anatomia
Budowa układu oddechowego
anatomia
Górne drogi oddechowe
anatomia
Jama nosowa
anatomia
Jama nosowa c.d.
anatomia
Narząd oddechowy
anatomia
tchawica
anatomia
oskrzela
anatomia
krtań
anatomia
krtań
anatomia
układ oddechowy
fizjologia
Mechanika oddychania
anatomia
Jednostka funkcjonalna
płuc
fizjologia
Funkcje układu oddechowego
oddechowa
-wymiana gazowa
pozaoddechowe
-produkcja i metabolizm substancji
czynnych
-wydalanie produktów przemiany materii
-filtracja
-detoksykacja
fizjologia
Oddychanie to wymiana gazowa
między organizmem a jego otoczeniem
Oddychanie zewnętrzne
-wentylacja
-wymiana gazowa
Oddychanie wewnętrzne
biologiczne utlenianie (spalanie)
substancji odżywczych z użyciem tlenu
do dwutlenku węgla i wody
fizjologia
Wentylacja
Dyfuzja
Perfuzja
fizjologia
Stosunek wentylacji do perfuzji
V/Q=0,8
Gdzie: V wentylacja pęcherzykowa 4-
5 l/min
Q perfuzja płuc 5 l/min
patologia
Niewydolność oddechowa
(Insufficientia respiratoria)
Jest stanem patologicznym, w
którym występuje znaczne
upośledzenie wymiany gazowej w
płucach. Stan taki burzy
równowagę całego ustroju poprzez
wielokierunkowe oddziaływanie
hipoksji na komórki.
Niewydolność
oddechowa
Podział:
Postać obturacyjna spowodowana zwężeniem dróg
oddechowych.
Postać nieobturacyjna
· Restrykcyjna będąca następstwem
upośledzenia elastyczności płuc lub klatki
piersiowej
· Hipodynamiczna będąca następstwem
upośledzenia funkcji mięśni oddechowych
pierwotnie lub wtórnie, na skutek chorób
centralnego i obwodowego układu nerwowego.
Objawy: (są wynikiem niedotlenienia)
przyśpieszenie i spłycenie oddechu oraz sinica
Niewydolność
oddechowa
A. Choroby związane z retencją CO2
Choroby zaburzające czynność ośrodka
oddechowego
Hipowentylacja pochodzenia ośrodkowego
Organiczne uszkodzenie ośrodka
oddechowego (guzy, udar)
Zatrucie lekami (narkotyki, śr. nasenne i
uspokajające)
Przedłużone działanie leków
anestetycznych
Niewydolność
oddechowa
B. Choroby upośledzające mechanikę klatki piersiowej
-uszkodzenie nerwów i mięśni
Zespół Guillain-Barre
Stwardnienie rozsiane
Miastenia
Zapalenie rogów tylnych rdzenia kręgowego
Ciężkie wyniszczenie
Urazy rdzenia kręgowego
Zatrucie jadem kiełbasianym
Hypokaliemia
Hypofosfatemia
Leki kuraropodobne
-inne
Niedoczynność tarczycy
Znaczna otyłość
Skrzywienie kręgosłupa
Wysięk otrzewnowy
Wysięk opłucnowy
Zwłóknienie opłucnej
Złamania żeber
Niewydolność
oddechowa
C. choroby związane z utrudnionym
natlenianiem
ARDS
Zatorowość płucna
Odma opłucnowa
Niedodma lub zwłóknienie
Zapalenie płuc
Astma oskrzelowa
Przewlekły nieżyt i rozstrzenie oskrzeli
Nieżyt oskrzeli
Ostry nieżyt oskrzeli (Bronchitis acuta)
Może być wywołany przez zakażenie bakteryjne, wirusowe lub
mykoplazmatyczne. Jest związane z oziębieniem i osłabieniem
organizmu oraz drażnieniem dróg oddechowych
Zazwyczaj gorączka i męczący suchy kaszel. Zaostrzenie szmeru
pęcherzykowego, świsty i furczenia.
Przewlekły nieżyt oskrzeli (Bronchitis chronica)
Długo utrzymujący się kaszel z odksztuszaniem obfitej plwociny. W
zależności od stopnia obturacji oskrzeli dzielimy na:
Prosty (bez skurczu oskrzeli)
Skurczowy (skurcz oskrzeli okresowy bądź stały)
Astmatyczny (okresowo występujące napady stanu astmatycznego)
Obfity śluz zalegający w świetle oskrzeli powoduje zaburzenia
wentylacji prowadzące w konsekwencji do niedotlenienia i objawów
niewydolności oddechowej z nadciśnieniem w krążeniu płucnym.
