Budżet państwa 

1. Pojęcie  i funkcje 
2. Dochody i wydatki 
3. Zasady budżetowe
4. Planowanie i uchwalanie budżetu państwa 
5. Wykonanie i kontrola budżetu państwa
6. Deficyt budżetowy a dług publiczny 
7. Dysponenci środków budżetowych

Pojęcie budżetu państwa

• Akt zaufania politycznego
• Pieniężny zasób publiczny
• Plan finansowy 
• Ranga ustawy

Cechy budżetu pozwalają odpowiedzieć 

na 

pytanie, jaki jest budżet, jaki jest jego 
charakter.

Budżet państwa:

  

  

 zestawienie różnego rodzaju dochodów i wydatków,

 roczny plan finansowy państwa,

 instytucjonalna forma obrazująca syntetycznie całokształt 

funkcji finansów publicznych.

Budżet państwa to akt, w którym są przewidywane i 

autoryzowane roczne dochody i wydatki państwa lub ich 

służb.

Budżet państwa jest rocznym planem dochodów i     wydatków 

oraz przychodów i rozchodów:

 Budżet państwa jest uchwalany w formie ustawy budżetowej na 

okres roku kalendarzowego, zwanego dalej „rokiem 

budżetowym”. 

Minister Finansów przedstawia Radzie Ministrów projekt ustawy 

budżetowej na rok następny wraz z uzasadnieniem.

Plan finansowy państwa: roczny

Budżet ex ante i ex post.

Do cech budżetu należą m.in

.

• scentralizowany fundusz,

• przymusowy tryb gromadzenia środków 

budżetowych i bezzwrotny charakter 

dochodów,

• wysoka ranga prawna,

• charakter społeczny,

• plan finansowy,

• specjalizacja wydatków budżetowych, 

polegająca na ścisłym określeniu kierunku ich 

dokonywania,

• strumieniowy charakter dochodów i 

wydatków,

• cząstkowy charakter, budżet jest jednym z 

elementów określających sytuację finansową 

państwa.

Cechy te pozwalają na realizację funkcji, jakie przypisuje 

się budżetowi, a które odpowiadają na pytanie, jaką budżet

pełni rolę, po co jest tworzony. Ogół funkcji można 

podzielić na cztery kategorie

[1]

: 

1) funkcje ekonomiczne

:

• redystrybucyjna, która polega na możliwości 

dokonywania za pośrednictwem budżetu wtórnego 

podziału dochodów osiąganych przez podmioty działające 

na rynku,

• stabilizacyjna, która polega na tym, że za pomocą 

budżetu możliwe łagodzenie przebiegu cykli 

koniunkturalnych,

• alokacyjna, która polega na wykorzystywaniu budżetu w 

celu dokonywania międzysektorowej alokacji dóbr,

• fiskalna, która polega na przejmowaniu dochodów 

podmiotów działających na rynku,

• bodźcowa, która oznacza możliwość wpływania za 

pośrednictwem budżetu na rynkowe zachowania 

podmiotów,

[1]

 Na podstawie S. Owsiak: Finanse publiczne…, op.cit., s. 116-122

2) funkcje ekonomiczno-polityczne

:

• kontrolna, która polega na kontroli celowości, 

efektywności i legalności gospodarki finansowej,

• koordynacyjna, w ramach której budżet koordynuje 

strumienie dochodów i wydatków budżetowych,

• kredytowa, która pozwala określić czy państwo posiada 

zdolność kredytową,

4) funkcje polityczne:

• demokratyczna, dzięki której budżet wyraża wpływ 

społeczeństwa na jego kształt,

• ustrojowa, która oznacza, że budżet stanowi atrybut 

władzy,

• prawna, w ramach której określa się relacje między 

organami władzy w państwie,

5) funkcje pozostałe:

• planowania, która oznacza, że budżet jest zestawieniem 

ex ante dochodów i wydatków państwa,

• administracyjna, która polega na tym, że budżet określa 

zakres i wyznacza ramy działania organów państwowych.

