OCENIANIE I SPOSTRZEGANIE LUDZI

Rola hipotez w
przetwarzaniu informacji
(danych)



Przetwarzanie danych zgodnych z hipotezą

zjawiska (np. zachowania) zgodne z

przewidywaniami są przetwarzane za pomocą

teorii, która posłużyła do wygenerowania

przewidywania (np. Heniek ma słabą głowę).

Przetwarzanie jest powierzchowne, polega na

poszukiwaniu informacji na temat obecności

domniemanego („teorią”) czynnika sprawczego,

a nie na analizowaniu współzmienności

Rola hipotez w
przetwarzaniu informacji
(danych



Przetwarzanie danych wieloznacznych

Allport – człowiek z brzytwą

Wojciszke i Musiał – ładna vs nieładna

wrażliwa czy nadwrażliwa?

konsekwentna czy uparta?

niejednoznaczne „próbki” zachowań (Anna

przez cały dzień była pod wrażeniem swego

niepokojącego snu; Kiedy Anna chciała

kupić budzik….)

Zdjęcie „przed” lub „po” próbkach zachowań

Atrakcyjność a ocena
zachowania
i osoby(a: -4
+4)

Moment prezentacji

zdjęcia

Przed

Interpretacja

zachowań

(A)

nieładna

ładna

-0,82

1,15

0,19

-0,34

Ocena glob

(B)

nieładna

ładna

-0,26

4,57

-1,53

6,13

Atrakcyjność a ocena
zachowania
i osoby

Moment prezentacji zdjęcia

Korelacje

interpretacji

zachowań z:

Przed

Oceną

globalną

0,55

0,16

Atrybucją

cechy

Krytycznej

0,52

0,19

Przetwarzanie danych
wieloznacznych



Dane wieloznaczne są interpretowane jako

potwierdzenie dla hipotezy (asymilacja

danych do hipotezy)



Podobnie: teoria (hipoteza) zakładająca

istnienie związku między jakimiś

zmiennymi (np. cechami: „brunetki są

namiętne”) prowadzi do efektu „pozornej

korelacji”; dostrzegania współzależności w

całkowicie losowym materiale

(Chapmanowie)

Przetwarzanie danych
sprzecznych z hipotezą



Intensywniejsze i trwające dłużej niż

przetwarzanie danych zgodnych

Co może wynikać z:

- procesu rewidowania i zmiany hipotezy

- ukierunkowania procesu przetwarzania

danych tak, aby w subiektywnie

wiarygodny sposób mogły one zostać

odrzucone (obrona hipotezy)

Przetwarzanie danych
sprzecznych z hipotezą



Odrzucanie danych sprzecznych

1. pomniejszanie wagi danych

sprzecznych

2. kwestionowanie wiarygodności

danych sprzecznych

3. selektywne zapominanie danych

sprzecznych

Odrzucanie danych
sprzecznych



pomniejszanie wagi danych

sprzecznych

Kaplan – badani o uogólnionej

koncepcji natury ludzkiej („dobra”

vs „zła”); opisy osób składających

się z przymiotników negatywnych i

pozytywnych; jak ważny każdy

przymiotnik dla oceny osoby?

Kaplan: wyniki

Człwiek jest dobry

Człowiek jest zły

Ocena glob
waga cech +
waga cech -

Kaplan: wyniki, c.d.

Taki wzór wyników uzyskano tylko u

tych badanych, których informowano,

że dane (przymiotniki) o osobie

pochodzą z różnych źródeł (od różnych

znajomych) o niejednakowej

wiarygodności (różny stopień

znajomości osoby). Nie było tak, gdy

nie pojawiały się sygnały pozwalające

na deprecjonowanie źródeł informacji

Odrzucanie danych
sprzecznych



Kwestionowanie wiarygodności danych

-wyniki badań reakcji na pozytywne i

negatywne sprzężenia (informacje

zwrotne) na temat własnej osoby (Frey,

testy „inteligencji”, ich wiarygodność

w świetle dwuznacznego raportu

ekspertów)

Kwestionowanie
wiarygodności danych;
Frey – cd.



Zapamiętanie argumentów „za” i

„przeciw” testom: lepsze zapamiętanie

argumentów sprzecznych z własną

hipotezą; prawdopodobnie było to

konsekwencją dokładniejszego

przetwarzania informacji sprzecznej,

którego celem było zdezawuowanie

informacji (danych) sprzecznych.

Odrzucanie danych
sprzecznych



Selektywne zapominanie danych

sprzecznych z hipotezą

Zapominanie??? Przecież pamiętali

lepiej!!??

