Emocje a procesy
poznawcze
Zajęcia 13
Psychologia poznawcza 2009/2010
Ewa Magier
Emocje a procesy
poznawcze
Zajęcia 13
Psychologia poznawcza 2009/2010
Ewa Magier
Czym są emocje?
Subiektywny
stan psychiczny,
któremu towarzyszą zmiany
somatyczne i ekspresyjne
Świadome i nieświadome
(emocje
nieukierunkowane)
procesy
wartościowania każdej sytuacji
Reakcja organizmu na
ważną
sytuację
Ustosunkowanie
człowieka do świata
Po co nam emocje (funkcje)
Informują, że coś jest ważne/nieważne (
poprzez
przełączanie uwagi z jednaj sprawy na drugą)
Informują, że coś jest przyjemne/nieprzyjemne
Działanie:
Szybki sposób informowania o tym, czy i jakie działania
podejmować
Zmiana w gotowości i udostępneinie repertuaru działań
Pobudzają do poszukiwania możliwych planów działania
Dają energię, pobudzają do działania (ucieczki, walki,
dążenia)
Popychają i odpychają od pewnych obiektów
Komunikują innym ludziom nasz stan
Społeczne funkcje interpersonalne
związują ludzi: miłość, tęsknota…;
pilnują norm: wstyd
Funkcje fizjologiczne, psychologiczne i
społeczne
Emocje: 2 istotne sygnały
Sygnał informujący co jest źródłem
stanu
(skąd pochodzi lub ku czemu się
kieruje)
Sygnał dokonujący zamian w
organizacji mózgu
(zmiany fizjologiczne i
psychiczne)
Dlaczego
emocje wpływają na
procesy poznawcze?
Emocje są
pierwotne
wobec poznania
(lubię coś zanim wiem co to jest)
Emocje są
nieuniknione
(można kontrolować
ekspresją ale nie odczuwanie)
Emocje są
bezwysiłkowe
(dzieją się same)
Sądy emocjonalne są
nieodwołalne
(nieomylne, nieuniknione (lubimy kogoś
pierwszy raz widząc).
Niezależne
od poznawczej obróbki przyczyn
W dużej mierze komunikowane
niewerbalnie
Są podmiotowe,
wikłają „ja”
(ja wolę to od
tego)
Kiedy
emocje wpływają na
procesy poznawcze–
(o warunkach
wpływu)
Bodziec złożony, nieznany, nietypowy
Zadanie trudne
Ograniczony dostęp do informacji
Ograniczony czas
U osób „otwartych na uczucia”;
U osób lękowych
Przy braku świadomości źródła emocji
Przy zajętej, obciążonej uwadze
sygnalizuje
o zmianach w środowisku istotnych
dla przetrwania
mobilizuje
organizm do ucieczki lub walki
informuje
o konieczności zmiany kierunku
działania
aktywuje
do działań zmieniających sytuację
Ale czy zawsze??
Negatywny : złość/gniew/smutek
- odmienne efekty w przetwarzaniu
informacji w smutku i złości
- odmienne efekty przetwarzania informacji
pojęć nacechowanych smutkiem/złością
Funkcje
negatywnego
afektu
Poznawcze właściwości
emocji
Kierowanie działaniem
Strukturalizowanie systemu
poznawczego (poprzez jego
organizowanie):
modyfikowanie spostrzegania,
ukierunkowywanie uwagi
uprzystępnianie pamięciowe
Tendencyjność myślenia
Emocje
Zarządzanie celami: Organizują
strukturę celów (mamy wiele celów,
emocje pomagają w ich uporządkowaniu
(np. poprzez ukierunkowywanie uwagi)
Strach: przerwanie czynności
niezwiązanej (dotychczasowej),
kierowanie uwagi na środowisko na
oznaki zagrożenia płynące z niego.
Funkcjonowanie uproszczone,
Emocja
Sygnał:co jest
źródłem
wywołania
emocji
Sygnał: ku
czemu emocja
jest kierowana
Tak rozumiana
emocja sprawuje
kontrolę nad
organizacja móżgu
i funkcji
poznawczych
Kontrola: zmiana organizacji systemu
poznawczego tak, aby reagował w wybrany
rodzaj zdarzeń (strach: uciekaj, smutek nie
działaj, radość-utrzymuj stan.
