Dziedzictwo ludzkości

Pojęcie dziedzictwa

Dziedzictwo jest to

„coś” przekazywane z pokolenia na
pokolenie
Spuścizna, tożsamość
punkty odniesienia
To co przeszłe generacje ocaliły i
przekazały następnym i co znacząca
część społeczeństwa pragnie ocalić dla
przyszłości

Dziedzictwo naturalne to obszary o
wyjątkowej
uniwersalnej wartości z punktu
widzenia nauki,
ochrony przyrody lub ich
oryginalności i piękna

wyjątkowe formacje przyrodnicze

obszary będące siedliskami roślin i

zwierząt zagrożonych wyginięciem

Konwencja UNESCO o ochronie

Kulturowego i

Naturalnego Dziedzictwa z 1972 r.

Lista dziedzictwa

kulturalnego

przyrodniczego

UNESCO

Cele światowego Komitetu Dziedzictwa World
Heritage Committee wspieranego przez
sekretariat UNESCO i Światowe Centrum
Dziedzictwa w Paryżu na mocy konwencji z 1972
r.

1. identyfikacja i wpisanie na listę Światowego

Dziedzictwa (kierując się zgłoszeniami obiektów
przez rządy państw) obiektów kulturowych i
przyrodniczych o uniwersalnej wartości

2. tworzenie listy obiektów światowego

dziedzictwa w niebezpieczeństwie,
wymagających specjalnej troski

3. ustalanie sposobu wykorzystania przez rządy

środków z Funduszu Światowego Dziedzictwa

Lista dziedzictwa UNESCO

w tym:

154 przyrodnicze
611 kulturowe
23 mieszane

Do końca 2004 r.

na listę

UNESCO
wpisano 788 pozycji ze 125
państw
o wartości i znaczeniu
ogólnoświatowym

Kościoły drewniane

Wieś

Położenie Kościół pod

wezwaniem

Wiek

Binarowa

3 km NW

od Biecza

św. Michała

Archanioła

ok. 1500 r.

Blizne

NE od

Krosna

Wszystkich

Świętych

połowa XV w.

Dębno

E od N.

Targu

św. Michała

Archanioła

2. połowa XV

Haczów

E od Krosna Wniebowzięcia NMP

i św.Michała

Archanioła

połowa XV w.

Lipnica

Murowana

S od

Bochni

św. Leonarda

schyłek XV w.

Sękowa

SE od

Gorlic

św. Filipa i Jakuba

Apostołów

1516 r.

Kryteriami wpisu Parku

Mużakowskiego na Listę
UNESCO:
uznanie parku za arcydzieło
geniuszu ludzkiego (I)

wpływ tego obiektu na

europejską sztukę ogrodową
(IV).

z 1 poł. XIX w., nad Nysą

Łużycką, po obu stronach

granicy, po stronie polskiej

528 ha na terenie miasta

Łęknica, po stronie

niemieckiej 206 ha na

terenie Bad Muskau.

Założony przez księcia

Hermanna von Pückler-

Muskau, znanego twórcę

ogrodów krajobrazowych.

Zainspirowany ogrodami

angielskimi przekształcił

on rodową rezydencję w

rozległy park w stylu

krajobrazowym, o

wyrazistej kompozycji.

Park Mużakowski

Lista UNESCO a rezerwaty
biosfery

Polska/Białoruś

Puszcza

Białowieska

Las pierwotny

Bułgaria

Pirin

Region
wysokogórski

Węgry/Słowacja

Jaskinia
Domica/Aggtelek

System krasowy

Węgry

Hortobàgy

puszta

Włochy

Pompeje,
Herkulanum i
Wezuwiusz

Stożek
wulkaniczny i
zasypane miasta

Ukraina/Rumunia

Delta Dunaju

flora i fauna

wodna

Serbia i

Czarnogóra

Durmitor i dolina

Tary

Krajobraz górski

Hiszpania

Doñana

Obszar bagienny

Hiszpania/Francja

Monte Perdido/Mt
Perdue

Krajobraz
pirenejski

Austria / Węgry

Jez.

zyderskie/

Fertö

Krajobraz
kulturowy

Austria

Semmering

- linia kolei żelaznej Wiedeń–Triest, zbudowana w

wysokich Alpach (1848–54) (K)

Graz

- historyczne centrum miasta; zespół zabytków (XIII–XX

w.) w dawnej stolicy Habsburgów styryjskich (K)

Salzburg

- historyczne centrum miasta, dawnej rezydencji

arcybiskupiej (VIII–XIX w.) (K)

Wachau

krajobraz kulturowy doliny Dunaju między Melk i

Krems (K)

Wiedeń Schönbrunn

, zespół pałacowo-parkowy (XVIII w.) (K)

Wiedeń

historyczne centrum miasta (m.in. barokowe kościoły,

zabudowa z końca XIX w. wzdłuż Ringstrasse z parkami,
pomnikami) (K)

Hallstatt-Dachstein

Krajobraz kulturowy Salzkammergutu,

stanowisko archeologiczne z epoki żelaza (VIII–IV w. p.n.e.)
(K)

