Wykład 8
Inteligencja
Wykład 8
Inteligencja
Co to jest inteligencja?
Podstawowa zdolność umysłu
Ogólna sprawność myślenia
Zdolność uczenia się
Wiedza
Zdolność rozumowania
ZDOLNOŚĆ
Klasycy: Sir Francis
Galton
Podkreślał rolę dziedziczności
Sir Francis Galton
(1822-1911)
I have no patience with the hypothesis occasionally expressed, and
often implied, especially in tales written to teach children to be
good, that babies are born pretty much alike, and that the sole
agencies in creating differences between boy and boy, and man
and man, are steady application and moral effort. (…) The
experiences of the nursery, the school, the University, and of
professional careers, are a chain of proofs to the contrary.
Francis Galton, Hereditary
Genius
Koncepcja Galtona
Inteligencja jako zdolność
mobilizowania i wydatkowania energii
różnicowania wrażeń
Założenie 1
: nie ma niczego w intelekcie, czego by
wcześniej nie było w zmysłach (empiryzm)
Założenie 2
: inteligencja to m.in. zdolność
dokonywania rozróżnień (np. pojeciowych)
Wniosek
: im bardziej wrażliwe zmysły, tym lepszy
intelekt
Testy „inteligencji”: czy dwa ciężarki sa jednakowo
ciężkie?
Klasycy: Charles
Spearman
Natura inteligencji:
Nabywanie doświadczeń w sferze:
poznawczej
emocjonalnej (afektywnej)
motywacyjnej (konatywnej)
Dostrzeganie abstrakcyjnych relacji
(eduction of relations)
samochód : hulajnoga :: pojazd
Dostrzeganie związków
(eduction of correlates)
ból głowy : niskie ciśnienie :: wiatr halny
Charles Spearman
(1863-1945
)
Jedna czy wiele zdolności?
Charles Spearman: dwuczynnikowa
teoria inteligencji
Jeden czynnik inteligencji ogólnej g
Wiele czynników specyficznych s
Wykonanie każdego zadania zależy
od g i od jednego s
Zwolennicy wielu
zdolności
Louis Thurstone:
siedem
czynników
Rozumienie słów
Płynność słowna
Zdolności liczbowe
Zdolności pamięciowe
Szybkość spostrzegania
Rozumowanie indukcyjne
Zdolności przestrzenne
Louis Thurstone
(1887-1955)
Model Joy P. Guilforda
Operacje
:
poznawanie
ocena
myślenie dywergencyjne
myślenie konwergencyjne
pamiętanie
Treści
:
Wytwory
:
figuralne jednostki
symboliczne
klasy
semantyczne
relacje
behawioralne
systemy
przekształcenia
implikacje
Model Guilforda:
120 zdolności
Model hierarchiczny
(Philip Vernon)
g
w-sz p-m
s s s s s s s s s s s
s s s
Metoda badania: Analiza
czynnikowa
Bardzo duża bateria testów
Macierz korelacji między testami
Te, które są skorelowane, „ładują”
wspólny czynnik
Te, które nie są skorelowane,
„ładują” odrębne czynniki
Po wyodrębnieniu czynników – ich
interpretacja
Skąd rozbieżności?
Zróżnicowana lub jednolita bateria na wejściu
Zróżnicowana lub jednolita próbka badana
zróżnicowana
model hierarchiczny
jednolita
czynniki równorzędne
Poziom rozwoju intelektualnego
dzieci model hierarchiczny
dorośli czynniki równorzędne
Biologiczne podłoże
inteligencji
Szybkość przewodzenia impulsów w OUN
Inteligentny mózg działa szybko
Niezawodność
Inteligentny mózg przesyła sygnały bez zakłóceń
Wielkość mózgowia
im większy mózg tym większa jego moc obliczeniowa
Wydajność energetyczna
Inteligentny mózg zużywa mniej energii na wykonanie
zadania
Szybkość działania układu
NCV, nerve conduction
velocity)
Vernon i Mori (1989)
Nerwy obwodowe: przewodnictwo między
nadgarstkiem a barkiem
Wyższe IQ – krótszy czas propagacji
Droga wzrokowa
Jensen i Reed (1992): odpowiedź wywołana w
korze wzrokowej
Wyższe IQ – krótszy czas latencji
Niezawodność: ERP i AEP
EEG a inteligencja
Ertl (1964)
Hendrickson i Hendrickson (1980)
Analiza „sznurkowa”
Wronka (2003)
N1, P2, P300 (uwagowa obróbka bodźca)
Inteligencja a wielkość
mózgu
Philip Rushton
Obwód czaszki (kraniometria)
Pojemność czaszki
Pojemność mózgowia (fMRI)
Korekta ze względu na
Wagę ciała
Płeć
Wyniki Rushtona
Niepoprawne politycznie…
Efekty główne:
Rasa
Płeć
Metaanaliza
McDaniel (2005)
37 próbek, 1530 osób
Tylko dane z neuroobrazowania
Średnia korelacja: 0,33
Wyższa u kobiet niż u mężczyzn
Wyższa u dorosłych, niż u dzieci
Kobiety 0,41
Chłopcy 0,22
Wydajność energetyczna
mózgu
Haier et al. (1988, 1992)
PET + Raven
Im trudniejsza tablica, tym większy
metabolizm
Im wyższe IQ, tym mniejszy metabolizm
Im wyższe IQ, tym szybszy spadek
metabolizmu w trakcie uczenia się
Raczej cała kora niż wybrane rejony
Inteligencja a wysiłek
energetyczny w zadaniach
trywialnych
Haier et al. (2003)
Inteligentny mózg wyróżnia się nawet
wtedy, gdy nie robi nic trudnego
Dwa nagrania video, „no reasoning component”
Wyższe IQ – podwyższona aktywność
metaboliczna
Ale nie w płatach czołowych!