Funkcje budżetu państwa :

Funkcje budżetu państwa :

 Redystrybucyjna

 -gromadzenia dochodów oraz 

wykonywania wydatków,

 Stabilizacyjna

 – wyrównawcza- łagodzenie wahań 

koniunkturalnych i wzrostu gospodarczego,

 Informacyjna
 Kredytowa

 

 Ustrojowa

 – realizuje zadania ustrojowe

 Demokratyczna

 

System i gospodarka   

budżetowa

System budżetowy -prawne, organizacyjne i 

planistyczne ramy gospodarki budżetowej.

Gospodarka budżetowa:
• czynności podejmowane przez naczelne i 

terenowe organy administracji rządowej i ich 
jednostek organizacyjnych w zakresie planowania 
 dochodów i wydatków oraz gromadzenia i 
wykorzystania środków budżetu państwa.

Podmioty gospodarki budżetowej:

 czynne;

 organy władzy i administracji państwowej,

Parlament: uchwalający i kontrolujący budżet
Rząd: projektujący i wykonujący budżet

 organa resortowe administracji rządowej
 organa finansowe = Ministerstwo Finansów, izby 

skarbowe o zasięgu wojewódzkim, urzędy skarbowe o 

zasięgu lokalnym 

 bierne;

 obciążane świadczeniami lub z nich  

korzystające,

 jednostki budżetowe; finansowane w całości przez budżet 

i jemu podporządkowane,

 zakłady budżetowe; podlegające budżetowi, chociaż nie 

finansowane z budżetu. 

Przy sporządzaniu budżetu należy pamiętać o zasadach, 

które wskazują, jak funkcjonuje, jak działa budżet. 

Do najważniejszych zasad zaliczyć należy:

• równowagi, która wymaga, aby wydatki znajdowały 

pokrycie w dochodach,

• jawności, która wymaga publicznego prezentowania 

dochodów i wydatków budżetowych na wszystkich 

etapach konstruowania budżetu,

• jedności materialnej (niefunduszowania), która 

wymaga, aby dochody budżetowe miały 

przeznaczenie ogólne,

• jedności formalnej, która wymaga, aby budżet 

państwa stanowił zbiorcze zestawienie budżetów 

władz państwowych i lokalnych ,

• gospodarności, która wymaga racjonalnego, 

oszczędnego wydatkowania środków budżetowych,

• przejrzystości, która wymaga, aby budżet pozwalał 

na rozpoznawanie procesów i zależności 

zachodzących w państwie, czemu służyć mają 

podziałki klasyfikacji budżetowej,

•

operatywności, która wymaga opracowywania 

budżetu w układzie podmiotowym, tj. wskazania zadań 

w zakresie gromadzenia dochodów oraz realizacji 

wydatków przez konkretne podmioty,

•

specjalizacji (szczegółowości), która wymaga, aby 

dochody i wydatki budżetowe były ujmowane nie w 

sumach ogólnych, lecz z dokładnym określeniem źródeł 

dochodów i przeznaczeniem wydatków,

•

zupełności (powszechności), która wymaga ujęcia w 

budżecie wszystkich dochodów i wydatków państwa.

Realizacja wymienionych założeń dotyczących budżetu ma

jedno, najważniejsze zadanie – zapewnienie jego 

wiarygodności. Budżet państwa stanowi własność 

wszystkich obywateli i podmiotów, do którego każdy 

oddaje 

część swoich dochodów. W związku z tym, każdy z tych 

podmiotów jest zainteresowany należytym, uzasadnionym 

wykorzystaniem tych środków.

Zasada szczegółowości

Postuluje aby budżet ustalany był i wykonywany z podziałem 

szczegółowym dochodów i wydatków, a nie tylko w ujęciu 

ogólnym. Realizacji tego postulatu w praktyce służy klasyfikacja 

budżetowa. Klasyfikuje ona dochody i wydatki wg:

1.

Części

 – obejmuje dochody i wydatki:

-

naczelnych organów władzy państwowej  np. Kancelaria Sejmu, 
Kancelaria Senatu, NIK, 

-

naczelnych i centralnych organów administracji rządowej i 

urzędów nadzorowanych przez Prezesa Rady Ministrów np. 

ministerstwo finansów

-

Wojewodów

-

nie wchodzących do powyższych części np. rezerwa ogólna, 

rezerwa celowa, 

2.

Działów

 – np. rolnictwo i łowiectwo, górnictwo i kopalnictwo, 

przetwórstwo przemysłowe, itd..