Inaczej:
1.zmiana w gotowości,
2.udostępnienie pewnego repertuaru działań
(które już kiedyś sprawdziły się w podobnych
okolicznościach)
3. Poszukiwanie nowych trybów działania
POZYTYWNY Afekt
NEGATYWNY Afekt
Mniejsza aktywacja
Wysoki poziom wzbudzenia
Holistyczny, całościowy
sposób przetwarzania
Analityczny tryb
przetwarzania informacji
Równoczesne przetwarzanie
wielu bodźców
Sekwencyjny sposób
funkcjonowania
Akceptujące podejście do
informacji
Krytyczny sposób myślenia
Przetwarzanie schematyczne,
sterowane pamięciowo
Przetwarzanie cech bodźców
Uwaga ekstensywna
Uwaga intensywna
Skojarzenia elastyczne,
odległe, niezwykłe
Ograniczony zakres skojarzeń
Akceptacja i podtrzymywanie
kierunku aktywności
Weryfikacja i zmiana kierunku
aktywności
Intuicyjne strategie
podejmowania decyzji
Racjonalne strategie
podejmowania decyzji
Szybkie, pochopne decyzje
Refleksyjne, wolne decyzje
Płytkie przetwarzanie cech
fizycznych
Głębokie, znaczeniowe
przetwarzanie
Emocje a percepcja Wpływ emocji na
percepcję
Eksperyment Niedenthal, Seterlund
Paradygmat decyzji leksykalnych na materiale
emocjonalnymw warunku wprowadzania w nastrój
pozytywny i negatywny.
Materiał: słowa pozytywne (związane z radością i
niezwiązane z radością (np. spokój) i słowa negatywne
(związane ze smutkiem i niezwiązane z nim)
Wyniki:
(1)szybsze decyzje w nastroju pozytywnym,
(
2) Szybsze decyzje słów radosnych gdy w nastroju radosnym
( i podobnie w smutku)
(3) Brak wpływu na słowa pozytywne niezwiązane ze
specyficzna emocja radości czy smutku
Wniosek : specyficzne emocje radości i smutku
wpływają na selektywną percepcję bodźców z
tymi emocjami związanymi
ale brak wpływu na
materiał ogólnie pozytywny bądź negatywny
.
Specyficzny wpływ emocji na
percepcję
Specyficzne
emocje
(radość/smutek/złość) wpływają na
selektywne
spostrzeganie materiału
związanego
z tymi emocjami .
Nie mają wpływu
na percepcje
materiału ogólnie pozytywnego lub
negatywnego
Percepcja Emocji
Badanie (Etcoff, Magee):
Materiał:stały przyrost zmian w wyrazie emocji
Wynik: Skokowe/nagłe różnicowanie stanów
emocjonalnych wskazujących na istnienie
wyraźnych granic
Wykonana rejestracja rozwijającej się emocji:
1
sekunda
Badanie (autorzy??)
Układanie zdjęć wykonanych z poszczególnych
klatek filmu rozwijającej się emocji
14 zdjęć
Wyniki: niezwykle wysoka poprawność w
poprawnej kolejności:
Wpływ emocji na procesy
uwagi
Badania w paradygmacie dot-
probe task
Badania w paradygmacie
emocjonalnej wersji Stroopa
Badania nas przetwarzaniem
centralnym i peryferycznym
Emocje a uwaga
Emocje wywołane egzogennie
(bodźce z otoczenia) angażują w
większym stopniu
mechanizm
orientacyjny uwagi
Emocje endogenne (wywołane
stopniem realizacji celu) angażują
w wiekszym
stopniu mechanizm
wykonawczy uwagi
DOT PROBE TASK
+
Śmierć
Stół
.
Dot probe task
przypomnienie
DOT PROBE TASK
+
Śmierć
Stół
.
Dot probe task
DOT PROBE TASK
+
Negatywny
obraz
Neutralny obraz
.
Dot probe task -wersja
obrazowa
Dot-probe task
(przypomnienie)
Przetwarzanie słów nasyconych
emocjonalnie (lękowych) jest szybsze
niż słów neutralnych u osób z
wysokim poziomem lęku jako cechy
Wyjaśnia się to mechanizmem:
Uwrażliwienia na bodźce lękorodne,
Szybszym wyszukiwaniem bodźców
lękorodnych w polu percepcyjnym.
W warunkach spójnych: czyli gdy kropka w tym
samym miejscu co słowo/obraz negatywne: RT
krótszy
Gdy następnie kropka na miejscu słowa/obrazu
neutralnego: RT dłuższy
Wyjaśnienie:
Szybkie angażowanie uwagi ku bodźcowi
negatywnemu
Długie odangażowywanie uwagi od bodźca
negatywnego
Wpływ emocji na
procesy uwagi
cd.