Jezioro Nezyderskie

(na granicy z Węgrami) - krajobraz

kulturowy; przykład interakcji człowieka i środowiska
przyrodniczego; zespoły XVIII–XIX-wiecznych rezydencji (K)

Szwajcaria

Berno - zespół staromiejski (pozostałości
średniowiecznych murów i gotycka katedra) (K)
Münster - klasztor Benedyktynów (VIII, XV w.) (K)
Sankt Gallen - opactwo Benedyktynów (założony
VIII w.), kościół wczesnokaroliński (K)
Bellinzona — trzy zamki w dolinie rzeki Ticino
(Castelgrande, Montebello, Sasso Corbaro), mury
obronne i umocnienia miasta targowego
Jungfrau-Aletsch-Bietschhorn - lodowce alpejskie,
doliny U-kształtne, cyrki lodowcowe, szczyty,
moreny; fauna i flora alpejska i subalpejska (P)

Włochy

Crespi d'Adda

- osiedle robotnicze (XIX–XX w.) (K)

Ferrara

- miasto renesansu włoskiego (XV–XVI w.) (K)

Florencja

- zabytkowe centrum, jedno z największych na

świecie skupisk wybitnych dzieł architektury, rzeźby i
malarstwa (K)
Mediolan - kościół i klasztor Dominikanów Santa Maria delle
Grazie z Ostatnią wieczerzą Leonarda da Vinci (XV w.) (K)

Neapol

- historyczne centrum, m.in. kościół Santa Chiara (XIV

w.) i Castel Nuovo (XIII w., z łukiem triumfalnym z XV w.) (K)

Piza

- Piazza del Duomo z katedrą (IX w.), baptysterium (XII

w.), dzwonnicą (Krzywa Wieża) z XII–XIV w.; cmentarz
Camposanto (K)

Rzym

- centrum historyczne, zespół architektoniczno-

urbanistyczny (od czasów rzymskich do nowożytnych) (K)

San Gimignano

- zabytkowe centrum dobrze zachowanego

średniowiecznego miasta (13 wież mieszkalnych z XIII w.) (K)

Włochy (cd)

Siena - centrum średniowiecznego miasta (XII–XV w.) (K)
Valcamonica - dolina w Alpach (prowincja Brescia); ryty

naskalne, ślady kultury starożytnego ludu zw. Camuni

(III–I w. p.n.e.); ob. park narodowy sztuki naskalnej (K)
Vicenza - miasto A. Palladia, 25 budynków jednego

architekta (K)
Wenecja wraz z laguną - miasto położone na 118

wysepkach pośrodku Laguny Weneckiej; liczne kanały,

Canale Grande z pałacami (XII–XVIII w.); bazylika Św.

Marka (IX–XII w.), dzwonnica i inne liczne budowle (K)
Urbino - historyczne centrum średniowiecznego miasta,

katedra (XV, XVIII w.), Palazzo Ducale (XV w.) (K)
Tivoli - willa rzymska cesarza Hadriana (II w. n.e.) (K)
Akwileja - bazylika patriarchalna (V, XI, XV w.) i

wykopaliska archeologiczne z czasów późnorzymskich

(K)

Włochy (cd)

Cilento i Vallo di Diano, Park Narodowy - ruiny Paestum i Velia,
dwóch starożytnych miast Wielkiej Grecji, kartuzji Padula (K)
Castel del Monte - zamek, d. rezydencja Fryderyka II (XIII w.) (K)
Alberobello - trulle — domy ze stożkowymi, kamiennymi dachami (K)
Rawenna - zespół późnorzymskich i bizantyńskich świątyń i
mauzoleów z V–VII w. (m.in. kościół San Vitale, mauzoleum Galli
Placydy) (K)
Caserta - barokowa rezydencja Burbonów neapolitańskich (XVIII w.)
(K)
Turyn - rezydencje dynastii sabaudzkiej (XVI–XX w.)(K)
Padwa - pierwszy na świecie ogród botaniczny (XVI) (P, K)
Modena - romańska katedra (XII w.), z placem i wieżą Torre Civica
(K)
Pompeje, Herkulanum, Torre Annunziata - wykopaliska
archeologiczne z czasów rzymskich (K)
Piazza Armerina - rzymska willa w Casale, mozaiki (IV w.) n.e.) (K)
Barumini (Sardynia) - zespół wież obronnych z epoki brązu (koniec
II tysiąclecia p.n.e.) (K)

Włochy (cd)

Portovenere, Cinque Terre i wyspy Palmaria, Tino, Tinetto -
krajobraz kulturowy poł.-wsch. części wybrzeża Ligurii (K)
Wyspy Liparyjskie - czynne wulkany na Stromboli i Vulcano (P)
Asyż - Bazylika Św. Franciszka i inne miejsca związane ze tym
świętym; w bazylice malowidła m.in. Giotta
Werona - miasto założone w I w. p.n.e. — rozkwit za rządów
rodziny Scaligero w XIII–XIV w. i Republiki Weneckiej (XV–XVIII
w.); zabytki rzymskie, średniowieczne i renesansowe; twierdza
nowożytna. (K)
Tivoli - Villa d'Este, renesansowy kompleks pałacowo-parkowy
(XVI-wieczny ogród wodny z fontannami i ozdobnymi
basenami); pierwszy giardino delle meraviglie, jeden z wzorców
eur. sztuki ogrodowej (K)
Costa Amalfitana - krajobraz wybrzeża Kampanii (Amalfi) (P, K)
Agrigento - zespół zabytków starożytnych (VI–IV w. p.n.e.) (K)