3.

Rozdziałów

 – np. w dziale rolnictwo występują rozdziały np. 

gospodarka leśna, usuwanie klęsk żywiołowych itd.

4.

Paragrafów

 – szczegółowy podział źródeł dochodów i wydatków np. 

(dochody) podatek dochodowy od osób prawnych, … od osób 

fizycznych, cła, wpłaty z zysku NBP, (wydatki) wynagrodzenia 

osobowe, bezosobowe, zakup usług, zakup energii itd..

Zasada brutto

Metoda powiązania podmiotu z budżetem pełną kwotą 

dochodów i

wydatków.
Znajdzie ona zastosowanie w odniesieniu do tzw. jednostek 

budżetowych. 

Charakterystyczną  cechą tych jednostek jest to, że ich 

wydatki są pokrywane 

z budżetu to znaczy stanowią wydatki budżetu a uzyskiwane 

przez nie 

dochody są w całości odprowadzane do budżetu państwa tzn. 

stanowią 

dochody budżetu . 
Jednostki budżetowe administrują dochodami danej 

gospodarki budżetowej. 

Świadczą one na ogół usługi o charakterze nieodpłatnym lub 

częściowo 

odpłatnym (szpitale , szkoły , muzea...) 

Zasada netto

Przedsiębiorstwa i instytucje finansowe powiązane są z 

budżetem na zasadzie

netto. Jednostki te nie są zaliczane do podmiotów gospodarki 

budżetowej.

System powiązań netto polega na włączaniu do budżetu 

ogólnej różnicy

między sumą dochodów uzyskanych ze sprzedaży, a sumą 

wydatków na 

utrzymanie danej jednostki . 
W przypadku uzyskaniu przez jednostkę wyniku dodatniego 

dokonuje ona 

wpłaty czy wpłat do budżetu państwa natomiast w przypadku 

wyniku 

ujemnego może być zasilona z budżetu w formie dotacji . 

Zasady budżetowe:   

Zasady budżetowe:   

a) zasada 

zupełności

 budżetu; zestawienie wszystkich, a nie 

tylko niektórych wydatków i dochodów państwa. 

Tu; problem 

szczegółowości,

b) zasada 

jedności

; wszystkie wydatki i dochody państwa 

muszą być jednym zestawieniem.

c) zasada 

jawności:

 jawność formalna, sam budżet oraz sposób jego uchwalania 

musi być znany opinii publicznej - także wykonanie i kontrola.

 jawność materialna, budżet powinien być tak ułożony, aby 

można było mieć wyobrażenie o rzeczywistym stanie finansów 

publicznych; 

postulat szczegółowości budżetu

 



 zasada 

budżetowa  

d) zasada 

realności

; dobry szacunek wielkości wydatków i 

dochodów budżetu.

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach 

publicznych

1. Państwowy fundusz celowy jest tworzony na podstawie 

odrębnej ustawy.

2.  Przychody państwowego funduszu celowego pochodzą ze 

środków publicznych, a koszty są ponoszone na realizację 
wyodrębnionych zadań państwowych.

3. Państwowy fundusz celowy nie posiada osobowości prawnej.
4. Państwowy fundusz celowy stanowi wyodrębniony rachunek 

bankowy, którym dysponuje minister wskazany w ustawie 
tworzącej fundusz albo inny organ wskazany w tej ustawie.

5. Do państwowych funduszy celowych nie zalicza się funduszy, 

których jedynym źródłem przychodów, z wyłączeniem 
odsetek od rachunku  bankowego i darowizn, jest dotacja z 
budżetu państwa. 

Przykłady funduszy celowych

1.

Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób 
Niepełnosprawnych

2.

Fundusz Ubezpieczeń Społecznych

3.

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki 
Wodnej

PFRON

Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 

jest funduszem 

celowym, którego środki przeznaczane są na rehabilitację 

zawodową i 

społeczną osób niepełnosprawnych oraz ich zatrudnianie.