Emocjonalna wersja testu Stroopa
Williams iin, 1995
Jeśli przetwarzane bodźce są słowami związanymi znaczeniowo z
fobią, na którą cierpi badany, to nazywanie koloru czcionki
jakim słowo jest napisane jest wydłużone w stosunku do czasu
reakcji na czcionkę słowa neutralnego.
Podobnie z osobami cierpiącymi na syndrom pourazowego
stresu: wydłużenie czasu reakcji na słowa związane z
przeżytym znaczeniem wywołującym pourazowy stres
Gotlib, McCaan 1984
Depresyjni i niedepresyjni uczestnicy
Prośba o nazywanie koloru czcionki
Część słów była związana z depresją: smutny, żałosny
Wyniki: rodzaj słów nie wpływał na szybkość przetwarzania u osób
niedepresyjnych
Osoby depresyjnie istotnie spowalniały przetwarzanie słów
związanych z depresja w porównaniu ze słowami niezwiązanymi
Selekcja uwagi: Efekt Stroopa
czas reakcji dłuższy w przypadku
słów emocjonalnych
Przeszukiwanie uwagi: czas
reakcji krótszy na słowo lękowe u
osób lękowych, niż u osób
nielękowych
Wpływ emocji na pamięć
Wpływ zdarzeń traumatycznych na
pamięć: nakładanie się zdarzeń
Dr Donald Thomson - australijski psycholog
stwierdził, że
"...trauma i szok mogą wymazać dużą część naszej
umiejętności zapamiętywania. Później łączymy
wspomnienia związane z wydarzeniem, w celu
rekonstrukcji incydentu w naszym umyśle…”
Pewnego dnia, dr Thomson, został poproszony o wzięcie
udziału w konfrontacji policyjnej gdyż ofiara (kobieta
napadnięta w swoim mieszkaniu) wskazała go jako sprawcę.
Na szczęście dr Thomson mógł się wykazać 100 % alibi - brał
wówczas udział w programie TV transmitowanym na żywo.
Ofiara oglądała ten program, gdy do mieszkania wtargnął
napastnik. Pod wpływem szoku i stresu, twarz doktora z ekranu
nałożyła się we wspomnieniach kobiety na twarz napastnika.
Nakładanie się zdarzeń
Kiedy jesteśmy świadkami wydarzeń
złożonych o silnym zabarwieniu
emocjonalnym (np. wypadek czy
przestępstwo), zapamiętujemy zwykle dwa
rodzaje informacji:
oryginalne dane o zdarzeniu
informacje niezwiązane z samym
wypadkiem, lecz pojawiające się zaraz po
nim.
Z upływem czasu oba rodzaje ulegają
wymieszaniu, tak że nie jesteśmy w stanie
powiedzieć, z którego źródła pochodzi
wybrany szczegół.
Wpływ emocji na przetwarzanie i
podejmowanie decyzji
Eksperyment przeprowadziła londyńska policja.
Grupie studentów pokazywano film, na którym
krótko ostrzyżony mężczyzna w czarnej skórzanej
kurtce wyrywa kobiecie torebkę.
Potem poproszono oglądających o podanie wieku
napastnika.
Prawie wszyscy określili go na około 20 lat.
W rzeczywistości miał około 50-ciu.
Po prostu oglądający połączyli sprawcę zdarzenia ze
stereotypowym
posiadaczem czarnej kurtki i
krótkich włosów, młodym człowiekiem lat około 20.
Uprzystępnienie stereotypu w sytuacji emocjorodnej:
Uprzystępnienie stereotypu w sytuacji
emocjorodnej oraz zapamiętywanie elementu
centralnego z pominięciem peryferycznych
elementów
Eksperyment Gordona Allporta
(badania dawniejsze)
Poproszono badanych o krótkie przyjrzenie się
rysunkowi przedstawiającemu kilkanaście osób w
metrze. Na rysunku znajdował się między innymi
Murzyn
stojący obok
białego mężczyzny
trzymającego w ręku
brzytwę
.
50% badanych Allporta twierdziło jednak później, że
brzytwę trzymał Murzyn.
