Badać, poznawać, 

środowisko -

organizować życie społeczne.

Propozycja metody

Marek Sass

Helena Radlińska

Poznawanie środowiska społecznego. 

Rola badań społeczno – pedagogicznych w 
planowaniu organizacji życia społecznego.

Poznanie środowiska: statyka i dynamika życia – 
wprowadzanie przemian. 

Nie można szczędzić czasu.

Wżyć się w środowisko.

Warunki zewnętrzne, istotę mocy duchowej i więzy z 
światem zewnętrznym.

Badania prowadzone zbiorowo, ale konieczny 
jest kierownik.

Ankieta jako jedna z metod pomocniczych.

Bezpośrednia obserwacja, wywiad środowiskowy 
– kilkakrotnie przeprowadzany.

Dokumenty życia.

Związek emocjonalny (uczuciowy) – co łączy, co 
odpycha?

Zobaczenie jednostki na tle społecznym.

„Pedagogika  ogniskuje  swe  zainteresowania 
wokoło  człowieka.  W  nim  splatają  się  wszystkie 
czynniki  przebudowy,  na  niego  wpływają  i  od 
niego  zależą,  gdyż  tylko  przez  niego  mogą  się 
ujawnić, wzmocnić, osłabić.”

„Nastawienie woli jest warunkiem powodzenia 
wszystkich prac społecznych.”

„Badania,  których  przedmiotem  jest  oddziaływanie 
wzajemne    środowiska  i  siły  jednostek,  wymagają 
współudziału 

specjalistów 

niejednej 

dziedziny 

zarówno teoretyków, jak i praktyków. Mogą odbywać 
się  skutecznie  tylko  na  terenach  działalności 
praktycznej.”

 

Według  Stanisława  Palki  badania  jakościowe 
opierają  się  na  następujących,  podstawowych, 
założeniach:

1.  Badacz  nie  stoi  poza  badaną  rzeczywistością. 
Podmiot  i  przedmiot  poznania  są  elementami 
wzajemnie uwarunkowanymi.

2.  W  badaniach  niezbędne  jest  wartościowanie. 
System  przyjętych  wartości  ma  znaczenie  dla 
zrozumienia badanej rzeczywistości.

3. Wiedza nie jest tylko tym, co jest odkrywane, ale 
także tym, co jest konstruowane. 

4.  Wyjaśnienie  jest  uzasadnione  tylko  dla  jednego 
miejsca  i  czasu.  Nie  można  generalizować 
wyjaśnień  na  całą  populację  i  na  różne  punkty  w 
czasie.

5.  Podstawowymi  kategoriami  badawczymi  są 
rozumienie  i  interpretacja  faktów,  zjawisk  i 
procesów.

6.  Użytecznymi  narzędziami  poznania  są  empatia, 
introspekcja  i  subiektywne  podejście  do  badanej 
rzeczywistości.

Helena Radlińska: 

badanie jest służbą społeczną i realizuje się 
przez nie idee demokracji, wolności, 
praworządności i humanizmu. Nie pozwala to na 
chłodny dystans wobec rzeczywistości, ale 
kierunkuje na praktyczne jej doświadczanie, 
którego celem nie jest badanie samo w sobie, ale 
wprowadzanie istotnych i trwałych zmian 
mogących gwarantować urzeczywistnianie 
ideałów. 

Sondaż diagnostyczny: gromadzenie 
informacji na podstawie pisemnych i ustnych 
relacji respondentów (ankieta, wywiad).

Metoda historyczna: wnioskowanie o 
genezie, rozwoju określonych wydarzeń, 
zjawiska i procesów. Poszerzenie toku 
postępowania badawczego pedagoga o 
elementy krytyki zgromadzonych źródeł 
zgromadzonych źródeł pod względem 
autentyczności jak i trafności. Ułatwia opis, 
diagnozę, wyjaśnianie, rozumienie, 
interpretację faktów, zjawisk i procesów 
wychowania oraz kształcenia. 

Poznanie środowiska społecznego umożliwia 
metoda badania w działaniu. Jak pisała H. 
Radlińska: „Badanie i działanie są ze sobą 
splecione w wychowaniu szczególnie mocno; 
skuteczna praca wychowawcza opiera się na 
ciągłej obserwacji, planowaniu, ocenie.” Są to 
studia nad społeczną sytuacją środowiska 
lokalnego, w którym znajduje się badacz, z 
zamiarem jego wsparcia i rozwoju. Badacz nie 
stoi obok, jest inspiratorem i aktywnym 
uczestnikiem wydarzeń. „Zanurzony” w 
środowisku, przez aktywną postawę, próbuje je 
przekształcić. Ważną cechą badań w działaniu 
jest to, iż pozostawiają one po sobie trwałe 
zmiany. Wiąże się to z założeniem, iż ludzie są 
aktywnymi uczestnikami i twórcami historii. Od 
ich postaw, zachowań, stosunku do określonych 
sytuacji zależy ich dalsza przyszłość i rozwój. 

Stosując w badaniu i działaniu technikę 
obserwacji uczestniczącej badacz wchodzi w 
określoną społeczność. Żyje w niej. Poznaje 
obyczaje, kulturę, tradycję. Nie ustawia się 
obok zjawisk, ale świadomie sytuuje się w 
nich, przyjmując za oczywisty fakt, iż poprzez 
swoją obecność oddziałuje na sytuacje w 
jakich się znalazł 

Helena Radlińska: 

„Z  punktu  widzenia  pedagogiki  społecznej 
najważniejszym 

zagadnieniem 

jest 

poszukiwanie  czynników  rozbudzających  siły 
ludzkie,  rozpoznawanie  ich  oddziaływań  jako 
bodźców  postępowania.  Samo  gromadzenie 
faktów,  opisywanie  warunków,  w  których 
zachodzą  jakieś  zjawiska,  nie  jest  pracą 
naukową,  o  ile  badacz  nie  potrafi  postawić 
zagadnień, 

ukazać 

związków 

pomiędzy 

faktami, ocenić ich wagi.”