Środki PFRON przeznaczane są między innymi na:
-  rekompensatę pracodawcom chronionego i otwartego rynku pracy 

podwyższonych kosztów związanych z zatrudnianiem osób 
niepełnosprawnych (dofinansowanie do wynagrodzeń), 

- refundację pracodawcom kosztów przystosowania, adaptacji i 

wyposażenia miejsc pracy osób niepełnosprawnych, 

Przychodami PFRON są głównie środki pochodzące z obowiązkowych 
miesięcznych wpłat pracodawców, którzy zatrudniają co najmniej 25 
pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, a wskaźnik 
zatrudnienia osób niepełnosprawnych w ich zakładzie jest niższy niż 6 

%. 

W przypadku państwowych i niepaństwowych szkół, zakładów 

kształcenia 

nauczycieli oraz placówek opiekuńczo-wychowawczych i 

resocjalizacyjnych 

wymagany wskaźnik wynosi 2%.

Nadzór nad Funduszem sprawuje minister właściwy do spraw 

zabezpieczenia 

społecznego, który na wniosek Prezesa Zarządu Funduszu, po 

uzyskaniu 

pozytywnej opinii Pełnomocnika, zatwierdza statut 

określający organizację, 

szczegółowe zasady i tryb działania Funduszu, w tym jego 

organów.

Wydatki budżetu państwa

Rozumiemy wydatkowanie środków pieniężnych przez 
państwo i inne związki publicznoprawne w celu 
zabezpieczenia potrzeb publicznych. 

- Wydatku budżetu państwa,
- Wydatki budżetów lokalnych,
- Wydatku funduszy publicznych, zwłaszcza 

ubezpieczeniowych.

Kryteria wydatków publicznych:
- Bieżące i inwestycyjne,
- Nabywcze i redystrybucyjne,
- Bezzwrotne i zwrotne,
- Rezerwowe,
- Wg przedmiotu wydatkowania np. na oświatę, naukę, 

obsługa długu publicznego inne.

Struktura wydatków określa z jakimi 
rodzajami wydatków mamy do czynienia:

I.
 klasycznymi,
 socjalnymi,
 ekonomicznymi.

według celów 

według celów 

polityki finansowej

polityki finansowej

II. Według charakteru

.

Wydatki 

realne

, rzeczywiste: na zakup dóbr i 

usług  tworzą realny popyt na dobra i usługi 

 prowadzą bezpośrednio do wzrostu PKB. 

Wydatki 

transferowe

, redystrybucyjne

: 

dokonywane na rzecz innych podmiotów:

 wewnętrzne: dokonywane w sektorze publiczny,
 zewnętrzne: odwrotnie; związane z ważnymi celami 

społecznymi i gospodarczym, np. budownictwo 

mieszkaniowe, rolnictwo.

Transfery mogą być różne 

Transfery mogą być różne 

W zależności od warunków szczególnych 
jakie muszą spełniać podmioty oraz stopnia 
swobody jakie uzyskują realizatorzy celów i 
zadań publicznych, można wyróżnić: 

 dotacje podmiotowe/ogólne,
 dotacje przedmiotowe/celowe.

według szczebla wydatkowania 

środków

centralne   

państwowe

regionalne 

 

państwowo 

samorządowe 

  lokalne 

 

tylko samorządowe 

Klasyfikacja wydatków- cd.

 według kryterium formy 

funduszu publicznego

a) wydatki budżetowe

b) wydatki publicznych funduszy celowych

bieżące  

wydatki podmiotowe

 inwestycyjne - 

wydatki   przedmiotowe

Dochody budżetu państwa

Dochody budżetowe są to wpływy do budżetu od 
przedsiębiorstw, od ludności, z zagranicy.

Kryterium ekonomiczne

Dochody krajowe:

 

1)

Dochody 

podatkowe 

w tym:

-

podatek dochodowy od osób prawnych, 

-

podatek dochodowy od osób fizycznych,

-

podatek od towarów i usług VAT i akcyza,

-

podatek od gier losowych i zakładów wzajemnych,

2)  Dochody 

niepodatkowe

 w tym:

-

opłaty,

-

cła,

-

wpłaty z zysku NBP,

-

dywidendy,

-

grzywny, mandaty i inne kary pieniężne,

-

inne

Dochody z zagranicy

Kryterium prawne dzieli dochody na:
-

Podlegające zwrotowi lub nie,

-

Obowiązkowe i dobrowolne,

Kryterium organizacyjne grupuje dochody na:
-

Dochody budżetu państwa

-

Dochody JST

a) Dochody województw
b) Dochody powiatów
c) Dochody gmin

Dochody budżetu państwa:

Dochody budżetu państwa:

Źródło pokrycia wydatków państwa:
dochody z własności publicznej,
dochody z podatków i opłat,
dochody osiągane w drodze 

zaciągania pożyczek.