Koncepcje relacji między
emocjami a poznaniem
Koncepcja sieci emocjonlanej
Bowera (sieć pamięci emocjonalnej)
Koncepcja modalności
emocjonalnych Oatley, Jenkins:
nastrój w specyficzny sposób organizuje
mózg a to z kolei prowadzi do
uprzystępnienia określonych wspomnień
doświadczonych w tym stanie
emocjonalnym
Model rozprzestrzeniającego się
pobudzenia wersja pamięci emocjonalnej
Gordon Bower, 1981
Założenia :
Emocjonalny materiał zmagazynowany jest w sieci
semantycznej
Emocje są jednostkami (węzłami) tworzącymi
połączenia z pojęciami, ideami, stanami
fizjologicznymi, zdarzeniami, wzorami pobudzeń,
W pamięci długotrwałej istnieje
kodowanie
emocjonalne
Węzły emocjonalne
w pamięci: Różne emocje
(modalności) reprezentowane są w specyficznych
węzłach
(emotion node),
np. „radość”, „smutek”)
Węzły mogą być zaktywizowane poprzez bodziec
zewnętrzny lub wewnętrzny
Koncepcja pamięci emocjonalnej
Smutek
(emocjonalny węzeł w sieci)
Rozpacz
Beznadziejność
Strata
Poczucie bezwartościowości
Pobudzenie określonego węzła automatycznie powoduje
rozchodzenie się aktywacji na inne węzły
emocjonalne o tym samym znaku.
Model Bowera wyjaśnia wyniki badań, w których
uzyskiwano tzw.
efekt spójności afektywnej
(De Houwer i
Randell, 2002)
Chomik Gienio zdechł
Wzorce pobudzeń fizjologicznych
Założenia pamięci emocjonalnej
prowadzą do testowanych/lnych hipotez
Hipoteza pamięci zależnej od stanu/nastroju
Najlepsze efekty pamięciowe uzyskuje się jeśli nastrój podczas
wydobywania jest zgodny z nastrojem nabywania
Ograniczenia: zależnośc częściej występuje w nastroju
pozytywnym niż negatywnym, wyrąźniej w nastroju
wyraźnym niż sybtelnym
Hipoteza spójności
(1) Zabarwiona emocjonalnie informacja jest nabywana i
wydobywana najskuteczniej jeśli istnieje zgodność/spójność
pomiędzy jej afektywnym znakiem a nastrojem osoby.
(2) Spójność myśli: Wolne skojarzenia, interpretacje, myśli i
sądy będą tematycznie związane z nastrojem osoby
(3) Intensywność nastroju: zwiększanie intensywności nastroju
zwiększa siłę aktywacji powiązanych węzłów w sieci
emocjonalnej.
Efekt spójności
W ocenianiu
W badaniach prowadzonych
w
procedurze poprzedzania
.
Założenie:
przetwarzanie słowa docelowego
spójnego pod względem znaku z
bodźcem poprzedzającym prowadzi
do łatwiejszej jego oceny.
Badanie:
Badany oceniał czy prezentowane
słowa są pozytywne, czy
negatywne.
Przed każdym słowem docelowym
prezentowano przez 200 milisekund
inne emocjorodne słowo.
Wyniki:
facylitacja
(krótsze czasy reakcji)
w przypadku spójności afektywnej
poprzedzenia i słowa docelowego.
W decyzjach leksykalnych
Rossel,
Nobre, 2004
635
640
645
650
655
660
665
670
675
680
685
690
cz
as
w
m
s
związane (spójne)
niezwiązane
(niespójne)
brak
poprzedzanie
słowa pozytywne słowa negatywne
Taki sam obraz wyników po
200 ms
700 ms
950 ms poprzedzaniu
Badania własne
(Pawłowska-Fusiara, Magier,
2007)
: Procedura w warunkach
eksperymentalnych
in
s
tr
u
k
c
ja
„radość”
„smutek”
„złość”
poprzedzenie
maska
XXXXX
bodziec
docelowy
„zabawa”
„pogrzeb”
„malesek
”
decyzja
leksykalna
słowo /
niesłowo
Punkt
fiksacji
wzroku
X
100 ms.
50 ms.
pomiar czasu reakcji
rozpozna
wanie
poprawność
i czas
Czy spójność afektywna słowa
docelowego z poprzedzeniem
przyspiesza decyzje leksykalne?
W czasach decyzji leksykalnych brak różnic między
słowami
spójnymi i niespójnymi
z poprzedzeniem w
warunkach eksperymentalnych
Nie ma także różnic między grupami (eksperymentalną i
kontrolną)
Czy zatem reguła dostępności nie ma
Czy zatem reguła dostępności nie ma
zastosowania w pamięci emocjonalnej ?
zastosowania w pamięci emocjonalnej ?
Hipoteza spójności w pamięci
emocjonalnej
Czas rozpoznawania
(w etapie II)
w
zależności od poprzedzania
(w
etapie I).
