ORGANY KONTROLI PAŃSTWOWEJ I OCHRONY PRAWA

pojęcie kontroli



Kontrolę można traktować jako funkcję lub jako system

organizacyjny (przedstawienie instytucji i jednostek

organizacyjnych biorących udział w wykonywaniu kontroli jako

funkcji).



Najogólniej przez kontrolę rozumiemy:

a/ badanie zgodności stanu faktycznego z postulowanym

b/ ustalenie zakresu i przyczyn rozbieżności

c/ przekazanie wyników tego ustalenia podmiotowi

kontrolowanemu i podmiotowi organizacyjnie zwierzchniemu.



kontrola jako funkcja obejmuje:

a/ obserwowania i rozpoznawanie danej działalności lub stanu –

czyli ustalenie ich rzeczywistego obrazu w danym miejscu i

czasie

b/ dokonywanie oceny tej działalności lub stanu poprzez

konfrontację ich rzeczywistego obrazu z odnoszącymi się do

nich założeniami wyjściowymi (przyjęte cele, parametry). Ocena

ta ma prowadzić do stwierdzenia prawidłowości lub

nieprawidłowości działań lub stanów

c/ stawianie diagnozy przyczyn ewentualnych nieprawidłowości

d/ formułowanie wniosków co do jej działalności lub stanu w

przyszłości.

pojęcie kontroli państwowej

-NIK



gdy mowa o organach kontroli państwowej, chodzi o organy

wyspecjalizowane w tym zakresie, powołane wyłącznie do

prowadzenia działalności kontrolnej traktowanej jako

pierwszoplanowa i jedyna. Zadania te w Polsce spełnia

Najwyższa Izba Kontroli



Istnienie kontroli państwowej zakładała Konstytucja marcowa, w

oparciu



o którą wydana została w 1923 r. ustawa powołująca do życia

Najwyższą Izbę Kontroli. Zadaniem jej było prowadzenie kontroli

finansowej całej administracji w państwie i na podstawie

uzyskanych materiałów coroczne przedstawianie Sejmowi

wniosku w przedmiocie udzielenia rządowi absolutorium.

Najwyższa Izba Kontroli była zorganizowana na zasadzie

kolegialności i niezależności od rządu, a jej funkcjonowanie w

istotny sposób wspomagało działalność kontrolną Sejmu.



W okresie Konstytucji z 1935 r. organy kontroli państwowej

pozostawały pod zwierzchnictwem prezydenta, który powoływał i

odwoływał Prezesa NIK



W PRL kontrola państwowa przechodziła poważną ewolucję,

przyjmując zróżnicowane formy organizacyjne i zmienną pozycję

w strukturze aparatu państwowego.

Ewolucja kontroli państwowej

w Polsce



Na podstawie ustawy z dnia 11 września 1944 r. o organizacji i zakresie

działania rad narodowych, kontrola państwowa była zorganizowana w formie

Biura Kontroli działającego przy Prezydium KRN



Na podstawie przepisów Małej Konstytucji z 1947 r. dużą część kompetencji

Prezydium KRN przejęła Rada Państwa (Biuro Kontroli), organ od rządu

niezależny, złożony z osób wybieranych przez Sejm Ustawodawczy.



Ustawą z 9 marca 1949 r. o kontroli państwowej powołano NIK w miejsce

Biura Kontroli



ustawą z 22 listopada 1952 r. o kontroli państwowej zlikwidowano NIK,

powołano urząd Ministra Kontroli Państwowej, któremu powierzyła zadania

należące dotąd do NIK.



W lipcu 1957 r. Sejm powołuje Komisję Nadzwyczajną do opracowania

projektu ustawy o NIK. W grudniu 1957 r. dokonana została zmiana

Konstytucji, w toku której wprowadzono nowy roz dział o Najwyższej Izbie

Kontroli i w tym samym dniu Sejm uchwalił ustawę o NIK



w toku nowelizacji Konstytucji dokonanej 10 lutego, a następnie w ustawie z

27 marca 1976 r. ponownie przyjęty został model kontroli państwowej jako

aparatu będącego w dyspozycji rządu.

