podajemy leki

 betaadrenolityczne: propranolol 5-10mg, atenolol 5-10mg, 

metoprolol 15mg 

- nitrogliceryna

 iv rozpoczynamy od 10mg zwiększając stopniowo do 80mg 

( przez okres kilku dni)

- leczenie trombolityczne

 streptokinaza, iv 2500 j. m.n. -6000 j.m.n. heparyna 

500 j.m.n., kwas acetylosalicylowy początkowa dawka uderzeniowa 150-
300mg w czasie 24h przez 2-3 dni

Powikłania zawału:

- ostra niewydolność serca głównie lewokomorowa
-nawrót ostrego niedokrwienia lub ponowny zawał
- pęknięcie wolnej ściany serca
- pęknięcie przegrody międzykomorowej
- pęknięcie mięśnia brodawkowego
- zaburzenie rytmu i przewodzenia-migotanie komór
- tętniak serca

background image

 

 

 

 

Następstwem zaburzeń gospodarki węglowodanowej są 

Następstwem zaburzeń gospodarki węglowodanowej są 

zaburzenia gospodarki lipidowej oraz białkowej.

zaburzenia gospodarki lipidowej oraz białkowej.

Rodzaje cukrzycy:

Rodzaje cukrzycy:

Typ I

Typ I

Cukrzyca młodzieńcza, insulino-zależna (konieczne jest podawanie 

Cukrzyca młodzieńcza, insulino-zależna (konieczne jest podawanie 

insuliny)

insuliny)

Typ II

Typ II

Wieku starczego (otyłość) częściowy niedobór insuliny lub inne 

Wieku starczego (otyłość) częściowy niedobór insuliny lub inne 

czynniki zaburzające jej działanie.

czynniki zaburzające jej działanie.

Cukrzyca

Cukrzyca

 

 

Zaburzenia metabolizmu glukozy, spowodowanym 

Zaburzenia metabolizmu glukozy, spowodowanym 

całkowitym lub częściowym spadkiem produkcji insuliny bądź 

całkowitym lub częściowym spadkiem produkcji insuliny bądź 

zaburzeniem oddziaływania na insulinę tkanek lub wpływ czynników 

zaburzeniem oddziaływania na insulinę tkanek lub wpływ czynników 

antagonistycznych na insulinę. Prawidłowa glikemia wynosi od 80-120 

antagonistycznych na insulinę. Prawidłowa glikemia wynosi od 80-120 

mg % lub 3,6- 5,8 mmol/l.

mg % lub 3,6- 5,8 mmol/l.

background image

 

 

 

 

Objawy Cukrzycy:

Objawy Cukrzycy:

-zmiany poziomu glikemii

-zmiany poziomu glikemii

-hiperglikemia

-hiperglikemia

-cukromocz (glikozuria)

-cukromocz (glikozuria)

-wielomocz

-wielomocz

-wzmożone pragnienie

-wzmożone pragnienie

-wysychanie błon śluzowych i skóry

-wysychanie błon śluzowych i skóry

-wzmożone łaknienie

-wzmożone łaknienie

Dla cukrzycy Typu I:

Dla cukrzycy Typu I:

-objawy zaburzeń przemiany tłuszczowej i białkowej

-objawy zaburzeń przemiany tłuszczowej i białkowej

-chudnięcie

-chudnięcie

-niedorozwój fizyczny

-niedorozwój fizyczny

-stłuczenie i powiększenie wątroby

-stłuczenie i powiększenie wątroby

Dla cukrzycy Typu II:

Dla cukrzycy Typu II:

-objawy cukrzycy nie wyrównanej

-objawy cukrzycy nie wyrównanej

-czyrakowatość (owrzodzenie)

-czyrakowatość (owrzodzenie)

-uszkodzenie naczyń oka (uszkodzenia naczyń krwionośnych oka - 

-uszkodzenie naczyń oka (uszkodzenia naczyń krwionośnych oka - 

retinopatia)

retinopatia)

-uszkodzenie naczyń wieńcowych (wzmożenie procesu 

-uszkodzenie naczyń wieńcowych (wzmożenie procesu 

miażdżycowego)

miażdżycowego)

-nefropatia - uszkodzenie naczyń nerkowych (niewydolność nerek 

-nefropatia - uszkodzenie naczyń nerkowych (niewydolność nerek 

cukrzycowa)

cukrzycowa)

-uszkodzenie naczyń kończyn dolnych tzw. stopa cukrzycowa 

-uszkodzenie naczyń kończyn dolnych tzw. stopa cukrzycowa 

(parastezje, niedokrwienie oraz zgorzel dystalnych części kończyn) 

(parastezje, niedokrwienie oraz zgorzel dystalnych części kończyn) 

[ efekt niedokrwienia]

[ efekt niedokrwienia]

background image

 

 

 

 

Hipoglikemia

Hipoglikemia

 – to zespół kliniczny charakteryzujący się 

 – to zespół kliniczny charakteryzujący się 

występowaniem trzech objawów (Triada Whipple’a):

występowaniem trzech objawów (Triada Whipple’a):

1.  

Obniżenie stężenia glukozy we krwi poniżej 2.2 mmol/l 

lub poniżej 40 mg%

2.  

Ustąpienie objawów po podaniu glukozy.

3.  

Wystąpienie objawów klinicznych:

-tachykardia
-bladość
-poty
-wilczy głód
-drżenie mięśniowe
-zaburzenia koncentracji, pamięci i mowy
-nieracjonalne zachowanie lub agresja
-utrata przytomności
-drgawki
-rozszerzenie źrenic
-objawy występują nagle.

background image

 

 

 

 

Przyczyny

Przyczyny

:

:

-niedostateczna podaż węglowodanów w pokarmach 

-niedostateczna podaż węglowodanów w pokarmach 

(jadłowstręt)

(jadłowstręt)

-upośledzone zużycie glukozy z przewodu pokarmowego

-upośledzone zużycie glukozy z przewodu pokarmowego

-nadmierna utrata glukozy z moczem

-nadmierna utrata glukozy z moczem

-nadmierne zużycie glukozy (wzmożony wysiłek fizyczny, 

-nadmierne zużycie glukozy (wzmożony wysiłek fizyczny, 

zużycie glukozy przez niektóre nowotwory)

zużycie glukozy przez niektóre nowotwory)

-upośledzona glukoneogeneza (uszkodzenia miąższu wątroby, 

-upośledzona glukoneogeneza (uszkodzenia miąższu wątroby, 

niedoborom tarczycy-hormonu wzrostu)

niedoborom tarczycy-hormonu wzrostu)

-upośledzona glikogenoliza

-upośledzona glikogenoliza

-wzmożona glukoneogeneza (przedawkowanie insuliny, stan 

-wzmożona glukoneogeneza (przedawkowanie insuliny, stan 

przed cukrzycowy)

przed cukrzycowy)

-wrodzone defekty metaboliczne

-wrodzone defekty metaboliczne

Postępowanie:

Postępowanie:

W przypadku przytomnych

W przypadku przytomnych

 podanie mocno słodzonych 

 podanie mocno słodzonych 

płynów. W przypadku nieprzytomnego podanie dożylnie 

płynów. W przypadku nieprzytomnego podanie dożylnie 

glukozy około 0,2 g/kg mc.

glukozy około 0,2 g/kg mc.

