Magdalena Józefowicz-Korczyńska

Magdalena Józefowicz-Korczyńska

Diagnostyka 

laryngologiczna 

chorób jamy ustnej i 

gardła

Czynniki etiologiczne w 

zapaleniach jamy ustnej i 

gardła

 

• Wirusowe
• Bakteryjne
• Pierwotniakowe i 

odzwierzęce

• Grzybicze
• Oparzenia, zatrucia 
• Nadwrażliwość osobnicza
• Niedobory .....

Wirusowe zapalenia 

gardła

 Wirusy oddechowe – 

„przeziębienie” grypy i paragrypy, 

RSV, rhino, adeno, Corona, Herpes 

simplex, Coxackie A 

 Choroby zakaźne odry, 

mononukleozy, ospy wietrznej 

 Brodawczaki
 Angina opryszczkowa
 AIDS

Ostre wirusowe 

zapalenie gardła

 Uczucie z

alegania, zasychania, 

drapania, palenia 

• Ból o różnym nasileniu przy połykaniu

Badanie kliniczne

Bł. śluzowa zaczerwieniona, 

obrzęknięta, pęcherzyki

Temperatura podwyższona
Wydzielina śluzowa, gęsta, 

podsychająca

Opryszczkowe zapalenie 

dziąseł i jamy ustnej 

etiologia - wirus Herpes simplex

• objawy: gorączka, piekący ból w 

jamie ustnej, nieprzyjemny zapach z  

ust, ślinotok

• obraz kliniczny pęcherzyki na błonie 

śluzowej, później nadżerki pokryte  

nalotem włóknikowym

• leczenie: pędzlowanie 1% roztworem 

gencjany, leki przeciwwirusowe, 

spożywanie łagodnych potraw

Leczenia ostrego 

wirusowego zapalenia 

gardła

łagodzone objawów choroby;
•   leki  przeciwbólowych  i  przeciwgorączkowych; 

kwasu 

acetylosalicylowego 

(Aspirin, 

Polopiryna, 

Asprocol, 

Calcipiryna), 

pochodne 

pirazolonu 

(Pyramidonum,  Gardan,  Pyralgin,  Butapirazol)  lub 
preparaty  paracetamolu  (APAP,  Codipar,  Coldrex, 
Efferalgan, Paracetamol, Panadol)

• leki przeciwzapalne i wykrztuśne 
• środki  o  działaniu  znieczulającym  miejscowo 

(Tantum  Verde,  Hascosept)  –  roztwory,  tabletki  do 
ssania  (Sebidin,  Chlorchinaldin,  Strepsil,  Neo-Angin), 
leki  recepturowe  -  płyny  do  płukania,  napary  -  z 
rumianku lub Amolu. 

Brodawc

zaki

• etiologia - Papillomavirus hominis
• obraz kliniczny- pojedyncze lub mnogie ,szaro-

białawe lub czerwonawe zmiany o „kosmatej” 
powierzchni, uszypułowanie; występują na języku, 
policzkach, języczku, łuku podniebiennym

• rozpoznanie; biopsja i badanie histopatologiczne
• różnicowanie: rak brodawczakowaty, zakażenie 

grzybicze

Zakażenia 

pierwotniakowe i 

choroby odzwierzęce

Bruceloza (od bydła)
Tularemia ( zające, gorączka królicza)
Leiszmanioza (ukłucie moskita)
Nosacizna ( od konia, osła, muła) 

Zmiany z okolic nosa przechodzą na 

j. ustną i gardło - ziarninujące, sine 

nacieki i wrzody ze zwyrodniałymi 

brzegami 

Zakażenia grzybicze

• Drożdżyca (candida 

albicans) pleśniawki, 
moniliaza

• Histoplazmoza

(odchody ptaków i nietoperzy)

Pleśniawki

etiologia: drożdżaki - u chorych po 

długotrwałej antybiotykoterapii, w trakcie 
napromieniania lub chemioterapii

• Objawy - pieczenie, utrudnione połykanie
• obraz kliniczny: zaczerwieniona błona 

śluzowa pokryta białymi, zlewającymi się 
plamkami, po ich usunięciu - krwawienie

 leczenie: płukanie jamy ustnej i pędzlowanie 

nystatyną

Candidiasis

Zapalenia jamy ustnej w 

zatruciach

• solami metali ciężkich (rtęć, ołów, 

cynk, miedź, srebro)

• nadwrażliwość na leki - 

sulfonamidy, penciliny, 

chloramfenikol, leki przeciwbólowe

leki przeciwdrgawkowe
środki miejscowo znieczulające,
penciliny (szczególnie ampicilina)

Owrzodzenia w obrębie 

jamy ustnej - Afty

• Afty

 – owalne, małe, żółte owrzodzenia z 

czerwonym obrzeżem, bolesne.

• Lokalizacja: błona śluzowa policzka, języka, 

podniebienia i dziąseł.

• Patogeneza- nieznana, u osób podatnych. 
• Przebieg- Zmiany goją się bez bliznowacenia 

w ciągu 1-3 tygodni. Choroba może trwać 
wiele dekad, możliwe występowanie rodzinne.