Najczęstszymi przyczynami są: drażnienie śluzówki oskrzeli przez
dymy, pary i pyły.
Do stale występujących objawów należą: kaszel z wykrztuszaniem
dużej ilości śluzowej i ropnej wydzieliny, uczucie duszności wysiłkowej,
a następnie duszność spoczynkowa z objawami prawokomorowej
niewydolności serca. Nad płucami wysłuchuje się świsty i furczenia
oraz cechy rozedmy płuc.
Rozstrzenie oskrzeli
Jest to odmiana przewlekłego
zapalenia oskrzeli z towarzyszącym
stale poszerzonym światłem oskrzeli.
Sprzyja to zakażeniu wydzieliny
oskrzelowej. Chory odksztusza
bardzo dużą ilość śluzowo-ropnej
wydzieliny. Schorzenie to szybko
prowadzi do niewydolności
oddechowej i zespołu serca
płucnego.
Rozedma płuc
Jest pojęciem anatomicznym i polega na utracie
przez płuca sprężystości. Tworzą się pęcherze
rozedmowe co wpływa na zmniejszenie się
przestrzeni dyfuzyjnej w płucach. Zazwyczaj
towarzyszy przewlekłe nieżytowe zapalenie oskrzeli.
Szybko narasta duszność wysiłkowa, a później
spoczynkowa. Charakterystyczne jest oddychanie
chorych przez zamknięte (zasznurowane) usta oraz
występowanie objawu “rozpiętego kołnierzyka.”
Bardzo charakterystyczne są wyniki badań
diagnostycznych, szczególnie rtg klatki piersiowej
(nadmierna jasność pól płucnych, nisko ustawiona
przepona, poszerzone wnęki naczyniowe). W
badaniu czynnościowym stwierdza się wzrost
całkowitej pojemności płuc (TLC) kosztem objętości
zalegajacej (RV), znacznie zmniejszoną wentylację
maksymalną (MMV) i natężoną objętość wydechową
1-sekundową (FEV1).
Pylice płuc
Rodzaje: azbestowa, węglowa, krzemowa, talkowa,
cynowa i inne
Charakterystyczne są zwłóknienia prowadzące do
kolejno następujących objawów niewydolności
oddechowej.
Sarkoidoza (Sarcoidosis)jest chorobą
ogólnoustrojową z zaznaczonymi zmianami
płucnymi pod postacią włóknienia
sródmiąższowego i/lub zajęciem węzłów
chłonnych. Patomorfologicznie przypomina
gruźlicę z charakterystycznymi gruzełkami . W
obrębie płuc przebiega w IV etapach i w
konsekwencji prowadzi do powstania zmian
włóknistych i do zespołu serca płucnego.
Zapalenia płuc
Definicja:
Jest stanem zapalnym miąższu płucnego.
Podział:
1. ze względu na czynnik etiologiczny
bakteryjne
grzybicze
wirusowe
pasożytnicze
2.
ze względu na rozległość i charakter zmian
zapalnych
płatowe, odoskrzelowe, wysiękowe
ze względu na przebieg
ostre,
przewlekłe
Zapalenia płuc
Bakteryjne zapalenie płuc może być wywołane różnymi
drobnoustrojami (dwoinka zapalenia płuc – Diplococcus
pneumoniae, gronkowiec złocisty – Staphylococcus
aureus, paciorkowce – Streptococcus, pałeczka
Friedlandera – Klebsiella pneumoniae, oraz inne mniej
częstsze zakażenia powodowane przez Clostridium,
Escherichia, Legionella ).
Objawy: kaszel, duszność, gorączka, dreszcze, bóle w
klatce piersiowej. Badaniem przedmiotowym stwierdza
się: drobnobańkowe rzężenia lub trzeszczenia przy
podstawach płuc, szmer oskrzelowy, wzmożenie drżenia
piersiowego i przytłumienie odgłosu opukowego, rzadko
tarcie opłucnej. Najważniejszym badaniem jest rtg klatki
piersiowej.
W diagnostyce niezmiernie ważne badanie
bakteriologiczne od którego uzależniona jest właściwa
antybiotykoterapia.