W przypadku trudności iv

W przypadku trudności iv

. domięśniowo lub podskórnie 

. domięśniowo lub podskórnie 

Glukagon od 1-2 mg

Glukagon od 1-2 mg

U alkoholików i osób niedożywionych

U alkoholików i osób niedożywionych

 dodatkowo podajemy 

 dodatkowo podajemy 

Tiaminę 100 mg (witamina B2)

Tiaminę 100 mg (witamina B2)

background image

 

 

 

 

Hiperglikemia

Hiperglikemia

 - s

 - s

tan, w którym stężenie 

tan, w którym stężenie 

glukozy przekracza 11 mmol/l.

glukozy przekracza 11 mmol/l.

Wyróżniamy postacie:

Wyróżniamy postacie:

-Cukrzycowa kwasica ketonowa.

-Cukrzycowa kwasica ketonowa.

-Hiperosmolarna śpiączka nieketonowa.

-Hiperosmolarna śpiączka nieketonowa.

-Śpiączka mleczanowa.

-Śpiączka mleczanowa.

background image

 

 

 

 

Czynniki

Czynniki

 

 

wywołujące

wywołujące

:

:

-ostre zakażenie bakteryjne lub wirusowe

-ostre zakażenie bakteryjne lub wirusowe

-opóźnione rozpoznanie nowych przypadków cukrzycy

-opóźnione rozpoznanie nowych przypadków cukrzycy

-błędy w leczeniu (przerwanie lub błędy w insulinoterapii)

-błędy w leczeniu (przerwanie lub błędy w insulinoterapii)

Cechy kliniczne:

Cechy kliniczne:

-wzmożone pragnienie, wielomocz

-wzmożone pragnienie, wielomocz

-suchość w jamie ustnej

-suchość w jamie ustnej

-ogólne osłabienie i uczucie zmęczenia

-ogólne osłabienie i uczucie zmęczenia

-nudności i wymioty

-nudności i wymioty

-szybkie zmniejszenie masy ciała

-szybkie zmniejszenie masy ciała

-oddech kwasiczy (Kussmaula)

-oddech kwasiczy (Kussmaula)

-bóle brzucha mogące naśladować zapalenie otrzewnej

-bóle brzucha mogące naśladować zapalenie otrzewnej

-zawroty głowy

-zawroty głowy

-splątanie

-splątanie

-senność

-senność

-śpiączka

-śpiączka

-zaburzenia widzenia

-zaburzenia widzenia

Śpiączka hiperglikemiczna ketonowa

Śpiączka hiperglikemiczna ketonowa

 – 

 – 

ostre 

ostre 

zaburzenie przemiany glukozy, białek, tłuszczów, równowagi wodno-

zaburzenie przemiany glukozy, białek, tłuszczów, równowagi wodno-

elektrolitowej oraz kwasowo-zasadowej wynikające z bezwzględnego 

elektrolitowej oraz kwasowo-zasadowej wynikające z bezwzględnego 

lub względnego niedoboru insuliny.

lub względnego niedoboru insuliny.

background image

 

 

 

 

Cechy biochemiczne:

Cechy biochemiczne:

-glikemia powyżej 300 mg/mmol

-glikemia powyżej 300 mg/mmol

-acetonuria

-acetonuria

-pH poniżej 7,3

-pH poniżej 7,3

-stężenie HCO3 poniżej 15 mmol/l 

-stężenie HCO3 poniżej 15 mmol/l 

Postępowanie:

Postępowanie:

-podaż insuliny:

-podaż insuliny:

*

*

dożylny, ciągły wlew za pomocą pompy insulinowej

dożylny, ciągły wlew za pomocą pompy insulinowej

*

*

częste dożylne wstrzykiwanie małych dawek insuliny krótko 

częste dożylne wstrzykiwanie małych dawek insuliny krótko 

działającej

działającej

*

*

częste domięśniowe wstrzykiwanie małych dawek insuliny krótko 

częste domięśniowe wstrzykiwanie małych dawek insuliny krótko 

działającej

działającej

-nawodnienie parenteralne

-nawodnienie parenteralne

 (0,45% lub 0,9% NaCl gdy glikemia obniży 

 (0,45% lub 0,9% NaCl gdy glikemia obniży 

się do wartości poniżej 250 mg/mmol, roztwór NaCl zmienia się na 5% 

się do wartości poniżej 250 mg/mmol, roztwór NaCl zmienia się na 5% 

roztwór glukozy)

roztwór glukozy)

-wyrównywanie niedoboru potasu

-wyrównywanie niedoboru potasu

-podawanie węglowodanu sodu

-podawanie węglowodanu sodu

background image

 

 

 

 

Śpiączka nieketonowa Hiperosmolarna

Śpiączka nieketonowa Hiperosmolarna

 – 

 – 

występuje u osób starszych, przeważnie z cukrzycą Typu II o 

występuje u osób starszych, przeważnie z cukrzycą Typu II o 

dotychczas łagodnym przebiegu. Ze względu na wolno rozwijający się 

dotychczas łagodnym przebiegu. Ze względu na wolno rozwijający się 

niedobór insuliny efekt znacznej hiperglikemii i towarzyszącej jej 

niedobór insuliny efekt znacznej hiperglikemii i towarzyszącej jej 

diurezy osmotycznej dominują nad ektogenezą. Śmiertelność w 

diurezy osmotycznej dominują nad ektogenezą. Śmiertelność w 

przypadkach pełnoobjawowej śpiączki nieketonowej wynosi 40-60%.

przypadkach pełnoobjawowej śpiączki nieketonowej wynosi 40-60%.

Czynniki wywołujące:

Czynniki wywołujące:

-Zakażenie

-Zakażenie

-uboczne działanie leków (np. Fenytoina, Glikokortykosteroidy, leki 

-uboczne działanie leków (np. Fenytoina, Glikokortykosteroidy, leki 

immunosupresyjne, Diuretyki tiazydowe)

immunosupresyjne, Diuretyki tiazydowe)

-niekontrolowane żywienie pozajelitowe

-niekontrolowane żywienie pozajelitowe

Czynniki kliniczne:

Czynniki kliniczne:

-zaburzenia świadomości

-zaburzenia świadomości

-wielomocz

-wielomocz

-znaczne pragnienie

-znaczne pragnienie

-cechy nasilonego odwodnienia

-cechy nasilonego odwodnienia

-brak kwasicy

-brak kwasicy

-ciężki stan ogólny

-ciężki stan ogólny

-może wystąpić stan hipowolemiczny

-może wystąpić stan hipowolemiczny

background image

 

 

 

 

Postępowanie:

Postępowanie:

-Podaż insuliny:

-Podaż insuliny:

*

*

dożylny ciągły wlew za pomocą pompy 

dożylny ciągły wlew za pomocą pompy 

insulinowej

insulinowej

*

*

częste dożylne wstrzykiwanie małych dawek 

częste dożylne wstrzykiwanie małych dawek 

insuliny krótko działającej

insuliny krótko działającej

*

*

częste domięśniowe wstrzykiwanie małych 

częste domięśniowe wstrzykiwanie małych 

dawek insuliny krótko działającej

dawek insuliny krótko działającej

-kontrola glikemia co godzina

-kontrola glikemia co godzina

-podawanie

-podawanie

 0,45 (hipotonicznego) roztworu NaCl 

 0,45 (hipotonicznego) roztworu NaCl 

w szybkim wlewie i.v.

w szybkim wlewie i.v.