• Leczenie: objawowe-  0,1 % wodny roztwór 

chlorku metylorozaniliny, roztwór boraksu, 
chlorheksydyny i miejscowo sterydy.

Afty

Reakcje alergiczne i 

pseudoalergiczne

• Ostry obrzęk w obrębie jamy 

ustnej

• Obrzęk Quinckego

• Użądlenie przez

•  owada

Choroby ziarniniakowe 

błony śluzowej jamy 

ustnej i gardła

• Sarkoidoza
• Ziarniniak ciała obcego
• Ziarniniaki swoiste (gruźlica, kiła, 

grzybica)

• Histiocytoza i ziarniniak kwasochłonny
• Ziarniniak Wegenera

Zmiany w jamie ustnej w 

przebiegu niedoborów 

witamin

•witaminy B 

1 

 B 

2 

 B 

6 

 B 

12

 

•niacyny
•witaminy C
•witaminy A

Zakażenia bakteryjne

Streptococcus pyogenes,
Streptococcus pneumoniae
Mycoplasma pneumoniae
Legionella
Gruźlica błony śluzowej i migdałka, 

toczeń błony śluzowej (Tbc 
productiva) Mecobacterium 
tuberculosis

Błonica - Corynebacterium diphteriae
Rzeżączka
Kiła

Stany zapalne gardła

•Ostre

 zapalenie błony śluzowej 

gardła

• Zapalenie 

przewlekłe

• proste
• przerostowe 
• zanikowe

Ostre zapalenie błony 

śluzowej gardła

• lokalizacja zmian: miejscowa bł. 

śluzowa gardła

•  objawy: uczucie przeszkody w gardle, 

drapanie, ból

• Przechodzi w przewlekły 

przerostowy lub zanikowy

•  leczenie: zachowawcze- unikanie 

gorących, zimnych i drażniących 
czynników

Angina

Ostre zapalenie migdałków podniebiennych

 

• a. nieżytowa

• a. zatokowa

• a. grudkowa

• a. rzekomobłonicza

Ostre zapalenie migdałków a. językowego

                                            

a.  

gardłowego

                                                  a.  pasm 

bocznych

Czynniki etiologiczne: paciorkowce, gronkowce, 

dwoinka zapalenia płuc

Angina

 

nieżytowa

objawy: nagły początek
 

wysoka ciepłota do 40º C (choroba 

ogólnoustrojowa) 

dreszcze
 bóle mięśniowe
 ból przy połykaniu, szczękościsk 
obraz kliniczny: przekrwienie migdałków. 

obrzęk grudek chłonnych, delikatny biały, 

kremowy lub brudnoszary nalot na migdałkach, 

trudny do usunięcia

 

Angina zatokowa

• Objawy:j. wyżej
• obraz kliniczny: migdałki 

powiększone, pokryte nalotami w 
kryptach nie przechodzącymi poza 
migdałek, nie krwawiącymi podczas 
usuwania

• leczenie: antybiotyki, salicylany, 

płukanie gardła

Angina zatokowa

Angina 

Wczesne powikłania 

angin

• ropnie okołomigdałkowe 

(przedni, tylny, boczny)

• ropnie zagardłowe dorosłych i 

dzieci

• ropnie gardła dolnego
• ostre zapalenie ucha
• zakażenia układu oddechowego

Przestrzeń przygardłowa

Powikłania angin c.d.

• odmigdałkowe zapalenie tkanki 

łącznej szyi (angina złośliwa)

• posocznica odmigdałkowa 

(poprzez zakrzepicę żyły szyjnej 
wewnętrznej)

• odmigdałkowe zapalenie zatoki 

jamistej

• odmigdałkowy krwotok erozyjny 

(tętnicy szyjnej zewnętrznej lub 
gardłowej wstępującej)

Powikłania późne

choroby odogniskowe –zaostrzenia 

choroby „zasadniczej” związane 
z anginą lub zapaleniami gardła

serca (zapalenie wsierdzia)
nerek (zapalenie nerek)
stawów (choroba reumatyczna)

Ropnie okołomigdałkowe

Przedni

 

• objawy: ból gardła jednostronny, trudności w 

połykaniu, szczękościsk

• przyśrodkowe przesunięcie migdałka
Tylny

• objawy; j. wyżej

• obraz kliniczny - przesunięcie migdałka ku przodowi
Boczny

• obraz kliniczny ”wypchnięcie „ migdałka ku środkowi 

•  niebezpieczny ze względu na powikłania

Leczenie: 

