Biurokracja jako patologia 

organizacji? 

Biurokracja jako patologia 

organizacji? 

Pat_3b

Imperia biurokratyczne

1.

Impulsy powstania administracji 
„publicznej” w warunkach 
społeczeństwa tradycyjnego.

2.

Równoważenie tradycyjnej 
arystokracji przy pomocy biurokracji 
przez władców.

3.

Biurokracja a granice rozwoju 
racjonalnych metod rządzenia: 
pułapka rozwojowa.

1.

Impulsy powstania administracji 
„publicznej” w warunkach 
społeczeństwa tradycyjnego.

2.

Równoważenie tradycyjnej 
arystokracji przy pomocy biurokracji 
przez władców.

3.

Biurokracja a granice rozwoju 
racjonalnych metod rządzenia: 
pułapka rozwojowa.

Początki nowoczesnej 
administracji publicznej w 
Europie XVIIIw.

Po wojnach rycerzy i kupców, nastał czas zawodowców. 

Honor i obowiązki feudalne, podobnie jak wojsko 

najemne, gotowe służyć za pieniądze każdemu, 

schodzą ze sceny. 
Funkcjonariusz państwa, stałe zatrudnienie, regularna 

płaca, perspektywa kariery, służba państwu w czasie 

pokoju lub wojny. Granica między wojskiem a cywilami.
Oddzielenie personelu od własności środków 

wykonywania pracy.
Odpowiedzialność etatowych urzędników państwowych 

za innowacje, ulepszanie broni, organizację jej 

produkcji i zaopatrzenie wojska, regulowanie 

rachunków, itp. 
Racjonalizacja systemów podatkowych i finansowania 

kosztów wojen przez państwo.

Po wojnach rycerzy i kupców, nastał czas zawodowców. 

Honor i obowiązki feudalne, podobnie jak wojsko 

najemne, gotowe służyć za pieniądze każdemu, 

schodzą ze sceny. 
Funkcjonariusz państwa, stałe zatrudnienie, regularna 

płaca, perspektywa kariery, służba państwu w czasie 

pokoju lub wojny. Granica między wojskiem a cywilami.
Oddzielenie personelu od własności środków 

wykonywania pracy.
Odpowiedzialność etatowych urzędników państwowych 

za innowacje, ulepszanie broni, organizację jej 

produkcji i zaopatrzenie wojska, regulowanie 

rachunków, itp. 
Racjonalizacja systemów podatkowych i finansowania 

kosztów wojen przez państwo.

Państwo narodowe i 
powszechny obowiązek służby 
wojskowej

Państwo narodowe i 
powszechny obowiązek służby 
wojskowej

1.

Zmiana charakteru służby wojskowej: 
indoktrynacja narodowa i etos 
wojskowy.

2.

Zmiana charakteru państwa: ideologia 
służby krajowi.

3.

Budowa zdyscyplinowanej, 
kompetentnej machiny 
administracyjnej, której funkcjonowanie 
regulują formalnie przepisy.

1.

Zmiana charakteru służby wojskowej: 
indoktrynacja narodowa i etos 
wojskowy.

2.

Zmiana charakteru państwa: ideologia 
służby krajowi.

3.

Budowa zdyscyplinowanej, 
kompetentnej machiny 
administracyjnej, której funkcjonowanie 
regulują formalnie przepisy.

Max Weber

Pytanie: jakie czynniki spowodowały 

powstanie w Europie cywilizacji z 

samo-napędem rozwojowym?
Weber a Marks.
Problem cywilizacyjno-porównawczy
Narzędziem analizy są typy idealne.
Tradycyjny, charyzmatyczny i 

racjonalno-legalny typ 

prawomocności.

Typu idealny biurokracji

1.

Przepisy i normy prawne – 
bezosobowość stosunków w 
administracji oraz między 
urzędnikiem a klientem;

2.

Hierarchia władzy i kompetencji – 
dyplomy jako podstawa awansów;

3.

Pozycja społeczna i rola 
organizacyjna urzędnika.

Przepisy i normy prawne

Statut organizacji:

Cele organizacji i jej części składowych,
Zakres kompetencji,
Droga służbowa (komunikacja góra-dół),
Zależności między stanowiskami.

Stosunki mają charakter bezosobowy; 

posłuszeństwo przepisom, a nie 
osobom.