Zapalenia płuc
Wirusowe zapalenie płuc
występuje zazwyczaj w okresach
epidemii grypy. Ma ono charakter
zapalenia śródmiąższowego i
wywołane jest najczęściej przez
wirusy grypy i paragrypy, rzadziej
przez wirus odry, ornitozy i
adenowirusy. W rozpoznaniu
badaniem podstawowym jest rtg
klatki piersiowej.
Grzybice płuc
W powstawaniu grzybic płuc sprzyja szeroko
stosowana antybiotykoterapia oraz leczenie
immunosupresyjne. Wnikniecie grzybów do
płuc może wywołać: grzybicę (namnażają się
i działają toksycznie), grzybniaki (namnażają
się lecz nie działają toksycznie, wegetuja),
toksymikozę (fragmenty grzybni dostają się
do płuc i oddziałują jedynie mechanicznie, nie
namnażają się).
Grzybice płuc
Rodzaje:
-Promienica
-Grzybica kropidlakowa
-Kandydiaza
Pasożytnicze choroby
płuc
Pneumocystodoza (Pneumocystodosis) jest
przykładem pierwotniakowego zapalenia płuc
wywołanego przez Pneumocystis carini. Schorzenie to
dotyczy chorych o osłabionej odporności np. w
przebiegu AIDS. Pierwotniak ten pasożytuje w tkance
śródmiąższowej płuc powodując tam powstanie
odczynu plasmocytarnego z wysiękiem do światła
pęcherzyków. Objawami są: gorączka, suchy kaszel,
duszność, sinica, brak apetytu.
Bąblowiec płuc (Echinococcus pulmonis). Schorzenie
to wywołuje tasiemiec zwany bąblowcem. Rozwija się
on w postaci tworu torbielowego. Źródłem zakażenia
jest pies, rzadziej kot, a żywicielem pośrednim jest
człowiek, mysz lub bydło domowe. W płucach
tasiemiec ten rozwija się w postaci pojedynczego
guza . Objawy są niecharakterystyczne a rozpoznanie
ustala się w oparciu o badanie rtg. Leczenie
chirurgiczne.
Choroby opłucnej
Odma samoistna (Pneumothorax spontaneus)
dotyczy zazwyczaj młodych mężczyzn i jej tło nie
jest znane. U osób z przewlekłą chorobą płucną
przyczyne stanowi pęknięcie pęcherz
rozedmowego. Odma samoistna może wystąpić w
przebiegu różnych schorzeń płucnych (gruźlica,
rozedma, ropień i zwłóknienie płuc). Do istotnych
objawów należą: nagły ból w klatce piersiowej
promieniujący czasem do barku, duszność i kaszel.
Badanie przedmiotowe wykazuje osłabienie drżenia
piersiowego, osłabienie lub zniesienie szmerów
oddechowych oraz odgłos bębenkowy. Rozpoznanie
potwierdza radiogram klatki piersiowej. Niewielka
odma może się wchłonąć. Konieczne jest leczenie
spoczynkowe (chory leży na boku po stronie odmy).
Większe odmy leczy się poprzez założenie drenażu
ssącego do przestrzeni opłucnowej.
Choroby opłucnej
Wysiękowe zapalenie opłucnej (Pleuritis
exsudativa)
Najczęściej bywa spowodowane zakażeniem
gruźliczym, rzadziej wirusowym i bakteryjnym, oraz
w przebiegu rozsiewu nowotworu (rak sutka).
Początek choroby nagły z wysoka gorączką, potami
i suchym kaszlem oraz bólem w klatce piersiowej.
W badaniu zwraca uwagę płytki oddech,
powłóczenie chora częścią klatki piersiowej,
stłumienie odgłosu opukowego i szmerów
oddechowych. Badanie radiologiczne pozwala na
postawienie rozpoznania. Najistotniejsze jest
ustalenie etiologii wysięku. W tym celu pobiera się
płyn w celu przeprowadzenia badań laboratoryjnych
(biochemicznych i morfotycznych). Usuniecie płynu
dokonuje się poprzez nakłucie jamy opłucnowej.
Nowotwory płuc
Rak oskrzelowy (Carcinoma bronchogenes) jest jedna
z najczęstszych przyczyn zgonów mężczyzn z powodu
nowotworów. Choroba przebiega pod wieloma maskami
chorobowymi. Rozpoznanie ustala się podczas badania
radiologicznego. W patogenezie czynnikiem
dominującym jest palenie tytoniu. Pod względem
morfotycznym można rozróżnić postacie
Rak płskonabłonkowy
Gruczolakorak
Rak niezróżnicowany
Rak ten daje przerzuty do węzłów chłonnych i drogą
krwionośna do kości, mózgu, wątroby, nerek, tarczycy.
