Osobowość – wróg czy
przyjaciel?
Osobowość – wróg czy
przyjaciel?
Definicja osobowości
Osobowość to z jednej strony nadrzędny
system regulacji, odpowiadający za
spójność i koordynację poszczególnych
procesów psychicznych, a z drugiej strony –
zespół cech indywidualnych,
wyróżniających człowieka spośród innych
ludzi.
Definicja osobowości dzieli się na trzy
obszary wzajemnie powiązane, według
których osobowość to:
1)
zbiór względnie stałych, charakterystycznych dla
danej jednostki cech i właściwości, które wyznaczają
jej zachowania i pozwalają odróżnić ją od innych;
2) zespół warunków wewnętrznych wpływających na
sposób, w jaki człowiek przystosowuje się do
otoczenia;
3) zespół psychologicznych mechanizmów: np.
tożsamość, mentalność, potrzeby, postawy,
inteligencja, uznawane wartości, które powodują, że
człowiek jest zdolny do kierowania własnym życiem,
a jego zachowania są zorganizowane i względnie
stałe.
Z
a
burzenie to efekt
niedopasowania potrzeb,
sposobu ich zaspokajania i
sposobu realizacji zadań
jednostki na danym etapie
życia do wymogów
społecznych.
Zaburzenie osobowości jest stanem
psychicznym, w którym następuje częściowa
dezintegracja psychiki, rozchwianie
emocjonalne, szybkie gwałtowne zmiany
osobowości.
Osobowość może ulec dezintegracji gdy
dochodzi do traumatycznych przeżyć
osobistych, uzależnień lub może być jednym z
objawów niektórych chorób psychicznych.
Zaburzenia osobowości nie są typowymi
zespołami klinicznymi, to raczej stany
behawioralne i psychospołeczne.
Czym charakteryzuje się
osobowość zaburzona?
Charakteryzuje go przeważnie niski
stopień dojrzałości struktur
poznawczych, czego efektem są
różnego rodzaju nieprawidłowości
funkcjonowania. Ponieważ zaś
zarówno struktura jak i funkcje
systemu ściśle się ze sobą łączą,
dlatego też zaburzenia osobowości
dotyczą obu tych elementów
Hasłem wywoławczym
zaburzeń osobowości
jest stałość i sztywność
.
w zaburzeniach osobowości istnieje niejednokrotnie
brak subiektywnego dyskomfortu (tzw. ego-
syntoniczność). Typowe zaś jest to, iż świadomość
problemu ma obserwujące człowieka otoczenie.
W zaburzeniach osobowości człowiek może być bardzo
spokojny, a nawet nadmiernie opanowany.
Człowiek z zaburzeniami osobowości, to równie dobrze
człowiek sukcesu.
zaburzenia osobowości dostrzegamy w bliższej i
dłuższej relacji.
Zaburzenia te są na ogół trudne do
terapii z powodu tego, że pacjenci
mają bardzo silne mechanizmy
obronne, są często dobrze
skompensowani.
Do kategorii swoistych zaburzeń
osobowości w ICD-10 zalicza się nast.
objawy w zespołach klinicznych:
wyraźnie zaburzone postawy i zachowania, mające
wyraz w wielu sferach psychicznych i interakcjach
z innymi ludźmi;
długi czas trwania nieprawidłowych zachowań;
wzorzec zaburzonego zachowania jest całościowy i
niedostosowany do sytuacji indywidualnych jak i
społecznych;
trudności te mają początek w okresie dzieciństwa
lub młodzieńczym i trwają nadal w wieku
dojrzałym;
zaburzenia prowadzą do poczucia dyskomfortu i
cierpienia;
zaburzenia mogą współwystępować z wyraźnymi
trudnościami w sferze zawodowej i społecznej.
