Właściwości wodne gleb
Część porów glebowych wypełnionych jest
roztworem
glebowym
(woda z rozpuszczonymi w niej substancją mineralną i
organiczną).
Źródłem wody w glebie są:
a) opady atmosferyczne
b) podsiąkanie z warstw głębszych
c) poziome przesiąkanie z różnych zbiorników
wodnych)
(rzeki, jeziora, kanały, itp.)
d) nieznaczna ilość w wyniku skraplania pary
wodnej
e) sztuczne nawodnienia
Biorąc pod uwagę dynamikę ruchu wody, siły
wiązania oraz bezpośrednio skorelowaną z nimi
przyswajalność dla roślin w glebie wyróżniamy:
-
wodę związaną chemicznie
-
w postaci stałej, krystalicznej (lodu)
-
w postaci pary wodnej
-
wodę związaną siłami molekularnymi
-
wodę higroskopową (ściśle związaną),
- wodę błonkowatą (luźno związaną)
-
wodę kapilarną
a)
wodę kapilarną przywierającą
- zawieszoną: kątową (pendularną, stykową),
sorpcyjnie zamkniętą, wewnątrzagregatową,
właściwą
- opadniętą
b) wodę kapilarną właściwą:
- zamkniętą
- wstępującą
- otwartą (funikularną)
- wodę grawitacyjną:
- przesiąkową (perkolacyjną)
- wolno przesiąkową
- szybko przesiąkową
- podpartą
- ściekającą
- stagnująca
-woda gruntowa (wolna)
Siły wiązania wody w glebie
Woda w glebie utrzymywana jest różnymi siłami.
Wielkość fizyczną określającą tą siłę nazywa się
potencjałem wody glebowej, lub
siłą ssącą gleby. Powszechnie przyjętym symbolem
wyrażania tej wielkości jest symbol pF
pF = log h
gdzie:
log - logarytm dziesiętny,
h - wysokość słupa wody (cm), którego
ciśnienie odpowiada sile ssącej gleby.
W zależności od sił wiążących wodę w glebie
wyróżnia
się trzy podstawowe formy wody glebowej:
woda grawitacyjna:
- zajmuje makropory (Ø > 8,5 µm),
- utrzymuje się w glebie siłami mniejszymi od 0,33 atm,
- porusza się głównie w makroporach na skutek sił
grawitacyjnych,
- powoduje wymywanie składników pokarmowych z
gleby, wykorzystywana jest przez rośliny podczas
- powolnego przemieszczania się w strefie
przykorzeniowej.
woda kapilarna:
-
zajmuje głównie mezopory (Ø 8,5 – 0,2 µm ),
-
utrzymywana jest w glebie siłami od 0,33 do 31
atm,
-
jest w większości dostępna dla roślin,
-
porusza się we wszystkich kierunkach,
-
tworzy głównie roztwór glebowy,
woda higroskopowa:
-
zajmuje głównie mikropory (Ø < 0,2 µm),
-
utrzymywana jest w glebie siłami od 31 do 10 000
atm,
-
wiązana jest głównie przez koloidy glebowe ( <
0.002 mm),
-
nie wykazuje właściwości cieczy i nie jest dostępna
dla roślin,
-
przemieszcza się w glebie w postaci pary.
Wynika stąd, że jedynie część wody
glebowej jest dostępna dla roślin. Rośliny
mogą korzystać jedynie z wody
utrzymywanej siłami
mniejszymi niż
wynosi siła ssąca ich systemów
korzeniowych.
Związek pomiędzy potencjałem wody
glebowej wyrażanej w jednostkach pF,
w jednostkach ciśnienia, średnicą
porów a jej zawartością określoną w
procentach wilgotności (% obj.)
przedstawia się w postaci
krzywej pF
inaczej nazywanej
krzywą sorpcji
wody.
W oparciu o krzywą pF można określić
wiele ważnych właściwości wodnych gleb, z
których do najważniejszych należą:
-
Maksymalna pojemność wodna (MPW)
– odpowiada
procentowi wody przy pF = 0 (całkowicie wysycenie
wodą- woda wypełnia makropory)
-
Polowa pojemność wodna (PPW)
– odpowiada
procentowi wody przy pF = 2,5 - często za dolną
granicę przyjmuje się wartość 2,0 jeśli woda
gruntowa znajduje się bardzo płytko ( np. w
torfach), bądź dla utworów I i II drugiej kategorii
agronomicznej ( bardzo lekkich i lekkich).
-
Kapilarna pojemności wodna (KPW
)- odpowiada
procentowi wody pomiędzy pF 2,5 – 4,2 w przedziale
tym wyróżnia się:
- granicę (wilgotność) wody produkcyjnej
(GWPr)
odpowiadającą wartości pF = 3,7
- wilgotność (punkt) trwałego więdnięcia roślin
(PTW
lub WTW) – odpowiada wartości pF = 4,2
4. Potencjalna retencja użyteczna (PRU) – odpowiada
procentowi wody przy pF 2,5 – 4,2
5. Efektywna retencja użyteczna (ERU) – odpowiada
procentowi wody przy pF 2,5 – 3,7
Porowatość różnicowa wyrażona w procentach
objętościowych makro, mezo i mikroporów glebowych
Z rolniczego punktu widzenia istotne jest jaki jest w danej
chwili zapas wody, z której rośliny mogą korzystać.
Wyraża to wzór:
Z = mm
gdzie:
W – wilgotność naturalna wyrażona w procentach
wagowych (%ww)
PTW – wilgotność trwałego więdnięcia roślin( przy pF =
4,2) wyrażona w procentach wagowych
( %ww )
- gęstość objętościowa gleby ( g*cm
-3
)
h – miąższość gleby (cm)
10 – współczynnik
10
*
*
)
(
h
PTW
W
o
o
Jeżeli gleba składa się z kilku warstw
o różnej wilgotności i różnej gęstości
objętościowej, wówczas całkowity
zapas wody w tej glebie jest sumą
zapasów obliczonych dla każdej
warstwy oddzielnie
Wilgotność gleby
Pod pojęciem wilgotności rozumie się wyrażoną w
procentach
wagowych (% ww ) lub objętościowych (% vv ) zawartość
wody w
glebie.
W związku z tym wyróżnia się:
1. Wilgotność wagowa bezwzględna (W
bzw
) – jako stosunek masy
wody ( ) do masy gleby suchej (Gs)
W
bzw
=
* 100(%)
2.
Wilgotność wagowa względna (W
wz
) – jako stosunek masy
wody
( ) do masy gleby wilgotnej (Gw)
W
wz
=
*100(%)
O
H
M
2
S
O
H
G
M
2
O
H
M
2
w
O
H
G
M
2
Wilgotność objętościową (W
o
) – jako stosunek objętości
wody
( ) do objętości ( V ) gleby, w której jest zawarta.
W
o
= * 100(%)
Związek pomiędzy wilgotnością wyrażoną w %
wagowych a
wilgotnością w % objętościowych obrazuje wzór:
W
o
= W
bzw
* ρ
o
przy czym ρ
o
jest to gęstość gleby suchej (g/cm
3
)
O
H
M
2
S
O
H
G
M
2