-monitorowanie OCŻ 

-monitorowanie OCŻ 

w przypadku obniżenia 

w przypadku obniżenia 

stosuje się wlew 0,9 (izotonicznego) roztworu 

stosuje się wlew 0,9 (izotonicznego) roztworu 

NaCl

NaCl

-gdy glikemia obniży się

-gdy glikemia obniży się

 do wartości poniżej 250 

 do wartości poniżej 250 

mg/mmol roztworu NaCl zamienia się na 5% 

mg/mmol roztworu NaCl zamienia się na 5% 

roztwór glukozy

roztwór glukozy

-wyrównanie niedoboru potasu

-wyrównanie niedoboru potasu

 

 

background image

 

 

 

 

Kwasica mleczanowa

Kwasica mleczanowa

 

 

– prawidłowe stężenie mleczanów we 

– prawidłowe stężenie mleczanów we 

krwi wynosi 0,5 -1,5 mmol/l . Kwasica mleczanowa to zespół objawów 

krwi wynosi 0,5 -1,5 mmol/l . Kwasica mleczanowa to zespół objawów 

spowodowanym nagromadzeniem się mleczanów i jonów 

spowodowanym nagromadzeniem się mleczanów i jonów 

wodorowych w ilości przekraczającej 2 mmol/l. Jest ona konsekwencją 

wodorowych w ilości przekraczającej 2 mmol/l. Jest ona konsekwencją 

zaburzeń równowagi między wytwarzaniem mleczanu przez komórki i 

zaburzeń równowagi między wytwarzaniem mleczanu przez komórki i 

zużywaniem go w wątrobie i nerkach. Śmiertelność wynosi 30-70% i 

zużywaniem go w wątrobie i nerkach. Śmiertelność wynosi 30-70% i 

zależy od nasilenia choroby podstawowej jak i nasilenia samej 

zależy od nasilenia choroby podstawowej jak i nasilenia samej 

kwasicy.

kwasicy.

Cechy kliniczne:

Cechy kliniczne:

-objawy występują gwałtownie w ciągu kilku godzin

-objawy występują gwałtownie w ciągu kilku godzin

-zwiększa się częstość i głębokość oddechów

-zwiększa się częstość i głębokość oddechów

-narastają zaburzenia świadomości do całkowitej utraty przytomności

-narastają zaburzenia świadomości do całkowitej utraty przytomności

Objawy biochemiczne:

Objawy biochemiczne:

-stężenie mleczanów powyżej 2 mmol/l

-stężenie mleczanów powyżej 2 mmol/l

-pH poniżej 7,3

-pH poniżej 7,3

-stężenie HCO3 poniżej 15 mmol/l

-stężenie HCO3 poniżej 15 mmol/l

Postępowanie:

Postępowanie:

-przeciwdziałanie hipoksemii i hipoksji

-przeciwdziałanie hipoksemii i hipoksji

-nawodnienie parenteralne pod kontrolą OCŻ

-nawodnienie parenteralne pod kontrolą OCŻ

-przeciwdziałanie nadmiernemu wytwarzaniu kwasu mlekowego

-przeciwdziałanie nadmiernemu wytwarzaniu kwasu mlekowego

-zwiększenie wydalania mleczanów np. diureza wymuszona, 

-zwiększenie wydalania mleczanów np. diureza wymuszona, 

dializoterapia

dializoterapia

-podaż węglowodanów sodu.

-podaż węglowodanów sodu.

background image

 

 

 

 

Zatrucia

Zatrucia

1.

1.

Objawy ogólne:

Objawy ogólne:

Nagłe i nieoczekiwane wystąpienie objawów choroby w sytuacji 

Nagłe i nieoczekiwane wystąpienie objawów choroby w sytuacji 

zupełnego zdrowia, z tendencją do ostrego narastania 

zupełnego zdrowia, z tendencją do ostrego narastania 

symptomatologii, powinno zawsze nasuwać podejrzenia zatrucia, 

symptomatologii, powinno zawsze nasuwać podejrzenia zatrucia, 

zwłaszcza jeśli występują następujące zaburzenia:

zwłaszcza jeśli występują następujące zaburzenia:

OUN:

OUN:

 Zaburzenia świadomości, utrata przytomności, drgawki, 

 Zaburzenia świadomości, utrata przytomności, drgawki, 

porażenie

porażenie

Psychiczne:

Psychiczne:

 Agresywność, euforia, majaczenie

 Agresywność, euforia, majaczenie

Ukł. Oddechowego i krążenia:

Ukł. Oddechowego i krążenia:

 Przyśpieszony lub zwolniony 

 Przyśpieszony lub zwolniony 

oddech, zaburzenia rytmu pracy serca, nadciśnienie, 

oddech, zaburzenia rytmu pracy serca, nadciśnienie, 

hipotonia

hipotonia

Żołądkowo-jelitowe:

Żołądkowo-jelitowe:

 Nudności, wymioty, biegunka

 Nudności, wymioty, biegunka

Inne:

Inne:

 Zaczerwienienie skóry, powstawanie pęcherzy 

 Zaczerwienienie skóry, powstawanie pęcherzy 

skórnych, woń z ust, owrzodzenia, zwężenie lub 

skórnych, woń z ust, owrzodzenia, zwężenie lub 

rozszerzenie źrenic, porażenie mięśni okoruchowych, 

rozszerzenie źrenic, porażenie mięśni okoruchowych, 

ślinotok.

ślinotok.

background image

 

 

 

 

2. Diagnostyka ogólna:

2. Diagnostyka ogólna:

Wywiad zebrany od chorego i od otoczenia (okoliczności w jakich 

Wywiad zebrany od chorego i od otoczenia (okoliczności w jakich 

chory został znaleziony np. opróżnione pojemniki na trucizny, 

chory został znaleziony np. opróżnione pojemniki na trucizny, 

buteleczki po lekach, gaz, dym, list pożegnalny)

buteleczki po lekach, gaz, dym, list pożegnalny)

 

 

Jeśli to możliwe, wyjaśnienie następujących kwestii: kto 

Jeśli to możliwe, wyjaśnienie następujących kwestii: kto 

(tożsamość chorego), co (jaka trucizna), ile (dawka, stężenie), 

(tożsamość chorego), co (jaka trucizna), ile (dawka, stężenie), 

jak (droga podania), kiedy (czas działania, prawdopodobny 

jak (droga podania), kiedy (czas działania, prawdopodobny 

stopień resorpcji), eliminacja trucizny (wymioty), jakiej grupy 

stopień resorpcji), eliminacja trucizny (wymioty), jakiej grupy 

osób dotyczy (przy zatruciu zbiorowym)

osób dotyczy (przy zatruciu zbiorowym)

 

 

Potwierdzenie przypuszczalnego zatrucia przez 

Potwierdzenie przypuszczalnego zatrucia przez 

symptomatologie kliniczną oraz wywiad

symptomatologie kliniczną oraz wywiad

 

 

Bezpośrednie ustalenie rodzaju trucizny (np. typowa woń, 

Bezpośrednie ustalenie rodzaju trucizny (np. typowa woń, 

okoliczności zatrucia, stwierdzenie trucizny za pomocą 

okoliczności zatrucia, stwierdzenie trucizny za pomocą 

wykrywacza gazów), często jednak dopiero na podstawie 

wykrywacza gazów), często jednak dopiero na podstawie 

wyniku chemicznego

wyniku chemicznego

 

 

Zabezpieczenie trucizny, pojemników na leki, krwi, moczu, 

Zabezpieczenie trucizny, pojemników na leki, krwi, moczu, 

zawartości żołądka, ewentualnie popłuczyn

zawartości żołądka, ewentualnie popłuczyn

 

 

Odpowiednie monitorowanie (EKG, pulsoksymetria, oznaczenie 

Odpowiednie monitorowanie (EKG, pulsoksymetria, oznaczenie 

stężenia cukru we krwi)

stężenia cukru we krwi)

 

 

Uzyskanie informacji dotyczących diagnozowania i leczenia z: 

Uzyskanie informacji dotyczących diagnozowania i leczenia z: 

ośrodków toksykologicznych, informatorów o substancjach 

ośrodków toksykologicznych, informatorów o substancjach 

toksycznych (dostępne u służb ratowniczych)

toksycznych (dostępne u służb ratowniczych)

 

 

Wykluczenie obrażeń dodatkowych.