Dochody z własności publicznej:

Dochody z własności publicznej:

-  powstające na bazie majątku 

publicznego, który może:

a) służyć organom władzy i administracji,
b) służyć publicznym instytucjom usługowym,
c) być zaangażowany w infrastrukturze,
d) być zaangażowany w zarobkowej 

działalności gospodarczej.

Inne dochody budżetu państwa:

Inne dochody budżetu państwa:

 dochody z procesów prywatyzacyjnych,

 zyski banku centralnego.

Procedura budżetowa

• Przygotowanie projektu ustawy 

budżetowej

• Uchwalenie ustawy budżetowej
• Wykonanie ustawy budżetowej
• Kontrola wykonania ustawy 

budżetowej

    Ogólne zasady określa Konstytucja RP, ustawa o 

finansach publicznych wraz z przepisami 
wykonawczymi, regulaminy Sejmu i Senatu

K o n s t y t u c j a  R P

Art. 219
Sejm uchwala budżet państwa na rok budżetowy w formie ustawy 
budżetowej. 
Zasady i tryb opracowania projektu budżetu państwa, stopień jego 
szczegółowości oraz wymagania, którym powinien odpowiadać projekt
ustawy budżetowej, a także zasady i tryb wykonywania ustawy budżetowej 
określa ustawa. 
W wyjątkowych przypadkach dochody i wydatki państwa w okresie 

krótszym

niż rok może określać ustawa o prowizorium budżetowym. Przepisy
dotyczące projektu ustawy budżetowej stosuje się odpowiednio do projektu
ustawy o prowizorium budżetowym. 
Jeżeli ustawa budżetowa albo ustawa o prowizorium budżetowym nie 

weszły 

w życie w dniu rozpoczęcia roku budżetowego, Rada Ministrów prowadzi 
gospodarkę finansową na podstawie przedłożonego projektu ustawy.

Art. 220.
Zwiększenie wydatków lub ograniczenie dochodów planowanych 

przez Radę 

Ministrów nie może powodować ustalenia przez Sejm większego 

deficytu 

budżetowego niż przewidziany w projekcie ustawy budżetowej. 
Ustawa budżetowa nie może przewidywać pokrywania deficytu 
budżetowego przez zaciąganie zobowiązania w centralnym 

banku

państwa.

Art. 221.
Inicjatywa ustawodawcza w zakresie ustawy budżetowej, 

ustawy o 

prowizorium budżetowym, zmiany ustawy budżetowej, ustawy o 

zaciąganiu 

długu publicznego oraz ustawy o udzielaniu gwarancji finansowych 

przez 

państwo przysługuje wyłącznie Radzie Ministrów.

Art. 222.
Rada Ministrów przedkłada Sejmowi najpóźniej na 3 miesiące 

przed 

rozpoczęciem roku budżetowego projekt ustawy budżetowej 

na rok następny. 

W wyjątkowych przypadkach możliwe jest późniejsze 

przedłożenie projektu.

Art. 223.
Senat może uchwalić poprawki do ustawy budżetowej w 

ciągu 20 dni

od dnia przekazania jej Senatowi.

Art. 224.
Prezydent Rzeczypospolitej podpisuje w ciągu 7 dni ustawę 

budżetową albo 

ustawę o prowizorium budżetowym przedstawioną przez 

Marszałka Sejmu. 

Do ustawy budżetowej i ustawy o prowizorium budżetowym 

nie stosuje się 

przepisu art. 122 ust. 5. 
W przypadku zwrócenia się Prezydenta Rzeczypospolitej do 

Trybunału 

Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy 

budżetowej albo

ustawy o prowizorium budżetowym przed jej podpisaniem, 

Trybunał orzeka 

w tej sprawie nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia 

złożenia wniosku w 

Trybunale.