Interakcja rodzaju poprzedzania i spójności
F=11,25; p<0,00003
200
400
600
800
1000
1200
cz
as
w
m
s
radość
smutek
złość
poprzedzanie
spójne
niespójne
Poprawność rozpoznań w zależności od
rodzaju poprzedzania przed decyzją
leksykalną oraz rodzaju bodźca docelowego
0
0,5
1
1,5
2
2,5
3
3,5
radość
smutek
złość
radość
smutek
złość
Słowa poprzedzane spójnie są lepiej zapamiętywane
bez względu na modalność emocji
ANOVA (warunki 2 x rodzaj poprzedzania (3) x rodzaj bodźca (3))
Interakcja rodzaju poprzedzania i rodzaju bodźca: F=263,57; p<0,0001
Skąd potwierdzenie modelu
rozprzestrzeniającego się pobudzenia w
pamięci emocjonalnej?
analiza czasu reakcji i częstości
popełnianych błędów.
Jeśli aktywacja rozchodzi się na węzły
podobne semantycznie/emocjonalnie to
częściej wystąpią błędy fałszywych
alarmów w przypadku słów podobnych
semantycznie niż podobnych fizycznie
Wnioski
Pamięć emocjonalna kieruje się regułą
dostępności
Dotyczy emocji związanych z silną aktywacją
Pobudzeniowe własności emocji zdają się mieć
większe znaczenie niż znak emocji w zakresie
dostępności pamięciowej
Słowa spójne z aktywowaną kategorią są
lepiej zapamiętywane
Pobudzenie węzłów emocjonalnych
rozprzestrzenia się na inne węzły związane z
nimi semantycznie/emocjonalnie
szybkość przetwarzania słów w procesie
podejmowania decyzji leksykalnej zależy od
tego jakie emocje wzbudzają
Różnice w uzyskanych wynikach badań
dotyczą słów negatywnych.
w przypadku słów negatywnych mogą one
kojarzyć się zarówno ze smutkiem, jak złością
czy strachem co może istotnie wpływać na
szybkość ich przetwarzania z powodu różnej
siły aktywacji (por.
Kuschinke 2007)
Kiedy zależność pamięci od stanu
emocjonalnego nie działa?
Badanie
(Kenealy, 1997):
Uczestnicy przyglądali się mapie i uczyli się
zestawu instrukcji dotyczącej pokonywania
konkretnej trasy tak długo aż uzyskali 80%
poprawności w jej odpamiętywaniu (uczenie
świadome).
Następnego dnia test: (1)swobodne odtwarzanie
pokonywania trasy lub (2) odtwarzanie ze
wskazówką (cued recall): przyglądanie się mapie
60
70
80
90
100
nastrój radosny
nastrój smutny
odtwarzanie w nastroju smutnyradosnym
odtwarzanie w nastroju smutnym
60
70
80
90
100
nastrój radosny
nastrój smutny
odtwarzanie w nastroju smutnyradosnym
odtwarzanie w nastroju smutnym
Wolne odtwarzanie
Odtwarzanie ze wskazówką
%odtworzeń
Kiedy zależność pamięci od stanu
emocjonalnego nie działa?
•Mocny efekt zależności od stanu w przypadku
wolnego odtwarzania
•Brak efektu zależności pamięci od stanu
emocjonalnego w odtwarzaniu ze wskazówką (!)
Czyli:
Nastrój wpływa na pamięć nawet w procesie
świadomego nabywania, ale tylko wówczas gdy
nie ma mocnych wskazówek wspomagających
odpamietywanie.
Osoby zdrowe podzielono ze względu na wyniki w teście depresji
(Beck Depression Inventory) w którym odnosili siebie do słów
negatywnych i pozytywnych. Następnie zadanie jakie mieli do
wykonania: przypomnienie sobie słów jakie siebie ocenili
(Murray iin,
1999).
0
1
2
3
4
pozytyw
słowa
negatywne
słowa
pozytyw
słowa
negat słowa
wysokie wyniki w skali depresji
niskie wyniki w skali depresji
Wolne odtwarzanie
wymuszone odtwarzanie
Wyjaśnienie:
Brak efektu zależności od stanu w
przypadku wymuszonego
przypominania (
forced recall
)
wskazywać może na to, że silnie
obniżona motywacja i
zachowawcze/ograniczone działanie
może być źródłem domniemanych
deficytów pamięci
A nie łatwiejsza dostępność jak
twierdzi Bower