Płat skroniowo-potyliczny, obszar BA37/19,
nazywanie obiektów)
Dziedziczność inteligencji
Badania nad bliźniętami
Heterozygotyczne
Wychowywane razem
Wychowywane oddzielnie
Homozygotyczne
Wychowywane razem
Wychowywane oddzielnie
Współczynnik odziedziczalności: ok.
50%
Co z tego wynika?
Czynniki dziedziczne wyjaśniają 50%
zmienności cechy – to nie znaczy że
środowisko nie jest ważne
Czego potrzebujemy: 100% genów i 100%
środowiska
Co poza genami?
Środowisko wspólne i unikalne
Praca nad sobą
Odżywianie, warunki życia itd.
Poznawcze podłoże
inteligencji
Uwaga
Wielkość zasobów uwagi, przerzutność
Pamięć krótkotrwała
Pojemność STM
Uczenie się
Szybkość i skuteczność przystosowania się
Strategie działania
Dobór strategii
Teoria Roberta
Sternberga
Podejście komponentowe:
rozbić inteligencję na składniki
Teoria triarchiczna
Subteoria komponentowa
Składniki procesu intelektualnego
Subteoria doświadczeniowa
Inteligencja a stosunek do nowości
Subteoria kontekstualna
Inteligencja społeczna i praktyczna
Robert J. Sternberg (ur.
1949)
Schemat teorii Sternberga
TEORIA TRIARCHICZNA
s. k. s. d. s.
k.
metakomponenty reakcja na nowość
przystosowanie
komponenty wykonawcze
tempo automatyzacji
wybór
k. nabywania wiedzy
kształtowanie
Inteligencja a stosunek do
nowości
Raymond Cattell i John Horn: „Zdolności
tworzące inteligencję płynną (Gf)
składają się ze strategii, heurystyk i
zautomatyzowanych procesów, które
muszą być użyte podczas zmagania się z
nowymi problemami…”
Carl Bereiter: „Inteligencja jest tym, czego
używamy, gdy nie wiemy, co zrobić.”
Teoria Sternberga – dalszy
rozwój
Inteligencja sukcesu
Zdolności analityczne
Zdolności twórcze
Zdolności praktyczne
(wiedza niejawna, tacit knowledge)
Howard Gardner
Teoria inteligencji wielorakich
Inteligencja
lingwistyczna
Logiczno-matematyczna
Muzyczna
Kinestetyczna
Przestrzenna
Interpersonalna
Intrapersonalna
Howard Gardner (ur. 1943)
Argumenty Gardnera
Brak związków miedzy zdolnościami
(dyskusyjne …)
Podłoże ewolucyjno-biologiczne
(np. śpiew ptaków)
Doskonałe „stany docelowe” (end states)
(np. Witold Gombrowicz, Otylia Jedrzęjczak)
Testy inteligencji
Cechy dobrego testu
Trafność
mierzy to, co powinien
Rzetelność
mierzy dobrze, bez przypadkowych
wahań
Obiektywność
mierzy tak samo, nieważne kto bada
Iloraz inteligencji
Iloraz inteligencji
WU
6
II = -------- x 100 np. --------- x 100 = 120
WŻ
5
„Dewiacyjny” iloraz inteligencji
średnia = 100
odchylenie standardowe = 15
Najważniejsze testy
WAIS
Wechsler Adult Intelligence Scale
WISC
Wechsler Intelligence Scale for Children
RPM
Raven’s Progressive Matrices
DMI
Diagnoza Możliwości Intelektualnych (A.
Matczak)
Vienna Test System
Rozkład IQ