Art. 225.
Jeżeli w ciągu 4 miesięcy od dnia przedłożenia Sejmowi projektu 

ustawy 

budżetowej nie zostanie ona przedstawiona Prezydentowi 
Rzeczypospolitej do podpisu, Prezydent Rzeczypospolitej może 

w ciągu 14 

dni zarządzić skrócenie kadencji Sejmu.

Art. 226.
Rada Ministrów w ciągu 5 miesięcy od zakończenia roku 

budżetowego 

przedkłada Sejmowi sprawozdanie z wykonania ustawy 

budżetowej wraz

z informacją o stanie zadłużenia państwa. 
Sejm rozpatruje przedłożone sprawozdanie i po zapoznaniu się z opinią 
Najwyższej Izby Kontroli podejmuje, w ciągu 90 dni od dnia 

przedłożenia 

Sejmowi sprawozdania, uchwałę o udzieleniu lub o odmowie udzielenia 
Radzie Ministrów absolutorium.

Przygotowanie projektu ustawy 

budżetowej

• Za inicjatora prac nad ustawą uważa się Ministra 

Finansów

• W celu sporządzenia projektu budżetu dysponenci 

części budżetowych opracowują materiały w 
formie planów

• Koncepcję planowania budżetowego i tryb działań 

określa rozporządzenie Ministra Finansów – zwane 
„notą budżetową

• Założenia projektu… opracowuje i przygotowuje 

MF’

Założenia projektu obejmują 

• Założenia prognozy 

makroekonomicznej

• Założenia przewidywanych dochodów 

i wydatków 

• Sposoby finansowania deficytu 

budżetowego

• Zasady ustalania limitów dla 

poszczególnych części budżetu

Postępowanie

• Projekt ..zostaje przedstawiony RM
• Po dyskusji RM go uchwala
• Do Sejmu przedłożenie projektu … do 

30 września roku poprzedzającego 
rok budżetowy

• Przedłożenie Sejmowi projektu 

kończy procedurę jego 
przygotowania

Budżet jako plan finansowy 

wymaga 

• Autoryzacji przez Sejm ,Senat i 

Prezydenta RP

• Odpowiedzialnym za przebieg 

procedury uchwalenia ustawy 
budżetowej jest Marszałek Sejmu

• Procedury obejmują tzw. czytanie –

pierwsze, drugie i trzecie

Uchwalona przez Sejm 

ustawę budżetową 

• Marszałek Sejmu przekazuje Marszałkowi Senatu
• Senat może uchwalić poprawki do ustawy
• Czyni to w okresie do 20 dni
• Poprawki musi przyjąć Sejm
• Głosowanie nad poprawkami kończy procedurę 

parlamentarną

• Procedurę uchwalania natomiast publikacja 

ustawy w Dzienniku Ustaw

Prowizorium budżetowe

• Ustawa na okres krótszy niż rok- 

art..219 ust.3 Konstytucji RP

• Wprowadzona tylko w wyjątkowych 

wypadkach

• Jest zastępowana UB w chwili jej 

wejścia w życie

• Nie może być podstawą udzielenia 

absolutorium

1.   Wykonanie budżetu państwa 
podlega   kontroli Sejmu. 

2.   Rada Ministrów przedstawia 
Sejmowi i Najwyższej Izbie Kontroli, w 
terminie do  dnia 31 maja roku 
następującego po 
upływie roku budżetowego, coroczne 
sprawozdanie z wykonania budżetu 
państwa. 

Badanie ekonomicznej pozycji budżetu:

Badanie ekonomicznej pozycji budżetu:

 poprzez miary relatywne = stopy 

redystrybucji budżetowej dochodów

a) wydatki budżetowe do produktu krajowego  

brutto,

b) wydatki budżetowe do dochodu 

narodowego.

Tu brak granicy  może być i powyżej 60%

Nadwyżka a deficyt 

budżetowy

•

 

 Różnica między dochodami a 
wydatkami budżetu państwa stanowi 
odpowiednio nadwyżkę budżetu 
państwa lub deficyt budżetu 
państwa. 

Rodzaje deficytu 

Rodzaje deficytu 

budżetowego 

budżetowego 

państwa 

państwa 

:  

:  

A.  Deficyt budżetowy
B.  Deficyt sektora finansów publicznych; 
    DB + deficyty jednostek parabudżetowych
D. Deficyt kasowy i memoriałowy (uwzględnia 

zobowiązania i należności przechodzące na 

następny rok fiskalny). 