Nie doszło do zlikwidowania NIK, ale

jej prezesa włączono w skład rządu, poddając nadzorowi Rady Ministrów i jej

premiera.



W 1980 r. reforma objęła zmianę Konstytucji i uchwalenie nowej ustawy o

NIK. W wyniku tych zmian NIK ponownie staje się organem niezależnym od

rządu, powiązanym z Sejmem, któremu podlegała.



Model ten utrzymał się także w świetle nowej ustawy z 23 grudnia 1994 r,

która dostosowała przepisy prawne do nowych warunków działania i potrzeb

państwa przechodzącego szeroko zakreśloną transformację ustrojową.

ustrój i organizacja NIK



jest naczelnym organem państwowym (art. 202), działającym na

zasadzie kolegialności i podległym Sejmowi



Na czele NIK stoi prezes powoływany na kadencję sześcioletnią

przez Sejm bezwzględną większością głosów. Dla ważności wyboru

konieczna jest zgoda Senatu, któ ry ma miesiąc na zajęcie

stanowiska. Brak stanowiska w tym czasie oznacza zgodę Senatu,

natomiast w przypadku odmowy wyrażenia zgody przez Senat

konieczne jest podjęcie całej procedury od początku. Ustępujący

prezes może być wybrany ponownie tylko jeden raz.



Powołanie i odwołanie prezesa

następuje na wniosek Marszałka

Sejmu lub 35 posłów. Prezes NIK korzysta z immunitetu

sędziowskiego, nie może być pociągany do odpowiedzialności

karnej ani aresztowany bez zgody Marszałka Sejmu. Artykuł 205

ust. 3 wprowadza zakaz należenia prezesa do partii politycznej,

związku zawodowego, a także prowadzenia działalności publicznej

niedającej się pogodzić z godnością urzędu.



Wiceprezesów NIK powołuje i odwołuje Marszałek Sejmu na

wniosek prezesa. Prezes z urzędu przewodniczy kolegium NIK, w

skład którego wcho dzą: wiceprezesi, dyrektor generalny, siedmiu

przedstawicieli nauk prawnych lub ekonomicznych i siedmiu

dyrektorów jednostek organizacyjnych NIK. Członkowie NIK są

niezawiśli w pełnieniu swych funkcji.



Jednostkami organizacyjnymi NIK

są departamenty, a w terenie

dele gatury.

zakres i procedura działań

kontrolnych



kompetencje obligatoryjne

, które obejmują kontrolę

działalności organów administracji rządowej, Narodowego

Banku Polskiego, państwowych osób prawnych i innych

państwowych jednostek organizacyjnych. Kontrolna jest

prowadzona z punktu widzenia legalności, gospodarności,

celowości i rzetelności. W tej grupie zadań kontrolnych w

stosunku do takich instytucji, jak Kancelarie: Prezydenta RP

Sejmu, Senatu, Trybunału Konstytucyjnego i innych

jednostek, zakres kontroli ogranicza się do wykonywania

przez nie budżetu, gospodarki finansowej i majątkowej.



zadania fakultatywne

–

- NIK „może kontrolować" działalność organów samorządu

terytorial nego, komunalnych osób prawnych i innych

komunalnych jednostek organizacyjnych z punktu widzenia

legalności, gospodarności i rzetelności; kryteria kontroli

zostały zatem zawężone i nie obejmują celowości, o czym

powinien decydować samorząd

- kontrola, ale tylko z punktu widzenia legalności i

gospodarności, działalności innych jednostek organizacyjnych

i podmiotów gospodarczych w zakresie, w jakim wykorzystują

one majątek lub środki państwowe oraz komunalne i

wywiązują się z zobowiązań finansowych na rzecz państwa

zakres i procedura działań

kontrolnych



przedkłada Sejmowi analizę wykonania budżetu państwa i

założeń polityki pieniężnej, opinie w przedmiocie

absolutorium dla rządu, informacje o wynikach kontroli, a

także coroczne sprawozdanie ze swej działalności.



przedkłada prezydentowi informacje o wynikach kontroli,

czyni to również wobec Prezesa Rady Ministrów. Wyniki

ważniejszych kontroli działalności terenowych organów

administracji delega tury NIK przedkładają wojewodom i

sejmikom samorządowym.