Osobowość paranoiczna -
charakteryzująca się:
nadmierną wrażliwością na niepowodzenia i brak
akceptacji;
tendencją do długotrwałego przeżywania przykrości;
podejrzliwością i skłonnością do postrzegania
rzeczywistości poprzez błędną interpretację obojętnych
działań otoczenia, jako wrogich;
niewspółmiernym do potrzeb, natarczywym i sztywnym
poczuciem własnych praw;
nawracającymi podejrzeniami dotyczącymi wierności
seksualnej współmałżonka, lub partnera;
nadmiernym poczuciem własnej wartości i postawą
ksobną;
pochłonięciem nie potwierdzonymi "spiskowymi"
wyjaśnieniami wydarzeń, dotyczącymi zarówno własnej
osoby, jak i całego świata;
Osobowość schizoidalna –
charakteryzuje się
unikaniem bliższych kontaktów emocjonalnych
i społecznych, połączonym z wyraźną
tendencją do stronienia od ludzi;
brakiem empatii;
ograniczoną zdolnością do wyrażania uczuć
i odczuwania przyjemności;
rezerwą i dystansem w stosunku do
otoczenia, oraz małą wrażliwością na
obowiązujące normy i konwencje społeczne;
skłonnością do fantazjowania, introspekcji i
ucieczki w świat własnych przeżyć
wewnętrznych;
lękowym reagowaniem w relacjach z innymi
ludźmi
;
Osobowość dyssocjalna -
charakteryzująca się:
bezwzględnym nieliczeniem się z uczuciami innych ludzi;
brakiem odpowiedzialności i lekceważeniem norm, reguł
i zobowiązań społecznych;
brakiem umiejętności utrzymywania trwałych związków
w innymi, przy jednoczesnym braku trudności w ich
nawiązywaniu;
bardzo niską tolerancją na frustracje i niskim progiem
wyzwalania agresji i zachowań gwałtownych;
niezdolnością przeżywania poczucia winy i wyciągania
doświadczeń z poniesionych porażek i kar;
skłonnością do obwiniania innych i racjonalizacji
zachowań, będących źródłem konfliktów z otoczeniem
;
Osobowość chwiejna
emocjonalnie - z podziałem na
typy
impulsywny - charakteryzujący się:
niestabilnością emocjonalną;
nadmierną drażliwością;
skłonnością do wybuchów złości lub
rozpaczy;
zachowaniami gwałtownymi, przy braku
przewidywania ich konsekwencji;
Osobowość chwiejna
emocjonalnie - z podziałem na
typy
borderline (z pogranicza) - charakteryzujący się:
niezdolnością do kontrolowania zachowań
emocjonalnych;
skłonnością do działań gwałtownych;
niezrównoważeniem emocjonalnym;
wchodzeniem w intensywne, ale nietrwałe
związki z ludźmi;
zachowaniami autodestrukcyjnymi -
impulsywnymi;
stałym poczuciem pustki wewnętrznej;
zaburzeniem obrazu własnego "ja" i
poczucia tożsamości;
pozornie dobrym przystosowaniem
społecznym
Osobowość histrioniczna -
charakteryzująca się:
przesadnym wyrazem emocjonalnym i
teatralnością zachowań;
łatwością ulegania wpływowi innych
osób;
płytką i chwiejną uczuciowością;
stałym poszukiwaniem uznania,
podziwu, koncentracji uwagi na sobie;
niestosowną postawą uwodzicielską;
nadmierną koncentracją na
atrakcyjności fizycznej;
Osobowość anankastyczna
- charakteryzująca się
nadmiarem wątpliwości i ostrożnością;
pochłonięciem przez szczegóły, regulaminy, normy
postępowania;
perfekcjonizmem utrudniającym realizację zadań;
nadmierną sumiennością i zaniedbaniem związków
międzyludzkich;
pedanterią i uległością wobec konwencji
społecznych;
sztywnością i uporem;
pojawianiem się natarczywych myśli lub impulsów;
Osobowość lękliwa (unikająca)
- charakteryzująca się:
wszechogarniającym uczuciem napięcia i
niepokoju;
poczuciem niepewności, nieśmiałości,
nieprzystosowania i małej wartości;
nadmierną koncentracją na byciu
krytykowanym w sytuacjach społecznych;
niechęcią do wchodzenia w bliższe związki
z ludźmi;
ograniczony styl życia z powodu potrzeby
zapewnienia sobie poczucia
bezpieczeństwa;
unikanie kontaktów społecznych i
zawodowych z powodu obawy przed
krytyką;
Osobowość zależna -
charakteryzująca się
zachęcaniem innych na przejęcie
odpowiedzialności za własne decyzje;
podporządkowaniem swoich potrzeb
potrzebom innych;
niechęć do stawiania wymagań osobom, od
których jest się zależnym;
poczucie niewygody i bezradności w sytuacji
osamotnienia;
obawa przed osamotnieniem;
ograniczona zdolność do podejmowania
decyzji samodzielnie.
Organiczne zaburzenia
osobowości
trwale zmniejszona wytrwałość w
zakresie działań celowych, z odroczoną
w czasie gratyfikacją;
chwiejność emocjonalna;
nieumotywowane wybuchy silnych
emocji;
ujawnianie potrzeb i popędów bez
zważania na następstwa i społeczne
zasady;
podejrzliwość, nastawienia paranoidalne;
znaczne zmiany tempa i zborności
wypowiedzi słownych;
zmienione zachowania seksualne