Wykluczenie obrażeń dodatkowych.

background image

 

 

 

 

3. Postępowanie ogólne:

3. Postępowanie ogólne:

Udzielić pierwszej pomocy

Udzielić pierwszej pomocy

 (podstawowe czynności 

 (podstawowe czynności 

ratownicze), zebrać i zabezpieczyć substancje toksyczną, 

ratownicze), zebrać i zabezpieczyć substancje toksyczną, 

spowodować wydalenie trucizny, podać odtrutkę, przewieźć do 

spowodować wydalenie trucizny, podać odtrutkę, przewieźć do 

szpitala. Często możliwe jest wyłącznie leczenie objawowe. 

szpitala. Często możliwe jest wyłącznie leczenie objawowe. 

Oceniamy: wydolność podstawowych czynności życiowych, 

Oceniamy: wydolność podstawowych czynności życiowych, 

szerokość widzenia, zaburzenia widzenia, stan neurologiczny, 

szerokość widzenia, zaburzenia widzenia, stan neurologiczny, 

zmiany na skórze i błonach śluzowych, perystaltykę jelit oraz 

zmiany na skórze i błonach śluzowych, perystaltykę jelit oraz 

charakterystyczny zapach. 

charakterystyczny zapach. 

Podstawowe czynności ratownicze:

Podstawowe czynności ratownicze:

»

Przerwać ostre zagrożenie życia przez usunięcie ze strefy 

Przerwać ostre zagrożenie życia przez usunięcie ze strefy 

zagrożenia, zachowując bezpieczeństwo własne, w niektórych 

zagrożenia, zachowując bezpieczeństwo własne, w niektórych 

sytuacjach przy współdziałaniu wyspecjalizowanych służb 

sytuacjach przy współdziałaniu wyspecjalizowanych służb 

ratowniczych (ochrona narządu oddechowego)

ratowniczych (ochrona narządu oddechowego)

»

Ułożyć pacjenta w zależności od jego stanu (na boku, typowe dla 

Ułożyć pacjenta w zależności od jego stanu (na boku, typowe dla 

wstrząsu, wysoko uniesiony tułów)

wstrząsu, wysoko uniesiony tułów)

»

Zastosować wentylacje mechaniczną, w niektórych przypadkach 

Zastosować wentylacje mechaniczną, w niektórych przypadkach 

RKO

RKO

background image

 

 

 

 

Eliminacja trucizny: 

Eliminacja trucizny: 

Usunąć skażoną odzież

Usunąć skażoną odzież

 (np. ślady estrów kwasu fosforowego, 

 (np. ślady estrów kwasu fosforowego, 

węglowodorów, gazów drażniących), obmyć skórę ciepłą wodą

węglowodorów, gazów drażniących), obmyć skórę ciepłą wodą

Przeprowadzić detoksykację

Przeprowadzić detoksykację

 

 

za pomocą prowokowanych wymiotów

za pomocą prowokowanych wymiotów

 (tylko u 

 (tylko u 

osób przytomnych): u dorosłych przez podrażnienie tylnej ściany gardła; 

osób przytomnych): u dorosłych przez podrażnienie tylnej ściany gardła; 

podać hipertoniczny roztwór soli kuchennej (1-2 łyżki stołowe soli w szklance 

podać hipertoniczny roztwór soli kuchennej (1-2 łyżki stołowe soli w szklance 

wody);powoduje to wymioty po 10-20 min, jeśli nie, to powtórzyć po 10 min 

wody);powoduje to wymioty po 10-20 min, jeśli nie, to powtórzyć po 10 min 

(zagrożenie hipernatremią); u dzieci przez podanie dużych ilości 

(zagrożenie hipernatremią); u dzieci przez podanie dużych ilości 

posłodzonych płynów i w pozycji klęczącej głęboki skłon głowy; nie podawać 

posłodzonych płynów i w pozycji klęczącej głęboki skłon głowy; nie podawać 

roztworu soli!

roztworu soli!

Przeprowadzić detoksykacje za pomocą wymiotów wywołanych 

Przeprowadzić detoksykacje za pomocą wymiotów wywołanych 

farmakologicznie:

farmakologicznie:

 u dzieci syropem wymiotnicy (np. Orpec) w połączeniu z 

 u dzieci syropem wymiotnicy (np. Orpec) w połączeniu z 

dużą ilością płynów. Dawkowanie: 10-20 ml (≤ 4 lat), 30 ml (<4 lat). Wymioty 

dużą ilością płynów. Dawkowanie: 10-20 ml (≤ 4 lat), 30 ml (<4 lat). Wymioty 

po 20 min; u dorosłych apomorfiną; z uwagi na obciążenie Ukł krążenia 

po 20 min; u dorosłych apomorfiną; z uwagi na obciążenie Ukł krążenia 

zawsze łącznie z lekami α-adrenergicznymi (np. Levonor, Novadral iv.). 

zawsze łącznie z lekami α-adrenergicznymi (np. Levonor, Novadral iv.). 

Dawkowanie: 0,1 mg/kg mc; środkiem antagonistycznym opioidów jest 

Dawkowanie: 0,1 mg/kg mc; środkiem antagonistycznym opioidów jest 

Naloxon (10µg/kg mc iv.)

Naloxon (10µg/kg mc iv.)

Przeprowadzić płukanie żołądka dużą ilością wody

Przeprowadzić płukanie żołądka dużą ilością wody

 (do 20 l) wyłącznie u 

 (do 20 l) wyłącznie u 

chorych przytomnych; u nieprzytomnych i przy braku odruchów obronnych 

chorych przytomnych; u nieprzytomnych i przy braku odruchów obronnych 

tylko po intubacji i założeniu pewnego dostępu iv.; nie stosować u dzieci 

tylko po intubacji i założeniu pewnego dostępu iv.; nie stosować u dzieci 

przytomnych

przytomnych

Zastosować hiperwentylacje

Zastosować hiperwentylacje

Jeśli to niezbędne wymusić diurezę za pomocą Furosemidu

Jeśli to niezbędne wymusić diurezę za pomocą Furosemidu

 (40-60 mg iv.)

 (40-60 mg iv.)