nakłucie, nacięcie, antybiotyki

tonsillectomia

Ropień okołomigdałkowy

Ropnie okołomigdałkowe

Guzy 

Wskazania do usunięcia 

migdałków 

podniebiennych

– nawracające ostre zapalenia migdałków 

3-4

 razy w roku lub 

5

 razy w ciągu 2 lat

– przerost, powodujący upośledzenie 

drożności dróg oddechowych

– przebycie ropnia okołomigdałkowego
– nosicielstwo paciorkowca hemolitycznego 

lub maczugowca błonicy

– nowotwór lub krwawienie - wskazanie 

bezwzględne

Przeciwwskazania do 

operacji usunięcia 

migdałków 

podniebiennych

•

bezwzględne

– czynne lub 

niedawno przebyte 

zakażenie

– niezdiagnozowana 

choroba układu 

krzepnięcia

– niewyrównana 

niedokrwistość lub 

choroba przewlekła

• względne

– choroba 

psychiczna

– przewlekły 

zanikowy nieżyt 

gardła

– grupy ryzyka 

zawodowego

– rozszczep 

podniebienia lub 

nosowanie otwarte

Powikłania związane z 

operacją usunięcia 

migdałków 

wczesne

• krwawienie
• powikłania po 

znieczuleniu

Powikłania późne 

związane z operacją 

usunięcia migdałków c.d

miejscowe

• krwawienie między 

5 a 10 dniem 

• zakażenie dołu 

migdałkowego, 

• węzłów chłonnych

•  ropowica szyi 

• zapalenia ucha

ogólne

• powikłania 

płucne

• posocznica
•  zapalenie 

śródpiersia

Zmiany w gardłe w 

przebiegu chorób 

zakaźnych

• Mononukleoza zakaźna
• Błonica gardła (Diphteria) 
• Płonica (szkarlatyna)
• Odra (Morbilli)
• Ospa wietrzna (Varicella)
• AIDS

Mononukleoza zakaźna 

Etiologia - wirus Epsteina-Barra - EBV  lub 

herpes virus

• głównie osoby młode
Objawy - wysoka temperatura, uogólnione 

powiększenie węzłów chłonnych, 

powiększenie wątroby i śledziony

• zmiany w gardle - powiększenie 

migdałków i białe naloty (objaw wtórny)

Diagnostyka-odczyn Paula-Bunnela-

Davidsona. 

(obecności w surowicy krwi przeciwciał 

heterofilowych)

limfocytoza, limfocyty atypowe

Infections mononucleosis

Stany przedrakowe jamy 

ustnej i gardła

• rogowacenie białe
• przewlekły liszajec błon 

śluzowych

• choroba Bowena

Stany przedrakowe jamy 

ustnej i gardła

Rogowacenie białe (leukoplakia)

• przyczyny: urazy mechaniczne (proteza), nikotyna, alkohol

• obraz kliniczny: plamkowate zmętnienie nabłonka lub biała plama 

na błonie śluzowej, której nie można zetrzeć;

• lokalizacja - błona śluzowa policzków, warg języka i podniebienia u 

palaczy papierosów w okolicy kąta ust.

• Rozpoznanie; badanie histopatologiczne
Zespół  Bowena

• objawy; ostro odgraniczone, czerwone ogniska różnej wielkości o 

gładkiej powierzchni albo z cechami leukoplakii, wolny postęp

• rozpoznanie :biopsja 

• leczenie: usunięcie chirurgiczne ze zdrowym marginesem tkanek
Liszaj  czerwony płaski  (lichen ruben planus )

• objawy: płaskie, białawe grudki na powierzchni błony śluzowej 

policzka dziąseł i języka

Leczenie: chorego należy poddać uważnej obserwacji

 

Wrzodziejąco-błoniaste 

zapalenie jamy ustnej 

(angina Plauta-

Vincenta)

Przyczyny: - wrzecionowce Fusobacterium, krętk Borrelia Vincenti
• sprzyja - próchnica zębów, czynniki chemiczne 
• występowanie: młodzi ludzie-internaty, koszary
• rozbieżność między objawami a obrazem klinicznym
Objawy; pieczenie i ból w jamie ustnej, foetor ex ore, zaburzenia 

smaku, ślinotok

Obraz kliniczny: jednostronne zmiany martwicze - owrzodzenie na 

górnym biegunie migdałka (białoszary lub zielonkawy nalot łatwo 

krwawiący lub ognisko martwicy pokryte włókniakiem)

• węzły chłonne powiększone 
Leczenie- penicylina, płukanie gardła roztworami nadmanganianu 

potasu lub wody utlenionej salicylany, witaminy 

Różnicowanie: rak, kiła, gruźlica, choroby krwi - agranulocytoza, 

białaczka, błonica 

Płonica, odra, ospa 

wietrzna, AIDS

Płonica (paciorkowiec gr. A pyogenes)
wysoka temperatura, dreszcze, wymioty, zaczerwienienie 

błony śluzowej gardła i migdałków podniebiennych, 

język malinowy; mogą być naloty na migdałkach jak w 

anginie zatokowej (nabywa się odporność)

Odra (RNA wirus)
na błonie śluzowej jamy ustnej,  rzadziej gardła występują 

białawe lub białosinawe naloty z czerwonym obrąbkiem 

- plamy Koplika

Ospa wietrzna
na błonie śluzowej jamy ustnej przekrwienie i 

pęcherzyki, które pękając dają okrągławe ubytki 

nabłonka gojące się bez pozostawienia blizny

AIDS
etioligia- zakażenie wirusem HIV
rozsiany mięsak Kaposiego, leukoplakia kosmata języka, 

kandydoza

Język  malinowy   

Płonica

 

(szkarlatyna, 

ang.

 scarlet fever)