Emocje i
motywacje
Emocje i
motywacje
Czym jest emocja?
Emocja jest subiektywnym stanem
psychicznym, uruchamiającym priorytet
dla związanego z nią programu działania.
Jej odczuwaniu towarzyszą zwykle zmiany
somatyczne, ekspresje mimiczne i
pantomimiczne oraz różne zachowania.
Komponenty procesów
emocjonalnych
zmiany fizyczne, objawiające się pobudzeniem
lub zahamowaniem autonomicznego układu
nerwowego;
subiektywne doznania, które maja różne
nasilenie i są przyjemne (dodatni znak emocji),
bądź przykre (ujemny znak emocji);
aspekty poznawcze, określają świadomość i
ocenę sytuacji jako sprzyjającej lub
niesprzyjającej;
ekspresja emocji w zachowaniu przejawiająca
się w zmianach postawy, gestów, mimiki;
podejmnowanie określonych działań w reakcji
na źródło emocji.
Czynniki odpowiedzialne za
powstawanie procesów
emocjonalnych
Czynniki naturalne
Czynniki związane z doświadczeniem
jednostki
Czynniki wynikające ze związku
powstałego między oczekiwaniami
jednostki a informacjami z jakimi się
styka
Czynniki naturalne
Wywołują emocje na podstawie
wrodzonych właściwości organizmu.
Należą do nich bodźce zmysłowe oraz
bodźce pochodzące z narządów
wewnętrznych.
Źródłem emocji często staje się
przebieg i wyniki czynności
wykonywanych przez jednostkę np.
długotrwała bezczynność czy
aktywność przekraczająca wydolność
danej osoby wywołuje negatywne
emocje
Czynniki związane z
doświadczeniem jednostki
Bodźce pierwotnie neutralne
(bez mocy wywoływania
emocji) mogą stać się dla
człowieka źródłem silnych
emocji.
W wyniku określonych
wydarzeń, jednostka uczy się
reagować na nie emocją
Czynniki wynikające ze związku powstałego
między oczekiwaniami jednostki a
informacjami z jakimi się styka
Oczekiwania człowieka najczęściej dotyczą
przyszłych zdarzeń oraz wyników jego
własnej czynności. Źródłem emocji może
być rozbieżność między oczekiwaniami a
rzeczywistością np. bodźce nowe, zmienne,
konfliktowe czy złożone.
Zgodnie z hipotezą optimum rozbieżności,
brak rozbieżności jest obojętny
emocjonalnie.
Jeśli rozbieżność wzrasta - pojawiają się
proporcjonalnie coraz silniejsze emocje
negatywne.
Funkcje emocji
Funkcje emocji możemy rozpatrywać na
różnych poziomach:
Ø
fizjologicznym
Ø
psychologicznym
Ø
Społecznym
Funkcje fizjologiczne
Emocje prowadzą do mobilizacji zasobów energetycznych.
Np. autonomiczny system nerwowy przygotowuje ciało do
odpowiedzi na niebezpieczeństwo (np. ucieczka),
podobnie emocje pozytywne energetyzują i motywują
szeroki zakres zachowań społecznych i prospołecznych.
Przynajmniej jedna emocja – smutek czy rozpacz – może
spełniać funkcję utrzymania posiadanych zasobów.
Jeśli przedłużająca się aktywność nie prowadzi do sukcesu,
adaptacyjną strategią jest redukcja wysiłku i wycofanie się
z działań.
Emocje pełnią funkcje markerów somatycznych w
procesach decyzyjnych.
Funkcje psychologiczne
Emocje umożliwiają dostęp do prostszych, bardziej jednolitych i
mniej czasochłonnych sposobów przystosowania się.
W sytuacjach, w których wahanie mogłoby mieć fatalne skutki,
emocje pozwalają odłożyć na bok przetwarzanie informacji.
Emocje informują człowieka o rezultatach nieświadomej oceny
istotnych w danym momencie zdarzeń.