Neutralizować substancje toksyczne za pomocą węgla aktywnego, oleju 

Neutralizować substancje toksyczne za pomocą węgla aktywnego, oleju 

parafinowego

parafinowego

Odtrutki zależnie od zweryfikowanego w danym przypadku 

Odtrutki zależnie od zweryfikowanego w danym przypadku 

background image

 

 

 

 

Eliminacja trucizn:

Eliminacja trucizn:

a)

a)

Pierwotna

Pierwotna

jeśli dostanie się do oczu

jeśli dostanie się do oczu

 – trwające do 15 min obfite płukanie worka 

 – trwające do 15 min obfite płukanie worka 

spojówkowego wodą, a następnie fizjologicznym roztworem Na Cl

spojówkowego wodą, a następnie fizjologicznym roztworem Na Cl

jeśli skażenie skóry

jeśli skażenie skóry

 – dekontaminacja wodą

 – dekontaminacja wodą

prowokowanie wymiotów

prowokowanie wymiotów

 (podawanie letniej wody do picia – 200-250 

 (podawanie letniej wody do picia – 200-250 

ml i mechaniczne drażnienie tylnej ściany gardła)

ml i mechaniczne drażnienie tylnej ściany gardła)

płukanie żołądka

płukanie żołądka

 (powinien być wykonywany w ciągu pierwszej 

 (powinien być wykonywany w ciągu pierwszej 

godziny od spożycia trucizny; wykorzystuje się zgłębnik o dużym 

godziny od spożycia trucizny; wykorzystuje się zgłębnik o dużym 

przekroju, zakładany do żołądka przez usta)

przekroju, zakładany do żołądka przez usta)

podanie środków absorbujących substancję toksyczną

podanie środków absorbujących substancję toksyczną

 (węgiel 

 (węgiel 

aktywowany:   1-2 g/kg mc)

aktywowany:   1-2 g/kg mc)

płukanie jelit

płukanie jelit

 (powinno trwać aż do uzyskania czystego płynu z 

 (powinno trwać aż do uzyskania czystego płynu z 

odbytnicy)  

odbytnicy)  

b)

b)

 

 

Wtórna

Wtórna

forsowana diureza z modyfikacją pH moczu

forsowana diureza z modyfikacją pH moczu

 (wskazaniem zatrucia 

 (wskazaniem zatrucia 

związkami rozpuszczonymi w wodzie)

związkami rozpuszczonymi w wodzie)

powtarzane podawanie węgla aktywowanego

powtarzane podawanie węgla aktywowanego

 – „dializa żołądkowo-

 – „dializa żołądkowo-

jelitowa” (polega na podawaniu kolejnych porcji zawiesiny węgla 

jelitowa” (polega na podawaniu kolejnych porcji zawiesiny węgla 

aktywowanego w dawce 0,5-1,0 g/kg mc co 2-4 h)

aktywowanego w dawce 0,5-1,0 g/kg mc co 2-4 h)

hemodializa

hemodializa

, hemodiafiltracja, hemoperfuzja, plazmafereza, hiperbaria 

, hemodiafiltracja, hemoperfuzja, plazmafereza, hiperbaria 

tlenowa – są domeną wysoko specjalistycznych OIT i środków 

tlenowa – są domeną wysoko specjalistycznych OIT i środków 

toksykologicznych

toksykologicznych

podanie swoistego antidotum

podanie swoistego antidotum

background image

 

 

 

 

Trucizny

Trucizny

Odtrutki

Odtrutki

Alkohol metylowy

Alkohol metylowy

Alkohol etylowy

Alkohol etylowy

Amfetamina

Amfetamina

Fizostygmina

Fizostygmina

Benzodiazepiny

Benzodiazepiny

Flumazenil

Flumazenil

Beta-blokery

Beta-blokery

Glukagon

Glukagon

Glikol etylenowy

Glikol etylenowy

Alkohol etylowy

Alkohol etylowy

Muchomor sromotnikowi

Muchomor sromotnikowi

Penicylina krystaliczna

Penicylina krystaliczna

Opioidy i opiaty

Opioidy i opiaty

Nalokson

Nalokson

Paracetamol

Paracetamol

N-acetylocysteina

N-acetylocysteina

Preparaty naparstnicy

Preparaty naparstnicy

Digibind,

Digibind,

Środki fosfoorganiczne

Środki fosfoorganiczne

Atropina, toksogonina

Atropina, toksogonina

Tlenek węgla

Tlenek węgla

Tlen

Tlen

Żelazo

Żelazo

Deferoksamina

Deferoksamina

background image

 

 

 

 

4. Zatrucia lekami

4. Zatrucia lekami

a)

a)

Objawy:

Objawy:

 

 

zaburzenia układu oddechowego (spowolnienie do zatrzymania),

zaburzenia układu oddechowego (spowolnienie do zatrzymania),

 

 

zaburzenia rytmu serca, hipotermia

zaburzenia rytmu serca, hipotermia

 

 

suchość w ustach

suchość w ustach

 

 

rozszerzenie źrenic

rozszerzenie źrenic

 

 

niewyraźna mowa niepokój, omamy

niewyraźna mowa niepokój, omamy

 

 

zatrzymanie moczu

zatrzymanie moczu

b)   Postępowanie

b)   Postępowanie

 

 

w razie braku przytomności ułożyć na boku

w razie braku przytomności ułożyć na boku

 

 

wstępna eliminacja trucizn przez prowokowanie wymiotów lub płukanie 

wstępna eliminacja trucizn przez prowokowanie wymiotów lub płukanie 

żołądka (u nieprzytomnych po intubacji) oraz podawanie węgla 

żołądka (u nieprzytomnych po intubacji) oraz podawanie węgla 

leczniczego                     od 0,5 -1,0 g/kg mc

leczniczego                     od 0,5 -1,0 g/kg mc

 

 

utrzymanie drożności dróg oddechowych (intubacja, odsysanie)

utrzymanie drożności dróg oddechowych (intubacja, odsysanie)

 

 

podać tlen (4-6l/min)

podać tlen (4-6l/min)

 

 

dostęp dożylny (jedno-dwa pewne wkłucia)

dostęp dożylny (jedno-dwa pewne wkłucia)

 

 

płynoterapia (500 ml mleczanu Ringera); w razie potrzeby uzupełnić obj. 

płynoterapia (500 ml mleczanu Ringera); w razie potrzeby uzupełnić obj. 

płynów śródnaczyniowych (500 ml 6% Haes) 

płynów śródnaczyniowych (500 ml 6% Haes) 

W napadach drgawek pochodzenia mózgowego podać krótkodziałające 

W napadach drgawek pochodzenia mózgowego podać krótkodziałające 

barbiturany (np. Trapanal 200-300 mg iv)

barbiturany (np. Trapanal 200-300 mg iv)

Prowadzić stałe monitorowanie Ukł oddechowego i krążenia 

Prowadzić stałe monitorowanie Ukł oddechowego i krążenia 

background image

 

 

 

 

Leczenie swoiste przy zatruciu lekami:

Leczenie swoiste przy zatruciu lekami:

Neuroleptyki

Neuroleptyki

:

:

 podać Biperyden (np. Akineton 1-2 amp iv) lub Salicylan 

 podać Biperyden (np. Akineton 1-2 amp iv) lub Salicylan 

fizostygminy (np. Fhyzostygminum salicylicum 2 mg iv) pod kontrolą EKG

fizostygminy (np. Fhyzostygminum salicylicum 2 mg iv) pod kontrolą EKG

Leki antydepresyjne:

Leki antydepresyjne:

 podać Salicylan fizostygminy 2 mg iv

 podać Salicylan fizostygminy 2 mg iv

Benzodiazepiny:

Benzodiazepiny:

 w razie potrzeby podać Flumazenil (np. Anexate 0,1-0,2 

 w razie potrzeby podać Flumazenil (np. Anexate 0,1-0,2 

mg/min iv aż do obudzenia)            

mg/min iv aż do obudzenia)            

Transport

Transport

:

:

Z reguły przewozić w pozycji leżącej

Z reguły przewozić w pozycji leżącej

 

 

background image

 

 

 

 

5. Zatrucie grzybami

5. Zatrucie grzybami

a) Objawy

a) Objawy

 

 

zespół muchomora 

zespół muchomora 

plamistego: rozszerzone 

plamistego: rozszerzone 

źrenice, zawroty głowy, 

źrenice, zawroty głowy, 

omamy, drżenie 

omamy, drżenie 

mięśniowe, czasem 

mięśniowe, czasem 

śpiączka

śpiączka

zespół muskarynowy: 

zespół muskarynowy: 

zwężenie źrenic, 

zwężenie źrenic, 

zaburzenia widzenia, 

zaburzenia widzenia, 

ślinienie i łzawienie, zlewne 

ślinienie i łzawienie, zlewne 

poty, nudności i wymioty, 

poty, nudności i wymioty, 

biegunka, zwężenie 

biegunka, zwężenie 

oskrzeli, bradykardia, 

oskrzeli, bradykardia, 

wstrząs, czasami obrzęk 

wstrząs, czasami obrzęk 

płuc

płuc

zespół żołądkowo-jelitowy: 

zespół żołądkowo-jelitowy: 

nudność, wymioty, 

nudność, wymioty, 

biegunka, kolka

biegunka, kolka

zespół faloidynowy: 

zespół faloidynowy: 

początkowo objawy 

początkowo objawy 

żołądkowo-jelitowe, skaza 

żołądkowo-jelitowe, skaza 

krwotoczna, śpiączka, 

krwotoczna, śpiączka, 

drgawki, porażenie 

drgawki, porażenie 

oddechu

oddechu

b) Postępowanie

b) Postępowanie

Zespół muchomora plamistego

Zespół muchomora plamistego

wywołać wymioty, w razie potrzeby zastosować 

wywołać wymioty, w razie potrzeby zastosować 

płukanie żołądka

płukanie żołądka

zastosować leczenie czysto objawowe

zastosować leczenie czysto objawowe

w razie pobudzenia podać leki uspokajające 

w razie pobudzenia podać leki uspokajające 

(np.Relanium)

(np.Relanium)

w razie potrzeby zastosować intubację, 

w razie potrzeby zastosować intubację, 

Zespół muskarynowy

Zespół muskarynowy

wywołać wymioty, w razie potrzeby płukanie żołądka

wywołać wymioty, w razie potrzeby płukanie żołądka

dostęp dożylny

dostęp dożylny

uzupełnić objętość płynów śródnaczyniowych (np. 

uzupełnić objętość płynów śródnaczyniowych (np. 

Haes 6% 500 ml)

Haes 6% 500 ml)

podać Atropinę 0,5-2,0 mg iv

podać Atropinę 0,5-2,0 mg iv

w razie potrzeby wymusić diurezę (Furosemid 20-40 

w razie potrzeby wymusić diurezę (Furosemid 20-40 

mg iv)

mg iv)

Zespół żołądkowo-jelitowy 

Zespół żołądkowo-jelitowy 

leczenie objawowe

leczenie objawowe

dostęp dożylny

dostęp dożylny

płynoterapia (Ringer 500 ml)

płynoterapia (Ringer 500 ml)

w razie potrzeby środki przeciwwymiotne (np. 

w razie potrzeby środki przeciwwymiotne (np. 

Metoclopramidum 1 amp iv)

Metoclopramidum 1 amp iv)

w razie potrzeby podać węgiel leczniczy

w razie potrzeby podać węgiel leczniczy

zespół faloidynowy

zespół faloidynowy

wywołać wymioty, płukanie żołądka, podać węgiel 

wywołać wymioty, płukanie żołądka, podać węgiel 

aktywny

aktywny

dostęp dożylny, wyrównanie poziomu elektrolitów (np. 

dostęp dożylny, wyrównanie poziomu elektrolitów (np. 

PWE 500-100 ml)

PWE 500-100 ml)

wymusić diurezę Furosemidem 40 mg iv

wymusić diurezę Furosemidem 40 mg iv

w razie potrzeby duże dawki kortykosteroidów (np. 

w razie potrzeby duże dawki kortykosteroidów (np. 

Fortecortin 100 mg iv)

Fortecortin 100 mg iv)

background image

 

 

 

 

6. Zatrucia gazami

6. Zatrucia gazami

a) Objawy

a) Objawy

 ból głowy, wymioty

ból głowy, wymioty

 kaszel

kaszel

 duszność

duszność

 podrażnienie błon śluzowych

podrażnienie błon śluzowych

b) Postępowanie

b) Postępowanie

 usunąć z miejsca zagrożenia 

usunąć z miejsca zagrożenia 

 odkażenia: usunięcie odzieży, opłukanie lub obmycie skóry

odkażenia: usunięcie odzieży, opłukanie lub obmycie skóry

 podać tlen 4-6 l/min

podać tlen 4-6 l/min

 w razie potrzeby zaintubować

w razie potrzeby zaintubować

 podawać dexametazon aerozolu (np. Auxiloson w aerozolu 3-5 

podawać dexametazon aerozolu (np. Auxiloson w aerozolu 3-5 

rozpyleń, w razie potrzeby powtarzać co 3-5 min)

rozpyleń, w razie potrzeby powtarzać co 3-5 min)

 dostęp dożylny

dostęp dożylny

 mleczan Ringera 

mleczan Ringera 

 w ciężkich zatruciach kortykosteroidy (np. Fenicort 250-1000 mg 

w ciężkich zatruciach kortykosteroidy (np. Fenicort 250-1000 mg 

iv)

iv)

 leki uspokajające (np. Relanium 5-10 mg iv)

leki uspokajające (np. Relanium 5-10 mg iv)

 stałe monitorowanie

stałe monitorowanie

background image

 

 

 

 

7. Zatrucia alkoholem

7. Zatrucia alkoholem

a)

a)

Objawy

Objawy

Ból głowy

Ból głowy

Zawroty głowy

Zawroty głowy

Ból brzucha, nudności, wymioty

Ból brzucha, nudności, wymioty

Światłowstręt

Światłowstręt

Zaburzenia widzenia, aż do ślepoty

Zaburzenia widzenia, aż do ślepoty

Drgawki

Drgawki

Duszność

Duszność

Przyspieszenie oddechu

Przyspieszenie oddechu

b) Postępowanie

b) Postępowanie

zabezpieczyć truciznę

zabezpieczyć truciznę

tlen 4-6l/min

tlen 4-6l/min

w razie potrzeby intubacja

w razie potrzeby intubacja

dostęp dożylny

dostęp dożylny

mleczan Ringera 500ml 

mleczan Ringera 500ml 

wywołać wymioty (apomorfina 0,1mg/kg mc im lub iv, łącznie z 

wywołać wymioty (apomorfina 0,1mg/kg mc im lub iv, łącznie z 

jedną amp Novadralu)

jedną amp Novadralu)

monitoring

monitoring

background image

 

 

 

 

Zmiany patologiczne na 

Zmiany patologiczne na 

skórze

skórze

background image

 

 

 

 

-Obrzęk

-Obrzęk

 

 

naczyniowy-

naczyniowy-

 podobny do pokrzywki, ale obejmuje 

 podobny do pokrzywki, ale obejmuje 

również tkankę podskórną zwłaszcza w obrębie twarzy, ust,  języka. 

również tkankę podskórną zwłaszcza w obrębie twarzy, ust,  języka. 

