Starogard Gdański w okresie II wojny
Starogard Gdański w okresie II wojny
światowej
światowej
03.09.1939 r. – wojska niemieckie wkraczają do
03.09.1939 r. – wojska niemieckie wkraczają do
miasta.
miasta.
Władze niemieckie podjęły decyzje od zmianie nazwy
Władze niemieckie podjęły decyzje od zmianie nazwy
miejscowości na Preussisch Stargard.
miejscowości na Preussisch Stargard.
06.03.1945 r. – koniec okupacji niemieckiej w
06.03.1945 r. – koniec okupacji niemieckiej w
Starogardzie Gdańskim
Starogardzie Gdańskim
1950 r. – zmiana nazwy miasta na Starogard Gdański
1950 r. – zmiana nazwy miasta na Starogard Gdański
Zmiany w mieście po wybuchu wojny
Zmiany w mieście po wybuchu wojny
Niewielkie inwestycje władz okupacyjnych
Niewielkie inwestycje władz okupacyjnych
spowodowały, że brakuje miejsc ściśle związanych z
spowodowały, że brakuje miejsc ściśle związanych z
okupantami podczas II wojny światowej.
okupantami podczas II wojny światowej.
Wykorzystywano istniejącą zabudowę i adoptowano ją
Wykorzystywano istniejącą zabudowę i adoptowano ją
na potrzeby władz niemieckich.
na potrzeby władz niemieckich.
Utworzono kilka podobozów podlegających pod obóz
Utworzono kilka podobozów podlegających pod obóz
w Stutthofie oraz komandy robocze, w których
w Stutthofie oraz komandy robocze, w których
przetrzymywano jeńców.
przetrzymywano jeńców.
Zmiany w mieście po wybuchu wojny
Zmiany w mieście po wybuchu wojny
- Synagoga żydowska
użytkowana do 1939 r.
- W czasie okupacji
synagoga służyła jako areszt
dla ludności żydowskiej z
miasta.
- Po wojnie budynek
synagogi nie wrócił do
swojej starej funkcji,
obecnie mieści się tam dom
handlowy.
Zmiany w mieście po wybuchu wojny
Zmiany w mieście po wybuchu wojny
- Miejscem zaadaptowanym na potrzeby władz
okupacyjnych był również budynek sądu.
- W budynku tym oraz pobliskim więzieniu
przetrzymywano tych, których chciano
zamordować w znajdującym się w odległości kilku
kilometrów od miasta Lesie Szpęgawskim.
Nazwy ulic nawiązujące do okresu II
Nazwy ulic nawiązujące do okresu II
wojny światowej
wojny światowej
Nazwy ulic można podzielić na kilka grup:
Nazwy ulic można podzielić na kilka grup:
nazwiska polskich wojskowych uczestniczących w
nazwiska polskich wojskowych uczestniczących w
działaniach
działaniach
II wojny: ul. Władysława Sikorskiego, gen. Andersa,
II wojny: ul. Władysława Sikorskiego, gen. Andersa,
Henryka Dobrzańskiego, Stanisława Dąbka
Henryka Dobrzańskiego, Stanisława Dąbka
(uczestnika walk we wrześniu 1939 na Pomorzu)
(uczestnika walk we wrześniu 1939 na Pomorzu)
bohaterowie bardzo ważnych wydarzeń z historii
bohaterowie bardzo ważnych wydarzeń z historii
wojny w Polsce
wojny w Polsce
i zagranicą: ul. Bohaterów Westerplatte, ,
i zagranicą: ul. Bohaterów Westerplatte, ,
Bohaterów Monte Cassino, Obrońców Poczty
Bohaterów Monte Cassino, Obrońców Poczty
Gdańskiej,
Gdańskiej,
polskie organizacje militarne w II WŚ: al. Armii
polskie organizacje militarne w II WŚ: al. Armii
Krajowej.
Krajowej.
Miejsca pamięci – Las Szpęgawski
Miejsca pamięci – Las Szpęgawski
Miejsca pamięci – Las
Miejsca pamięci – Las
Szpęgawski
Szpęgawski
- Miejsce, w którym dokonano serię zbrodni
- Miejsce, w którym dokonano serię zbrodni
hitlerowskich skierowanych
hitlerowskich skierowanych
przeciwko ludności polskiej i żydowskiej.
przeciwko ludności polskiej i żydowskiej.
- Zginęło tam według szacunków w granicach 4-7 tys.