Wyniki kontroli są podstawą opracowania wystąpienia

pokontrolnego. Jednostki i organy, które otrzymały

wystąpienia pokontrolne, mają prawo wnosić zastrzeżenia,

które rozstrzyga kolegium NIK



Jednostkami organizacyjnymi NIK w terenie są delegatury,

których zakres działania określa statut NIK nadawany przez

Marszalka Sejmu na wniosek Prezesa NIK. Siedziby delegatur

mieszczą się w stolicach województw. Przedkładają one

wojewodom informacje o wynikach waż niejszych kontroli

działalności terenowych organów administracji rządowej, a

także wojewodom i sejmikom województw informacje o

wynikach ważniejszych kontroli dotyczących działalności

samorządu terytorialnego.

RPO



Podstawa prawna:

Konstytucja art.. 208 -212

Ustawa

Ustawa z dnia 15 lipca 1987 r. o

Rzeczniku Praw Obywatelskich,
Dz.U.01.14.147 j.t., ze zm.



Do opracowania przez studentów:



- geneza RPO



- Powołanie RPO w Polsce -historia

Pozycja ustrojowa RPO



Art. 208. 1. Rzecznik Praw Obywatelskich stoi na straży

wolności i praw człowieka i obywatela określonych w

Konstytucji oraz w innych aktach normatywnych.



Art. 209. 1. Rzecznik Praw Obywatelskich jest powoływany

przez Sejm za zgodą Senatu na 5 lat. Dopuszczalna jest jedna

jego reelekcja.



Kandydaturę zgłosić może Marszałek Sejmu lub co najmniej

35 posłów. Wniosek w tej sprawie powinien być zgłoszony 30

dni przed upływem kadencji dotychczasowego rzecznika, zaś

w ciągu 14 dni w przypadku jego odwołania lub stwierdzenia

wygaśnięcia mandatu.



Wybór jest dokonywany bezwzględną większością głosów,

przy czym w ciągu 30 dni Senat ma zająć stanowisko wobec

osoby wybranej przez Sejm. Brak takiego stanowiska mimo

upływu 30 dni oznacza zgodę. W przypadku odrzucenia

kandydata wybranego przez Sejm należy procedurę

rozpoczynać od nowa. Senat podejmuje uchwałę w sprawie

wyboru Rzecznika zwykłą większością głosów.



Rzecznikiem może być obywatel polski wyróżniający się

wiedzą prawniczą, doświadczeniem zawodowym oraz

wysokim autorytetem ze względu na swe walory moralne i

wrażliwość społeczną.

Sytuacja prawna RPO



Rzecznik strzeże wolności i praw jednostki

zawartych nie tylko w Konstytucji, ale i w ustawach

oraz umowach międzynarodowych.



możliwość powołania zastępców rzecznika.



Organem pomocniczym jest Biuro Rzecznika Praw

Obywatelskich działające na podstawie statutu,

który nadaje Marszałek Sejmu.



zakres podmiotowy



kompetencje RPO obejmują, zgodnie z nowym

ujęciem instytucji wolności i praw jednostki przez

Konstytucję, tak obywateli polskich, cudzoziemców,

jak i bezpaństwowców. Interwencja rzecznika jest

uzasadniona, gdy wystąpi naruszenie wolności i

praw przez organy władzy publicznej, Brak podstaw

działania z jego strony w przypadku naruszenia

prawa wynikającego ze stosunków umownych.