Objawy raka występują po około 20 miesiącach od
pojawienia się okrągłego cienia w płucach. Wśród
najczęstszych objawów należy wyróżnić: kaszel,
nawrotowe zapalenie płuc, ból w klatce piersiowej,
osłabienie, krwioplucie, chudniecie, duszność, palce
pałeczkowate. W rozpoznaniu zasadnicze znaczenie ma
badanie radiologiczne. Leczenie chirurgiczne oraz
chemio i radioterapia.
Choroby śródpiersia
Zapalenie środpiersia (Mediastinitis) wywołane jest
wniknięciem bakterii powodujących wystąpienie odczynu
zapalnego, przeważnie ropnego. Najczęstszą przyczyną jest
perforacja przełyku, nowotwór lub wskutek urazu (w tym po
zabiegach diagnostycznych np. esofagoskopia). Zapalenie
śródpiersia niekiedy powstaje także na drodze
rozprzestrzeniania się procesu zapalnego z tylnej ściany gardła,
okolicznych węzłów chłonnych i t p. Do typowych objawów
zaliczamy ból zamostkowy, gorączkę, poszerzenie śródpiersia w
badaniu rtg oraz obrzęk przedniej powierzchni klatki piersiowej.
Guzy śródpiersia (tarczycy, grasicy, pierwotniaki i torbiele
skórzaste, chrzęstniaki mostka, guzy układu chłonnego,
tłuszczaki, i inne).
Objawy są różnorodne. Często są związane z uciskiem guza na
przełyk i tchawice i manifestują się zaburzeniami połykania i
oddychania.
Odma śródpiersia (Pneumomediastinum) powstaje wskutek
przedostania się powietrza do śródpiersia najczęściej jako
następstwo perforacji przełyku lub tchawicy oraz w czasie
epizodu odmy otrzewnowej lub zaotrzewnowej. Obecność
powietrza w śródpiersiu może zaburzać krążenie szczególnie w
naczyniach żylnych.
Choroby przepony
Przepuklina przeponowa (Hernia
diaphragmatica) powstaje wskutek wrodzonego
defektu przepony i wniknięcie trzewi do wnętrza
klatki piersiowej przez otwór przełykowy, otwór
przykręgosłupowy lub przymostkowy. Przepuklina
przeponowa może też powstać wskutek urazu
prowadzącego do pęknięcia przepony. Stanowi temu
towarzyszą ostre objawy ze strony układu krążenia,
pokarmowego i oddechowego.
Porażenie przepony (Paralysis diaphragmatis)
jest wywołane centralnym lub obwodowym
uszkodzeniem nerwu przeponowego. Przyczyny tego
stanu mogą być wielorakie (rak płuc, zapalenie
rogów przednich rdzenia kręgowego, tętniak aorty).
Porażenie przepony objawia się jednostronnym jej
uniesieniem ponad prawidłowy poziom i brakiem jej
ruchomości lub wystąpieniem ruchów
paradoksalnych. Obustronne porażenie przepony
prowadzi do niewydolności wentylacyjnej.
Astma oskrzelowa (Asthma bronchiale )
jest napadowym zespołem objawów
duszności spowodowany uogólnionym
zamknięciem oskrzeli. astma nie jest
jednostką chorobową lecz zespołem
płucnym uwarunkowanym często przez
zespół czynników, który charakteryzuje się
wzmożona gotowością drzewa
oskrzelowego do reagowania skurczem na
wiele bodźców (nadreaktywność oskrzeli).
Zespół ten charakteryzuje się w swoim
stadium początkowym brakiem objawów w
okresach międzynapadowych. Wraz z
wydłużaniem się czasu trwania schorzenia
dolegliwości nabierają charakteru
przewlekłego (przewlekłe obturacyjne
zapalenie oskrzeli).
Astma oskrzelowa
Może być spowodowana:
1. Uczuleniem na czynnik zewnętrzny
(alergeny wdychane, zawarte w żywności,
w leku, związane z pasożytami i insektami.
2. Czynnikiem niejasnego pochodzenia
(astma wewnątrzpochodna)
3. Podrażnieniem chemiczno-toksycznym i
fizycznym
4. Wysiłkiem fizycznym
5. Nietoler4ancja na środki przeciwbólowe
6. Czynnikami psychicznymi
Niedodma
jest stanem, w którym doszło do ograniczenia
wentylacji określonej części płuca (np. niedodma
brzeżna, niedodma płata płuca, niedodma płuca).