Pozytywne i negatywne emocje wzbudzają odmienne sposoby
przetwarzania danych.
Emocje są mechanizmem sygnalizowania istotności z punktu
widzenia dobrostanu jednostki oraz zadań realizowanych przez
jej system poznawczy i zachowanie.
Emocjonalny system reagowania zachowuje natychmiastowość
reagowania odruchowego, jak i plastyczność wynikającą z
uwikłania procesów poznawczych wyższego rzędu.
Emocje optymalizują korzystanie z zasobów poznawczych, dają
łatwiejszy dostęp do nich.
Funkcje społeczne
Komunikacja i kontrola: wyrażanie emocji przez mimikę,
pantomimikę, ton głosu i gesty spełnia ważną funkcję
komunikowania stanów emocjonalnych innym ludziom.
Ustalenie relacji z innymi osobami, ideami, obiektami:
W interakcji jednostki z otoczeniem emocje są
ukierunkowane na stworzenie zachowania relacyjnego,
tj. motywują zachowania ukierunkowane na
podtrzymanie określonych relacji człowieka z
otoczeniem.
Emocje służą do określenia relacji ze środowiskiem,
popychając nas do jednych obiektów, a odpychając od
innych (organizując i stabilizując społeczną sieć
przyjaciół i wrogów).
Emocje dysfunkcjonalne
Emocje dysfunkcjonalne : fobie, ataki
paniki, przygnębienie w depresjach
klinicznych, bezpodstawne ataki zazdrości,
tęsknota.
Reakcja uczuciowa funkcjonalna na krótką
metę może okazać się dysfunkcjonalna, jeśli
jest powtarzana wielokrotnie i przez dłuższy
czas.
Dysfunkcjonalne może być zahamowanie
ekspresji emocji, jeśli jej wyrażenie jest
funkcjonalne
Człowiek bez uczuć
Emocjonalna pustka to aleksytymia (a – brak, lexis –
słowo, thymos – emocja).
Osobom takim brak słów na określenie tego co czują.
Do charakterystycznych dla aleksytymików cech
klinicznych należą:
trudność jaką sprawia im opisanie własnych uczuć
lub uczuć innych osób
bardzo ograniczone słownictwo dotyczące emocji.
kłopoty z odróżnianiem uczuć jak również doznań
emocjonalnych od somatycznych
Rola ciała migdałowatego
Trzy mózgi w jednym
Trzy mózgi:
- najstarszy - mózg gadzi,
Gady działają "z zimną krwią", bez uczuć, realizując popędy
takie jak ochrona terytorium. Ich mózg zapewnia
homeostazę.
- mózg ssaka,
Mózgi ssaków mają rozbudowany "układ limbiczny",
realizujący złożone instynkty, emocje, uczenie się, spryt.
- najmłodszy- mózg naczelnych.
Mózgi naczelnych umożliwiają im racjonalne działanie,
myślenie abstrakcyjne, wyobraźnię, inteligencję.
Wszystkie trzy części mózgu współpracują ze sobą
Trzy mózgi w jednym
Ciało migdałowate - siedlisko
ludzkich uczuć
Siedliskiem wszystkich
ludzkich uczuć jest ciało
migdałowate.
Jest ono zbiorem wzajemnie
połączonych struktur o
kształcie migdała
znajdującym się po obu
stronach pnia mózgu.
Jego usunięcie spowoduje
„ślepotę uczuciową”.
Ciało migdałowate posiada co najmniej dwie
drogi, którymi docierają do niego informacje ze
świata zewnętrznego
:
• droga bezpośrednia – podkorowa (niska).
Droga ta przechodzi przez wzgórze z ominięciem kory
nowej. Informacja dochodząca do wzgórza równocześnie
aktywuje ośrodki kory nowej i ciało migdałowate.
Połączenia te są niezbędne w sytuacjach wymagających
bardzo szybkiej reakcji.
Dzięki nim reakcja na zagrażający bodziec może zostać
zapoczątkowana, zanim bodziec zostanie w pełni
rozpoznany przez korę nową.