Objawia się raczej w postaci obrzęku niż bąbli. Rzadko jest 

Objawia się raczej w postaci obrzęku niż bąbli. Rzadko jest 

niebezpieczny dla życia, ale pamiętaj o możliwych zaburzeniach 

niebezpieczny dla życia, ale pamiętaj o możliwych zaburzeniach 

laryngologicznych. 

laryngologicznych. 

Może wystąpić hipotensja/ anafilaksja ( nietypowo )  oraz 

Może wystąpić hipotensja/ anafilaksja ( nietypowo )  oraz 

skurcz oskrzeli i zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Podstawowe 

skurcz oskrzeli i zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Podstawowe 

postępowanie powinno obejmować dożylne podanie Hydrokortyzonu, 

postępowanie powinno obejmować dożylne podanie Hydrokortyzonu, 

domięśniowe- Adrenaliny, leków przeciwhistaminowych oraz 

domięśniowe- Adrenaliny, leków przeciwhistaminowych oraz 

powtórna ocenę.

powtórna ocenę.

- Pęcherze-

- Pęcherze-

 

 

wypełnione płynem, o średnicy >1cm podobnie jak w 

wypełnione płynem, o średnicy >1cm podobnie jak w 

pęcherzycy. 

pęcherzycy. 

- Zasinienie-

- Zasinienie-

 siniaki, np. zlewające się wybroczyny

 siniaki, np. zlewające się wybroczyny

- Owrzodzenia-

- Owrzodzenia-

 częściowa utrata naskórka ( zwykle bez blizny)

 częściowa utrata naskórka ( zwykle bez blizny)

- Rumień-

- Rumień-

 zaczerwienienie znikające przy ucisku, wskazujące na 

 zaczerwienienie znikające przy ucisku, wskazujące na 

poszerzone naczynie włosowate. Należy go odróżniać od plamicy, 

poszerzone naczynie włosowate. Należy go odróżniać od plamicy, 

która może mieć kolor czerwony, pomarańczowy, purpurowy lub 

która może mieć kolor czerwony, pomarańczowy, purpurowy lub 

brązowy, ale nie znika przy ucisku

brązowy, ale nie znika przy ucisku

- Erytrodermia-

- Erytrodermia-

 rumień o dużym zasięgu (może zająć nawet >90% 

 rumień o dużym zasięgu (może zająć nawet >90% 

powierzchni skóry) 

powierzchni skóry) 

- Plamka-

- Plamka-

 zmiana tłuszczowa, o dowolne barwie, np. piegi, średnica 

 zmiana tłuszczowa, o dowolne barwie, np. piegi, średnica 

< 5mm 

< 5mm 

- Objaw Nikowskiego-

- Objaw Nikowskiego-

 delikatne pocieranie skóry powoduje 

 delikatne pocieranie skóry powoduje 

oddzielanie się naskórka od skóry właściwej i następcze owrzodzenie. 

oddzielanie się naskórka od skóry właściwej i następcze owrzodzenie. 

background image

 

 

 

 

- guzki

 

 uwypuklone okrągławe zmiany o średnicy >1cm 

- grudki-

 uwypuklone, okrągławe zmiany, o średnicy< 1cm np. 

znamiona 

- plama-

 większa plamka ( średnica >5mm) 

- wybroczyny-

 punktowe krwotoki

- tarczka-

 wypukła plama np. tarczka łuszczycowa w okolicy 

łokciowej. W związku z tym plamisto- grudkowa wysypka składa się z 
wypukłych i grudkowych zmian zwykle o średnicy < 1cm np. jak w 
wysypce po iniekcji penicyliny

- plamica-

 zmiana o barwie czerwonej, pomarańczowej, purpurowej 

lub brązowej która nie znika po ucisku( w przeciwieństwie do 
rumieniu)

- krostka-

 pęcherz wypełniony ropą zwykle o średnicy< 1cm jak w 

czyraku

- wrzód –

 utrata warstwy naskórka i części skóry właściwej (możliwa 

blizna)

- pokrzywka-

 zgrupowanie swędzących, przemijających (< 24h ) 

bąbli. Jest to duża ilość miejscowych obrzęków otoczonych przez 
rumień. Objawy układowe występują rzadko. 

- pęcherzyki –

 wypełnione płynem o średnicy < 1cm np. w 

zakażeniu wirusem Herpes I (typ wargowy)

background image

 

 

 

 

Inne

Czynniki fizyczne

Przyczyny układowe

Czynniki wrodzone

-Dermografizm
-Światło słoneczne
-Pobudzenie 
cholinergiczne
-Zimno
-Ciepło
-Woda

Lekarstwa, pokarm

POKRZYWK

POKRZYWK

A

A

Nie

Tak

Nie

Nie

Nie

Infekcje

Przewlekła pokrzywka idiopatyczna

Nie

Tak – WZW, 
mononukleoza

Tak – głównie aspiryna, 
barwniki pokarmowe

Tak – kolagenoza choroby 
krwi

Tak – dziedziczny obrzęk 
naczyniowy

Tak – pokrzywka 
kontaktowa

Tak – WZW, 
mononukleoza

Nie

background image

 

 

 

 

W każdym przypadku: 

W każdym przypadku: 

algorytm ABC, objaw Nikolskiego,

algorytm ABC, objaw Nikolskiego,

 

 

profilaktyka infekcji

profilaktyka infekcji

( gronkowiec, paciorkowiec)

( gronkowiec, paciorkowiec)

Zajęte> 50%

Zajęte> 50%

 

 

Bolesność obecny 

Bolesność obecny 

objaw Nikolskiego

objaw Nikolskiego

Systematyczna

Systematyczna

 

 

poprawa

poprawa

 

 

Zajęte 

Zajęte 

< 50%

< 50%

Hipotensja, 

Hipotensja, 

łuszczenie się

łuszczenie się

Pacjent z zaczerwioną 

Pacjent z zaczerwioną 

skórą

skórą

Pilna konsultacja dermatologiczna

Pilna konsultacja dermatologiczna

Wstrząs- rzadko  (wyjątek 

Wstrząs- rzadko  (wyjątek 

: zapalenie powięzi, 

: zapalenie powięzi, 

martwicą)

martwicą)

Łuszczenie się

Łuszczenie się

Pilna konsultacja

Pilna konsultacja

 

 

dermatologiczna

dermatologiczna

Toksyczna martwica

Toksyczna martwica

 

 

naskórka

naskórka

Przyjęcie na 

Przyjęcie na 

OIOM

OIOM

Zespół wstrząsu

Zespół wstrząsu

 

 

toksycznego

toksycznego

Infekcja 

Infekcja 

( zwykle 

( zwykle 

wirusowa) 

wirusowa) 

leki –

leki –

antybiotyki, 

antybiotyki, 

przeciwdrga

przeciwdrga

wkowe, oraz 

wkowe, oraz 

NSAIDs

NSAIDs

 

 

Zmiany plamisto-

Zmiany plamisto-

 

 

grudkowe

grudkowe

Leczenie objawowe- leki

Leczenie objawowe- leki

 