Mechanizm powstania niedodmy może być różny
(np. ucisk płuc przez ciężarna macicę lub guz jamy
brzusznej, zatkanie oskrzelika ciałem obcym,
zachłyśnięcie treścią pokarmową, hypowentylacja
pooperacyjna). W leczeniu zwracamy uwagę na
konieczność leczenia przyczynowego (usunięcie
ciała obcego, usunięcie guza lub odbarczenie
wodobrzusza, drenaż płynu z jamy opłucnowej,
fizykoterapia oddechowa). Wśród objawów
dominuje hipoksja, którą należy zmniejszać
podawaniem tlenu lub zastosowaniem
wspomagania oddychania.
Odma wentylowa
Ta postać odmy polega na narastaniu ciśnienia w
jamie opłucnowej wskutek mechanizmu
wentylowego działającego w czasie wdechu.
Objawy: nagle występujący jednostronny silny ból
w obrębie klatki piersiowej z narastająca
dusznością, szybkim oddychaniem i sinicą oraz
odruchowym kaszlem. Osłuchowo stwierdza się
"ciche płuco", wypuk bębenkowy, tachykardia,
wzrost OCŻ. badanie radiologiczne ukazuje
przesuniecie śródpiersia i "spadnięcie" płuca.
w postępowaniem leczniczym należy nakłuć grubą
kaniulą jamę opłucnową w 3 lub 4 przestrzeni
międzyżebrowej w linii środkowoobojczykowej;
usłyszymy wówczas odgłos uchodzenia powietrza.
Należy podać tlen i uspokoić chorego oraz
kontrolować główne parametry życiowe.
Obrzęk płuc (Oedema
pulmonum)
Jest stanem ostrym lecz może przebiegać także podostro
lub nawet przewlekle charakteryzującym się przenikaniem
płynu z kapilar płucnych do zrębu (obrzęk płuc
śródmiąższowy) lub do światła pęcherzyków (obrzęk płuc
pęcherzykowy). Najczęstszą przyczyną obrzęku płuc jest
niewydolność lewej komory serca. Do innych
niekardiogennych przyczyn obrzęku płuc należą:
1. Uwodnione płuca: w stanach niewydolności nerek, po
oparzeniach, w dysproteinemii, w wyniku zatrucia wodnego.
2. Obrzęk płuc ośrodkowy: po urazach czaszki, krwawieniach
podpajęczynówkowych, stanach pooperacyjnych, w skutek
istnienia guzów, po udarach mózgu, przy zapaleniu opon
mózgowych.
3. Obrzęk płuc wywołany chemicznie: zazwyczaj pod
wpływem czynników zawodowych, wdychanych gazowych
substancji toksycznych, zatrucia narkotykami
4. Obrzęk płuc w ARDS.
5. Obrzęk płuc w skutek utonięcia.
Zatorowość płucna
Ponad 90% wszystkich zatorów płucnych ma swoje źródło w
naczyniach z obszaru żyły głównej dolnej, w tym 60% powstaje w
obrębie żył udowych. Jatrogenną przyczyną zatorów płucnych sa
pozostawione w naczyniach ciała obce. zatory tłuszczowe są
przeważnie wynikiem doznanego urazu, zatory powietrzne mogą
mieć przyczynę jatrogenną gdyż powstają często w wyniku
interwencji chirurgicznych (operacje neurochirurgiczne i
naczyniowe), mogą powstać również w wyniku urazu. W czasie
porodu może dojść do zatoru wodami płodowymi. Powstawaniu
materiału zatorowego w obrębie naczyń sprzyja uszkodzenie
śródbłonka naczyniowego(zapalenia żył żylaki), zwolnienie
przepływu krwi (unieruchomienie, obrzęki, otyłość, niewydolność
serca), a także skłonność do nadmiernego krzepnięcia krwi (faza
pooperacyjna, choroba nowotworowa, leki hormonalne). Materiał
zatorowy uruchamiany jest z miejsc jego tworzenia i przenoszony z
prądem krwi po prawego serca i dalej do tętnicy płucnej.
Przebieg kliniczny jest determinowany przez czynniki mechaniczne
i humoralne. Dopiero kiedy dochodzi do zablokowania krążenia
następuje wzrost ciśnienia w prawym sercu. zasadnicze objawy to:
tachykardia, tachypnoe, arytmia, niepokój, pocenie się, bladość,
skurcz oskrzeli.