Grecja

Ateny - Akropol (K)
Athos - zespół klasztorów bizantyńskich na g. Athos
(K)
Bassaj - świątynia Apollina Epikuriosa (K)
Chios - wyspa; klasztor bizantyński Nea Moni (K)
Dafni - klasztor bizantyński (K)
Delfy - pozostałości starożytnego miasta ze świętym
okręgiem Apollina (K)
Delos - wyspa, ruiny budowli starożytnych, ośrodek
kultu Apollina i Artemidy (K)
Epidaur - ruiny starożytnego miasta, m.in. zakładu
leczniczego; najlepiej zachowany teatr grecki (K)
Hosios Louka - klasztor bizantyński (K)
Mistra - zespół architektury bizantyńskiej (XIII–XV w.)
(K)

Grecja (cd)

Meteora - zespół bizantyńskich klasztorów (XIV–XVI w.) na
stromych, izolowanych wskutek erozji skałach (K)
Olimp - masyw górski; strome wąwozy; lasy mieszane
bukowo-sosnowe i wiecznie zielone; rzadka fauna (kozica,
wilk, lis, sarna) (K, P)
Rodos - średniowieczne miasto otoczone murami (K)
Saloniki - zabytki wczesnochrześcijańskie i bizantyńskie (K)
wyspa Samos -  Petagorejon i Herajon — ruiny świątyni  Hery
(VI w. p.n.e.) (K)
Mykeny  i Tiryns  - ośrodki cywilizacji mykeńskiej, obronne
rezydencje, grobowce (XVI–XII w. p.n.e.) (K)
Vergina  - stanowisko archeologiczne, miejsce pochówku
władców starożytnej Macedonii (VII–IV w. p.n.e.) (K)
wyspa Patmos
historyczne miasto Chora, klasztor Św. Jana Teologa (X w.),
grota Apokalipsy (K)

Francja

Amiens - gotycka katedra Notre-Dame (K)
Arc-et-Senans - zespół urban. królewskich salin

(XVIII w.) (K)
Arles - ruiny budowli rzymskich i zabytki

romańskie (K)
Kanał Centralny - łączy Loarę i Saonę (XVII w.) (K)
Carcassonne - średniowieczne fortyfikacje i

historyczne centrum miasta (od VI w.) (K)
Awinion - historyczne centrum, m.in. romańska

katedra, gotycki pałac papieski i pozostałości

mostu (XII w.) (K)
Bourges - gotycka katedra St.- Étienne (XII–XIII,

XIV–XVI w.; wystrój rzeźbiarski, witraże) (K)
Chambord - renesansowy zamek z parkiem nad

Loarą (K)
Chartres - gotycka katedra Notre-Dame (K)

Francja

Dolina Loary między Maine i Sully-sur-Loire a

Chalonnes
Dolina Loary pomiędzy Sully-sur-Loire i

Chalonnes — dolina rzeki wraz z zespołami

zamkowo-parkowymi, m.in.: Blois, Chinon,

Orlean, Saumur i Tours oraz Chambord (K)
Fontainebleau - renesansowy zespół pałacowo-

ogrodowy (K)
Fontenay - opactwo Cystersów (XII w.) (K)
Korsyka - przylądki Girolata i Porto oraz

rezerwat przyrody Scandola (P)
Mont-Saint-Michel - opactwo Benedyktynów

(założony w 966 r.) położone na skalistej

wysepce połączonej groblą ze stałym lądem (K)
Nancy - zespół reprezentacyjnych placów z XVII

w.: m.in. Place Stanislas, (K)

Przyroda

Na światowej liście jest 144 miejsc

przyrodniczych, jednym z pierwszych jest
Puszcza Białowieska (1979). Są tu też
rezerwaty geologiczne z przekrojami i
skamieniałościami , w Europie tylko jedno
stanowisko w Mesel (Niemcy) zachowały się
kości wczesnych ssaków z Eocenu 57-36 mln lat
(trzeciorzęd) dające świadectwo ewolucji,
zaliczają się tu także takie miejsca jak

Mierzeja Kurońska

- przykład ciągłej walki

człowieka z naturą

Krajobrazy wiejskie - miejsca tradycyjnej
gospodarki

Wachau – dolina Dunaju

(Austria)
Kraina winnic Tokaju
(Węgry)
Verla - osada drwali i
tartak (XIX–XX w.) w
Finlandii
Elche na Wybrzeżu
Lewantu w Hiszpanii -
gaje palmowe
(daktylowce) w
warunkach klimatu
suchego + systemy
irygacyjne od czasów
założenia
muzułmańskiego miasta
Elche do końca X w. n.e.
(panowanie arabskie)