Rozstrzyganie sporów tego rodzaju należy do sądów

Wszczęcie postępowania



na wniosek osoby, organizacji lub organów

samorządowych, jest on także uprawniony do

podejmowania działań z własnej inicjatywy. Nie ma

precyzyjnych wymogów co do formy wniosku

(wystarczy wskazanie

(wystarczy wskazanie osoby, której sprawa dotyczy, i
przedmiotu sprawy).



nie jest związany wnioskiem, powinien go jednak
rozpatrzyć Przepisy nie określają, w jakim terminie
ma tego dokonać.



Jeśli stwierdza zasadność sprawy, podejmuje ją.

Stwierdziwszy że wnioskodawca nie wyczerpał

wszystkich możliwości dochodzenia swych praw,

może wskazać istniejące możliwości działania. Może

też przekazać sprawę do kompetencji właściwych

władz. W każdym przypadku ma obowiązek

powiadomienia wnioskodawcy o powziętej decyzji.

Postępowanie

wyjaśniające



może prowadzić sam lub korzystać z pomocy innych organów

państwowych. Gdy sprawą zajmuje się sam, może ją badać na

miejscu, żądać wyjaśnień oraz udostępnienia niezbędnych akt,

żądać informacji o stanie spraw rozpatrywanych przez organy

ścigania lub przez sąd, może zlecać sporządzanie opinii i

ekspertyz.



W wyniku tych działań rzecznik zawiadamia wnioskodawcę o

wystąpieniu do organu czy instytucji, w której działalności

stwierdził naruszenie prawa, bądź informuje, iż nie stwierdził

naruszenia wolności i praw.



W przypadku spraw mających ogólne znaczenie rzecznik

może podejmować działania inspirujące inne organy czy

instytucje do wykonania inicja tywy ustawodawczej, wydania

lub zmiany aktu prawnego, może wystąpić do Trybunału

Konstytucyjnego o zbadanie zgodności aktu normatywnego z

Konstytucją.



Art. 212. Rzecznik Praw Obywatelskich corocznie informuje

Sejm i Senat o swojej działalności oraz o stanie

przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela.

Krajowa Rada Radiofonii i

Telewizji



Podstawa prawna:



Konstytucja art. 213 -215



Ustawa o

Ustawa o z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i

telewizji, Dz.U.04.253.2531 j.t. ze zm, - głównie

Rozdział II



Art. 213. 1. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji stoi

na straży wolności słowa, prawa do informacji oraz

interesu publicznego w radiofonii i telewizji.



2. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji wydaje

rozporządzenia, a w sprawach indywidualnych

podejmuje uchwały.



Art. 214. 1. Członkowie Krajowej Rady Radiofonii i

Telewizji są powoływani przez Sejm, Senat i

Prezydenta Rzeczypospolitej.



2. Członek Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji nie

może należeć do partii politycznej, związku

zawodowego ani prowadzić działalności publicznej

nie dającej się pogodzić z godnością pełnionej funkcji.

pozycja ustrojowa K. R.

R. i T.



ma ważną rolę do spełnienia, jest ona związana ściśle ze sferą

wolności i praw jednostki, z jej konstytucyjnym prawem do

informacji.



Konstytucja potwierdziła za sadność dotychczasowych regulacji

dotyczących miejsca i roli rady w aparacie państwowym, czego

dowodem jest włączenie wymienionych artykułów do rozdziału IX

poświęconego organom kontroli państwowej i ochrony prawa. W ten

sposób KRRiTV, wraz z Najwyższą Izbą Kontroli i Rzecznikiem Praw

Obywatelskich, potraktowana została jako instytucja, która ma do

spełnienia szczególnie ważne zadania w zakresie ochrony prawa

Rzeczypospolitej.