 

przeciwhistaminowe i 

przeciwhistaminowe i 

zewnętrznie steroidy

zewnętrznie steroidy

 

 

Jeżeli zmiany o 

Jeżeli zmiany o 

dużym zasięgu lub 

dużym zasięgu lub 

uogólniona łuszczyca 

uogólniona łuszczyca 

krostkowa

krostkowa

Łuszczyca, wyprysk,- 

Łuszczyca, wyprysk,- 

zapytaj o czynnik 

zapytaj o czynnik 

drażniący i czynniki 

drażniący i czynniki 

alergii  kontaktowej, 

alergii  kontaktowej, 

lecz z towarzyszącą 

lecz z towarzyszącą 

infekcją, chłoniak- 

infekcją, chłoniak- 

zbadaj w kierunku 

zbadaj w kierunku 

limfadenopatii

limfadenopatii

 

 

Czasem nie można 

Czasem nie można 

znaleźć przyczyn

znaleźć przyczyn

background image

 

 

 

 

Pacjent z plamicą

Pacjent z plamicą

Algorytm ABCDE, 

Algorytm ABCDE, 

morfologia krwi, 

morfologia krwi, 

badanie Ukł krzepnięcia 

badanie Ukł krzepnięcia 

prewencja zakaźna

prewencja zakaźna

Trombocytopenia

Trombocytopenia

Prawidłowa liczba

Prawidłowa liczba

 

 

płytek krwi

płytek krwi

 

 

Wspomaganie naczyń 

Wspomaganie naczyń 

krwionośnych

krwionośnych

Uszkodzenie naczyń 

Uszkodzenie naczyń 

krwionośnych: zapalenie

krwionośnych: zapalenie

 

 

naczyń

naczyń

W każdym 

W każdym 

przypadku zbadaj 

przypadku zbadaj 

RR oraz mocz

RR oraz mocz

 

 

produkcja

produkcja

 

 

zużycie

zużycie

Zwykle kończyny 

Zwykle kończyny 

dolne :

dolne :

 

 

wyczuwalne 

wyczuwalne 

dotykiem 

dotykiem 

polimorficzne 

polimorficzne 

bolesne( tylko jeśli 

bolesne( tylko jeśli 

współistnieje 

współistnieje 

owrzodzenie skórne 

owrzodzenie skórne 

lub niewydolność 

lub niewydolność 

żylna)

żylna)

Przyczyny: 

Przyczyny: 

Infekcje

Infekcje

Plamica Schonleina- Henocha

Plamica Schonleina- Henocha

Leki 

Leki 

Kolagenoza

Kolagenoza

Choroba nowotworowa

Choroba nowotworowa

background image

 

 

 

 

Pacjent z pęcherzykami

Pacjent z pęcherzykami

Dokładny wywiad, 

Dokładny wywiad, 

wymazy, algorytm ABC

wymazy, algorytm ABC

Różne

Różne

Porfiria skórna późna 

Porfiria skórna późna 

cukrzyca choroba 

cukrzyca choroba 

Behceta

Behceta

Konsultacja dermatologa 

Konsultacja dermatologa 

dziecięcego

dziecięcego

Pilna konsultacja 

Pilna konsultacja 

dermatologiczna

dermatologiczna

Ostre przypadki 

Ostre przypadki 

B - Leki- umiejscowione 

B - Leki- umiejscowione 

wykwity polekowe- 

wykwity polekowe- 

pozapalna 

pozapalna 

hiperpigmentacja

hiperpigmentacja

1. Infekcje

1. Infekcje

Gronkowiec (złociste 

Gronkowiec (złociste 

strupy) , świerzb 

strupy) , świerzb 

( dłonie/ stopy, dzieci ) , 

( dłonie/ stopy, dzieci ) , 

reakcja na ukąszenia 

reakcja na ukąszenia 

owadów ( linijne) 

owadów ( linijne) 

2. Ostry wyprysk

2. Ostry wyprysk

, jeśli 

, jeśli 

jest symetryczny należy 

jest symetryczny należy 

rozważyć grzybice

rozważyć grzybice

3. Choroby 

3. Choroby 

autoimmunologiczne

autoimmunologiczne

- Pęcherzyca, pemfigoid

- Pęcherzyca, pemfigoid

-Hermetyczne zapalenie 

-Hermetyczne zapalenie 

skóry

skóry

-Pemfigoid ciężarnych

-Pemfigoid ciężarnych

-Rumień wielopostaciowy

-Rumień wielopostaciowy

A - Ogólne: np. 

A - Ogólne: np. 

pęcherzowe  

pęcherzowe  

oddzielanie się 

oddzielanie się 

naskórka:

naskórka:

- dzieci 

- dzieci 

- nie bolesne pęcherze

- nie bolesne pęcherze

- zbierz wywiad rodzinny

- zbierz wywiad rodzinny

Przewlekłe/ nawrotowe

Przewlekłe/ nawrotowe

Bez dolegliwości bólowych

Bez dolegliwości bólowych

background image

 

 

 

 

Pacjent z  

Pacjent z  

pęcherzykami

pęcherzykami

Dokładny wywiad, 
wymazy, algorytm 

ABC

bolesność

bolesność

rozsiane

rozsiane

ograniczone

ograniczone

Utrata skóry +/- 

Utrata skóry +/- 

zajęcie błon 

zajęcie błon 

śluzowych z 

śluzowych z 

objawem 

objawem 

Nikolskiego- 

Nikolskiego- 

konsultacja 

konsultacja 

dermatologiczna

dermatologiczna

Mętne pęcherze 

Mętne pęcherze 

z czerwoną 

z czerwoną 

podstawą

podstawą

Acyklowir 

Acyklowir 

doustnie

doustnie

Ostry zespół 

Ostry zespół 

Stevensa- Johnsona 

Stevensa- Johnsona 

toksyczna martwica 

toksyczna martwica 

naskórka 

naskórka 

pęcherzyca 

pęcherzyca 

paranowotworowa 

paranowotworowa 

ostry zespół 

ostry zespół 

„przeszczep 

„przeszczep 

przeciwko biorcy”

przeciwko biorcy”

Leczenie:

Leczenie:

 lecz liszajec flukloksaceliną a nie ampicyliną. Lecz wszystkich członków 

 lecz liszajec flukloksaceliną a nie ampicyliną. Lecz wszystkich członków 

rodziny jeśli podejrzewasz liszajec lub świerzb. Reakcja na ukąszenie owadów ulega 

rodziny jeśli podejrzewasz liszajec lub świerzb. Reakcja na ukąszenie owadów ulega 

samoistnemu wygaśnięciu jednak świąd leczy się środkami przeciwhistaminowymi. 

samoistnemu wygaśnięciu jednak świąd leczy się środkami przeciwhistaminowymi. 

Ostry wyprysk dobrze odpowiada na steroidy zewnętrzne. Rozsiane zakażenie lub 

Ostry wyprysk dobrze odpowiada na steroidy zewnętrzne. Rozsiane zakażenie lub 

półpasiec lecz acyklowirem podawanym ogólnie. Jeśli zakażenie jest zlokalizowane 

półpasiec lecz acyklowirem podawanym ogólnie. Jeśli zakażenie jest zlokalizowane 

blisko gałek ocznych skonsultuj się z okulistą.

blisko gałek ocznych skonsultuj się z okulistą.


Document Outline