Hierarchia urzędowa

Układ szczebli kariery otwarty przed 
każdym, kto spełnia wymogi formalne.
Kariera zależna od formalnych kompetencji.
Komunikacja: przepływ i przechowywanie 
dokumentów wedle ściśle określonych. 
reguł.
Brak powiązań poziomych.
Hierarchia władzy jest hierarchią 
kompetencji.

Pozycja i rola urzędnika

Wszystkie stanowiska, poza najwyższym, obsadzane 
przez mianowanie.
Kierownictwo jednoosobowe.
Urzędnicy są osobiście wolni, pozbawieni środków 
urzędowania.
Ich podległość określa dobrowolna umowa o pracę i 
szczegółowe przepisy związane z funkcją w 
organizacji.
Wynagrodzenie pieniężne zależy od pozycji w 
organizacji.
Sprawowanie urzędu jest podstawowym zajęciem 
urzędnika.

Zalety biurokracji

Kumulacja wiedzy i kompetencji 

(przygotowanie formalne urzędników);
Ich obiektywny, profesjonalny 

stosunek do problemów;
Ciągłość funkcjonowania, 

gromadzenie dokumentów i 

doświadczeń.
Szybkość, sprawność, obiektywizm w 

działaniu. 

Przedsiębiorstwo, 
administracja publiczna, 
rozwój kultury

Racjonalność formalna a 
racjonalność substancjalna;
Czy Weberowski typ idealny był 
pochwałą biurokracji?

Typ idealny jako zbiór 
empirycznie 
weryfikowalnych twierdzeń

Robert K. Merton: rytualizacja 
zachowań;
Gouldner: normy a obniżanie 
wydajności;
Crozier: błędne koła biurokracji.

Eksplozja biurokratyczna a system 

prawny.

Elementy biurokratyczne i 
profesjonalne w typie idealnym 
biurokracji Webera

Elementy biurokratyczne: 
hierarchiczna struktura zależności, 
ścisła specjalizacja, zróżnicowanie 
płac wg pozycji.
Pozostałe elementy, a przede 
wszystkim kompetencje formalne, 
mają charakter profesjonalny i stoją w 
sprzeczności z administracją 
biurokratyczną

Patologia biurokracji w/g 
Michela Crozier

Organizacją biurokratyczną jest 
każdy system organizacyjny, w 
którym obwód: błędy – informacja – 
poprawa funkcjonuje źle. 
Uniemożliwia to szybką korektę 
programów działania w celu 
uniknięcia dalszych błędów. 

Błędne koła biurokracji 
wg Croziera

1.

Bezosobowy, szczegółowy charakter przepisów.

2.

Centralizacja decyzji.

3.

Izolacja szczebli w hierarchii.

4.

Równoległe stosunki władzy.

Elementy błędnego koła wzajemnie wzmacniają 

się, co powoduje sztywność organizacji. System 
staje się reformowalny dopiero w warunkach 
głębokiego kryzysu. Jego reforma niesie jednak 
z sobą poważne zagrożenia (Aaron Wildavsky).

Organizacja profesjonalna

Znaczna swoboda decydowania przez 
pracowników – zaufanie do ich 
kompetencji;
Intensywna komunikacja w poziome;
Oceny efektów a nie trzymania się 
procedur;
Motywacja oparta na zainteresowaniu 
pracą i samorealizacji.

Struktury organizacji 
przemysłowych: internalizacja 
innowacji 

Dywersyfikacja zależności: 
struktury funkcjonalne vs. 
wielowydziałowe;
Organizacja organiczna (Burns i 
Stalker).
Ewolucja administracji publicznej: 
trudności i zagrożenia.

S. N. Eisenstadt

Administracja a jej 

otoczenie:
Biurokracja,
Biurokratyzacja,
Debiurokratyzacja.

Eva Etzioni-Halevi

Korupcja polityczna 

nie zależy 

od cech struktur 

klasowych, ani charakteru i kultury politycznej masy 
obywateli. 

Zależy

 od kultury elity politycznej i 

opanowanej przez nie struktury władzy, od: 

•

 powiązania elit politycznych i biurokratycznych w 

strukturach władzy; 

•

 mieszania się polityków i polityki partyjnej w sprawy 

biurokracji i korzystania z zasobów biurokratycznych dla 
celów polityki partyjnej;

•

 kultury politycznej elity, uznającej taki użytek z zasobów 

biurokratycznych jako (nieoficjalnie?) do zaakceptowania.