Konstytucja traktuje KRRiTV jako gwaranta wspomnianego już prawa

do in formacji, o którym stanowi art. 61, ale także gwaranta wolności

słowa, o czym traktuje art. 54



Stoi na straży wolności słowa, prawa do informacji oraz interesu

publicznego w radiofonii i telewizji. W cytowanym przepisie

Konstytucja posługuje się określeniem „interes publiczny" w miejsce

stosowanego dotychczas w pra wie sformułowania „interes

społeczny", co należy traktować jako zawężenie obszaru chronionego

przez radę, skoro w świetle ustawy o radiofonii wyraź nie stanowi się,

że telewizja publiczna to wyłącznie Telewizja Polska SA i jej ośrodki

regionalne, a także Telewizja Polonia, Kultura; podobnie rzecz się

przedstawia w przypadku radiofonii. Ochrona ta nie obejmuje stacji

komercyjnych, które w myśl ustawy są niepubliczne.

Powołanie i skład



Skład liczbowy KRRiT kreują trzy organy, a mianowicie:

Sejm, wybierając dwóch jej członków, Senat, który wybiera

jednego, i prezydent - dwóch. Organom tym rada

przedstawia coroczne sprawozdanie ze swej działalności,

informując je o podstawowych problemach radiofonii i

telewizji. Sprawozdania te organy kreujące radę

zatwierdzają, przy czym Sejm i Senat czynią to w formie

oddzielnych uchwał. Odrzucenie sprawozdania przez te

organy powoduje wygaśnięcie mandatu wszystkich członków

rady w ciągu 14 dni od podjęcia ostatniej z uchwał.



Przewodniczącego KRRiTV powołuje i odwołuje rada spośród

swoich członków większością 2/3 ustawowej ich liczby.

Natomiast zastępcę prze wodniczącego wybiera także rada

spośród swoich członków, ale na wniosek przewodniczącego.



działa w systemie permanencji, a jej skład odnawiany jest co

dwa lata w 1/3. Tak więc kadencja członków wynosi sześć

lat. Istnieje zakaz powoływania członków rady na następną

pełną kadencję.

Gwarancje niezależności



Niezależność członków rady gwarantuje także

ograniczenie możliwości ich odwoływania do

przypadków określonych w ustawie. Należą do

nich:



a) zrzeczenie się stanowiska,



b) trwała choroba uniemożliwiająca pełnienie

funkcji,



c) skazanie prawomocnym wyrokiem za

przestępstwo popełnione z winy umyślnej,



d) naruszenie przepisów ustawy stwierdzone

przez Trybunał Stanu.



b) kompetencje i tryb funkcjonowania Krajowej

Rady Radiofonii i Telewizji

Kompetencje KRRiTV konkretyzuje

ustawa z 1992 r

projektowanie, w porozumieniu z premierem, kierunków polityki

państwa w dziedzinie radiofonii i telewizji,

b) określanie warunków prowadzenia działalności przez nadawców,

c) podejmowanie rozstrzygnięć w sprawach koncesji na

rozpowszechnianie i rozprowadzanie programów,

d) sprawowanie kontroli działalności nadawców,

e) organizowanie badań treści i odbioru programów,

f) określanie opłat abonamentowych,

g) opiniowanie projektów aktów ustawodawczych oraz umów

międzyna rodowych dotyczących radiofonii i telewizji,

h) organizowanie i inicjowanie współpracy z zagranicą,

i) inicjowanie postępu technicznego,

j) współpraca z organizacjami i instytucjami w zakresie ochrony praw

au torskich, praw nadawców i producentów.



nie wszystkie zadania KRRiTV dotyczą bezpośrednio ochrony

prawa. Niektóre mają charakter zadań administracyjnych.

Konstytucja wyposaża radę w prawo wydawania rozporządzeń, a

ustawa w sprawach indywidualnych w prawo podejmowania

uchwał np. w sprawie nadania lub cofnięcia koncesji, na podstwie

których decyzję wydaje

których decyzję wydaje Przewodniczący Krajowej Rady. Decyzja w

tej sprawie jest ostateczna.

Document Outline