Pamieć:

funkcje reproduktywne

funkcje generatywne („wkroczenia”

danych ze schematu)

Selektywne zapominanie
danych sprzecznych z
hipotezą



Dane wskazujące na lepsze pamiętanie

danych sprzecznych z hipotezę dotyczą

krótkich okresów przechowywania



Kiedy odtwarzanie informacji

następowało wkrótce po ich

ekspozycji, dane niezgodne pamiętano

lepiej niż zgodne; po sześciu

tygodniach dane zgodne przypominano

lepiej niż niezgodne

Pamięć danych zgodnych i
sprzecznych (rola upływu
czasu:Pieńkowski)

Po ekspozycji

Po sześciu tygodniach

Dane zgodne
Dane sprzeczne

Selektywne zapominanie
danych sprzecznych z
hipotezą



Selektywne zapominanie danych

sprzecznych z hipotezą może wynikać z

generatywnej funkcji pamięci; dane

sprzeczne są przetwarzane

jednokrotnie (gdy sprzeczność jest

rozwiązywana), a zgodne – wielokrotnie

i podczas tych przypomnień następuje

ich utrwalanie, a nawet „wzbogacanie”

o dane pochodzące z „wkroczeń” ze

schematu (hipotezy)

Pseudoakceptacja danych
sprzecznych

Oprócz mechanizmów

prowadzących do odrzucania

danych sprzecznych z hipotezą,

możliwe są również takie zabiegi,

które pozwalają na

zaakceptowanie danych

sprzecznych przy jednoczesnym

podtrzymaniu pierwotnej hipotezy

Mechanizmy
pseudoakceptacji



Atrybucja zachowań/wyników osoby

spostrzeganej przyczynom

zewnętrznym/zmiennym



Kodowanie danych sprzecznych

jako wyjątków od reguły



Wyodrębnianie podtypów schematu

(kategorii), będących źródłem

hipotezy

Mechanizmy
pseudoakceptacji



„

Zewnęrzne” atrybucje

Przyczyny niegrzeczności ładnych i

brzydkich dzieci; „Przypadek”

przyczyną sukcesów kobiety w

„męskim” zadaniu (a uzdolnienia

mężczyzny); znaczenie reputacji (rasy,

płci, itp.) osoby dla atrybucji jej

sukcesów i niepowodzeń; dostrzeganie

(lub nie) presji sytuacyjnej

Mechanizmy
pseudoakceptacji



Wyjątek od reguły i podkategorie

Kaftan bezpieczeństwa (Bond, DiCandia,

MacKinnon)

Jeśli cechy znacznej części przedstawicieli

jakiejś grupy okazują się sprzeczne z jej

stereotypem, jednostka może wytwarzać

reprezentacje pewnego podtypu członków

grupy, wobec której jest uprzedzona

(„Dobry Niemiec”; „Uczciwy Żyd”).

Rewizja i trwanie hipotez



Kiedy hipoteza trwa, kiedy jest odrzucana lub

modyfikowana?

Zmiany hipotez – kiedy dane sprzeczne z

pierwotną hipotezą, a hipoteza słaba (efekty

te szczególnie silne w początkowej fazie

sprawdzania hipotezy)

Otrzymanie danych niejednoznacznych nie

prowadzi do rewizji hipotezy, ale raczej ją

nasila

Rewizja i trwanie hipotez



Perseweracja (utrzymywanie) hipotezy

(przekonania) – niefalsyfikowalność

hipotezy (wiele cech przypisywanych

ludziom ma charakter nieobserwowalny –

„nieferekwencyjne” – postawy, motywy,

cechy moralne (wnioskowane z intencji)



Generalnie – podstawowym wyznacznikiem

trwania lub rewizji hipotezy jest relacja

między siłą hipotezy a dowodową siłą

danych uzyskiwanych w trakcie jej

sprawdzania

Wpływ hipotezy na
wytwarzanie danych



Samospełniające się proroctwo

- Rosenthal i Jacobson (inteligencja)

- Snyder, Tanke i Berscheid (rozmowa

tel)

- Rosenthal i Fode (szczury)

C. Steele i J. Aronson jr. (inteligencja)

Skarżyńska (mądry/głupi uczeń)

Samospełniające się
proroctwo w szkole-
mechanizm

Oczekiwania nauczyciela

Zróżnicowane traktowanie uczniów

-klimat („dobra atmosfera”, więcej wsparcia)

-sprzężenie zwrotne (precyzja, staranność)

-wkład (więcej, trudnego materiału,większe

wymagania)

-wydajność (więcej okazji do wypowiedzenia

się)

Odmienne reakcje uczniów

Document Outline