- Zginęło tam według szacunków w granicach 4-7 tys.
ludzi.
ludzi.
- W miejscu tej zbrodni znaleźć można pomnik
- W miejscu tej zbrodni znaleźć można pomnik
poświęcony ofiarom
poświęcony ofiarom
zbrodni hitlerowskich.
zbrodni hitlerowskich.
Miejsca pamięci – Las Szpęgawski
Miejsca pamięci – Las Szpęgawski
Miejsca pamięci – cmentarz przy
Miejsca pamięci – cmentarz przy
szpitalu psychiatrycznym w
szpitalu psychiatrycznym w
Kocborowie
Kocborowie
- Cmentarz, na którym znajduje się wiele grobów
- Cmentarz, na którym znajduje się wiele grobów
pacjentów
pacjentów
zamordowanych przez hitlerowców podczas II wojny
zamordowanych przez hitlerowców podczas II wojny
światowej.
światowej.
- Znajduje się tam głaz pamiątkowy z 1979 roku, który
- Znajduje się tam głaz pamiątkowy z 1979 roku, który
poświęcono czci
poświęcono czci
ponad 500 dzieci-ofiar lat okupacji niemieckiej.
ponad 500 dzieci-ofiar lat okupacji niemieckiej.
- W czasie okupacji ogółem zamordowali 2842 chorych,
- W czasie okupacji ogółem zamordowali 2842 chorych,
z czego 1680
z czego 1680
zostało rozstrzelanych lub zabitych śmiertelnymi
zostało rozstrzelanych lub zabitych śmiertelnymi
zastrzykami przez
zastrzykami przez
SSmanów w Lesie Szpęgawskim.
SSmanów w Lesie Szpęgawskim.
Miejsca pamięci – cmentarz przy
Miejsca pamięci – cmentarz przy
szpitalu psychiatrycznym w
szpitalu psychiatrycznym w
Kocborowie
Kocborowie
Związki kombatanckie w mieście
Związki kombatanckie w mieście
W Starogardzie Gdańskim działają następujące związki kombatanckie:
W Starogardzie Gdańskim działają następujące związki kombatanckie:
- Związek „Solidarności” Polskich Kombatantów (ul. Sikorskiego 26)
- Związek „Solidarności” Polskich Kombatantów (ul. Sikorskiego 26)
- Ogólnokrajowe Stowarzyszenie Kombatantów Polskich Sił Zbrojnych
- Ogólnokrajowe Stowarzyszenie Kombatantów Polskich Sił Zbrojnych
na Zachodzie (ul. Gdańska 6)
na Zachodzie (ul. Gdańska 6)
- Związek Kombatantów Rzeczpospolitej Polskiej i Byłych Więźniów
- Związek Kombatantów Rzeczpospolitej Polskiej i Byłych Więźniów
Politycznych (ul. Sikorskiego 26)
Politycznych (ul. Sikorskiego 26)
Zadania związków kombatanckich:
Zadania związków kombatanckich:
- kształtowanie aktywnych postaw członków w pracy dla dobra
- kształtowanie aktywnych postaw członków w pracy dla dobra
Ojczyzny
Ojczyzny
- umacnianie solidarności kombatantów w kraju i za granicą
- umacnianie solidarności kombatantów w kraju i za granicą
- współorganizowanie obchodów ważnych świąt państwowych w
- współorganizowanie obchodów ważnych świąt państwowych w
mieście
mieście
Wybitne jednostki okresu II wojny
Wybitne jednostki okresu II wojny
światowej
światowej
Teodor Czecholiński – wraz z grupą harczerzy
Teodor Czecholiński – wraz z grupą harczerzy
prowadził akcję propagandową słuchając
prowadził akcję propagandową słuchając
zagranicznych radiostacji i przekazując mieszkańcom
zagranicznych radiostacji i przekazując mieszkańcom
informacje w postaci ulotek, zmarł w 1943 r. w obozie
informacje w postaci ulotek, zmarł w 1943 r. w obozie
w Mauthasuen
w Mauthasuen
Działacze Związku Jaszczurzego, m.in.. Hanna Lange,
Działacze Związku Jaszczurzego, m.in.. Hanna Lange,
Ksawery Milewski – organizowanie grup PCK i
Ksawery Milewski – organizowanie grup PCK i
tajnego nauczania
tajnego nauczania
Wybitne jednostki okresu II wojny
Wybitne jednostki okresu II wojny
światowej
światowej
Ks. Henryk Szuman:
Ks. Henryk Szuman:
- Proboszcz kościoła
- Proboszcz kościoła
p.w. św. Mateusza w
p.w. św. Mateusza w
Starogardzie
Starogardzie
Gdańskim.