Sposoby pokrywania deficytu 

Sposoby pokrywania deficytu 

budżetowego:

budżetowego:

 

 zwiększenie dochodów z własności publicznej,
 zwiększenie podatku i opłat,
 finansowanie poprzez kredyt.

Finansowanie poprzez kredyt jest bardzo wygodną 
formą finansowania deficytu w krótkim okresie 
(doraźnego). Kredyt tym różni się od podatku, że 
musi być spłacony wraz z odsetkami.

Dług publiczny: narosłe w czasie zadłużenie sektora 
publicznego (państwa) wobec gospodarki.

 

Kredytobiorcy; państwo + samorząd

Kredytobiorcy; państwo + samorząd

Kredytodawcy 

Kredytodawcy 





 sposoby finansowania długu 

 sposoby finansowania długu 

publicznego.

publicznego.

 

 bank centralny;  - finansowanie bezpośrednie,

  - finansowane pośrednie,

 banki komercyjne;  wykup papierów dłużnych

skarbu państwa,

 podmioty gospodarcze; wykup papierów dłużnych

  

SKUTKI

  

niższe oszczędności w sektorze bankowym

 

Instrumenty finansowania długu publicznego:

 bony skarbowe; źródło regulowania płynności budżetowej

 obligacje

F

in

a

n

s

o

w

a

n

ie

in

f

a

c

y

jn

e

przedsiębiorstwa 
i 

gospodarstwa domowe, 

instytucje finansowe

F

in

a

n

s

o

w

a

n

ie

b

e

zi

n

f

a

c

y

jn

e

Deficyt sektora finansów 

publicznych.

  

Dodatnia różnica między dochodami 

publicznymi powiększonymi o środki, 
pochodzące ze źródeł zagranicznych, nie 
podlegające zwrotowi, a wydatkami 
publicznymi, ustalona dla okresu 
rozliczeniowego, stanowi nadwyżkę sektora 
finansów publicznych, zaś ujemna różnica 
jest deficytem sektora finansów 
publicznych. 

 Państwowy dług publiczny - nominalne 

zadłużenie podmiotów sektora finansów 
publicznych ustalone po wyeliminowaniu 
przepływów finansowych pomiędzy podmiotami 
należącymi do tego sektora. 

2. Przez dług Skarbu Państwa rozumie się 
nominalne zadłużenie Skarbu Państwa. 

 

 

Państwowy dług publiczny obejmuje zobowiązania 

Państwowy dług publiczny obejmuje zobowiązania 

sektora finansów publicznych z następujących tytułów:

sektora finansów publicznych z następujących tytułów:

 

 wyemitowanych papierów wartościowych 

opiewających na wierzytelności pieniężne;

 zaciągniętych kredytów i pożyczek; 
 przyjętych depozytów; 
 wymagalnych zobowiązań: 

 jednostek budżetowych, 
 wynikających z ustaw i orzeczeń sądu, 

udzielonych poręczeń i gwarancji oraz innych 

tytułów. 

Dysponenci środków pieniężnych

Wykonawcami budżetu państwa są dysponenci 
środków budżetowych tzn. jednostki mające 
uprawnienia do dysponowania środkami i 
przekazywania ich do jednostek podległych. Są to 
dysponenci stopnia: pierwszego, drugiego i trzeciego.

Do dysponentów pierwszego stopnia (dysponentów 
głównych) należą ministrowie, kierownicy urzędów 
centralnych, wojewodowie oraz kierownicy innych 
organów wyznaczonych przez Ministra Finansów. 
Dysponenci pierwszego stopnia wyznaczają 
dysponentów drugiego i trzeciego stopnia. 
Zachowana jest hierarchia podległości tzn. 
dysponenci drugiego i trzeciego stopnia podlegają 
dysponentom głównym.

Dysponenci środków budżetowych na 

przykładzie MEN

Dysponent I stopnia (główny) 

Ministerstwo Edukacji Narodowej

Przekazanie         środków

Dysponenci II stopnia

Starostwa powiatów

Przekazanie        środków

Dysponenci III stopnia

szkoły