Gdańskim.
- Rozstrzelany w
- Rozstrzelany w
Fordonie
Fordonie
k. Bydgoszczy przez
k. Bydgoszczy przez
hitlerowców
hitlerowców
w czasie II wojny
w czasie II wojny
światowej (październik
światowej (październik
1939 r.).
1939 r.).
- W 2003 r. rozpoczął się
- W 2003 r. rozpoczął się
jego
jego
proces beatyfikacyjny.
proces beatyfikacyjny.
Pamiętniki i wspomnienia z okresu II
Pamiętniki i wspomnienia z okresu II
wojny światowej
wojny światowej
Zeznania M. Żychskiego na temat torturowania więźniów
Zeznania M. Żychskiego na temat torturowania więźniów
przebywających
przebywających
w areszcie:
w areszcie:
„
„
Torturowanie i znęcanie się nad więźniami było bardzo częste. […]
Torturowanie i znęcanie się nad więźniami było bardzo częste. […]
Więźniowie bywali tak bici, że omdlewali po kilka razy i bywali
Więźniowie bywali tak bici, że omdlewali po kilka razy i bywali
ocucani.
ocucani.
Więźniowie przeważnie wszyscy chodzili pobici.”
Więźniowie przeważnie wszyscy chodzili pobici.”
Relacja z przebiegu egzekucji w Lesie Szpęgawskim:
Relacja z przebiegu egzekucji w Lesie Szpęgawskim:
„
„
Przewożeni zwykle nie wiedzieli dokąd jadą, gdyż samochody były
Przewożeni zwykle nie wiedzieli dokąd jadą, gdyż samochody były
całkowicie zakryte.. Dopiero kiedy kazano im wysiadać z wozów,
całkowicie zakryte.. Dopiero kiedy kazano im wysiadać z wozów,
orientowali się, że są w lesie nad świeżo wykopanym grobem i czeka
orientowali się, że są w lesie nad świeżo wykopanym grobem i czeka
ich
ich
niechybna śmierć.”
niechybna śmierć.”
Pamiętniki i wspomnienia z okresu II
Pamiętniki i wspomnienia z okresu II
wojny światowej
wojny światowej
Fragment pamiętnika Huberta Pobłockiego:
Fragment pamiętnika Huberta Pobłockiego:
„
„
Kampanię wrześniową, wraz z innymi Kociewiakami, przeszedł
Kampanię wrześniową, wraz z innymi Kociewiakami, przeszedł
pod Grudziądzem, gdzie wkrótce po uformowaniu się i wyjściu na linię
pod Grudziądzem, gdzie wkrótce po uformowaniu się i wyjściu na linię
frontu, jego oddział został wzięty do niewoli. Zwolniony w listopadzie
frontu, jego oddział został wzięty do niewoli. Zwolniony w listopadzie
tego samego roku, próbował jeszcze werbalnie, po wypiciu kilku
tego samego roku, próbował jeszcze werbalnie, po wypiciu kilku
„
„
szkiełków sznapsu" przeciwstawić się okupantowi wznosząc na Rynku
szkiełków sznapsu" przeciwstawić się okupantowi wznosząc na Rynku
starogardzkim, w języku Goethego kilka okrzyków antyhitlerowskich.
starogardzkim, w języku Goethego kilka okrzyków antyhitlerowskich.
Biedak sądził, że jak za „Wilusia" można będzie swobodnie się o władzy
Biedak sądził, że jak za „Wilusia" można będzie swobodnie się o władzy
wypowiadać. Za swój czyn został osadzony w „tórmie", wieży broniącej w
wypowiadać. Za swój czyn został osadzony w „tórmie", wieży broniącej w
średniowieczu dostępu do miasta od strony Gdańska, zwanej też
średniowieczu dostępu do miasta od strony Gdańska, zwanej też
gdańską.
gdańską.
[…] Po wyjściu na wolność, ojciec powołany został do służby działającej
[…] Po wyjściu na wolność, ojciec powołany został do służby działającej
na zapleczu frontu wschodniego. Przez lata okupacji hitlerowskiej
na zapleczu frontu wschodniego. Przez lata okupacji hitlerowskiej
miałem
miałem
tylko sporadyczne kontakty z ojcem.”
tylko sporadyczne kontakty z ojcem.”