• droga pośrednia (wysoka).
Droga ta przechodzi przez korę nową (jest wieloneuronowa).
Znajduje się na niej wiele synaps między wzgórzem, korą
czuciową a ciałem migdałowatym.
Jest wolniejsza, ale dzięki niej, ciało migdałowate otrzymuje
szczegółowo rozpoznane obiekty lub usłyszane bodźce.
Ciało migdałowate – strażnik
emocji
Ciało migdałowate jest emocjonalnym
strażnikiem, który w razie potrzeby
może zaalarmować cały mózg i
zawładnąć nim w chwili potrzeby.
Sygnały sensoryczne wysyłane przez
oko czy ucho do mózgu płyną najpierw
do wzgórka a potem przez pojedynczą
synapsę do ciała migdałowatego; drugi
sygnał ze wzgórza idzie do kory.
Dzięki temu obejściu ciało migdałowate
może zacząć działać zanim kora
przepuści sygnał przez kilka poziomów i
w pełni je pojmie. Wyjaśnia to dlaczego
uczucia biorą górę nad rozumem.
Kiedy emocje są gwałtowne i
pochopne
Droga „na skróty” prowadząca od oka czy
ucha do ciała migdałowatego pozwala
zyskać na czasie, kiedy niezbędna jest
natychmiastowa reakcja.
Krótsza droga jednak przesyła tylko część
informacji, które są mocno niekompletne,
lecz na tyle dokładne aby stwierdzić czy
coś jest groźne czy nie.
U zwierząt taki mechanizm jest
nieszkodliwy, ale u ludzi może mieć
katastrofalne skutki.
Wynika z tego, że ciało migdałowate działa
zanim zdążymy pomyśleć co się stało
Nerwowy system alarmowy
Ciało migdałowate analizuje sygnały
napływające od naszych zmysłów nastawiając
się na wyłapywanie tych złych.
Na każdy sygnał zadawane jest pytanie typu:
„Czy jest to coś czego nienawidzę?”; „Coś co
sprawia mi ból?”; „Coś czego się boję?”.
Jeżeli pada odpowiedź ”TAK”, ciało
migdałowate reaguje błyskawicznie wysyłając
wiadomość o zagrożeniu do pozostałych części
mózgu.
Anachroniczne alarmy
nerwowe
Wadą alarmów emocjonalnych jest ich anachronizm.
Ciało migdałowate bada doniesienia naszych zmysłów.
Jeżeli choć jeden z kluczowych momentów będzie podobny
do tego z przeszłości ciało migdałowate może podnieść
alarm i reagować w sposób zapamiętany dawno temu.
Brak precyzji mózgu emocjonalnego w rozeznaniu sytuacji
w takich chwilach wzmaga dodatkowo fakt, że wiele
silnych wspomnień emocjonalnych pochodzi z pierwszych
lat życia i dotyczy stosunków między dzieckiem i
opiekunami. Odnosi się to szczególnie do wydarzeń
traumatycznych typu bicie albo zaniedbanie
Ciało migdałowate – specjalista
od pamięci emocjonalnej
Hipokamp zapamiętuje suche fakty, a ciało
migdałowate ich emocjonalną otoczkę.
Jeżeli staramy się wyprzedzić pojazd i o
włos unikamy zderzenia, to hipokamp
zapamiętuje szczegóły zdarzenia (odcinek
drogi, wygląd samochodu itp.), natomiast
otoczkę emocjonalną pamięta ciało
migdałowate.
Fale niepokoju ogarniające nas zawsze gdy
w przyszłości w podobnych okolicznościach
chcemy wyprzedzić inny pojazd, wywołuje
ciało migdałowate
Kora oczodołowa – menedżer
emocji
Obszary kory oczodołowej kierują naszymi
reakcjami emocjonalnymi.
Jeśli podczas tego procesu okaże się, że
potrzebna jest reakcja emocjonalna, to dyktuje
ją właśnie kora oczodołowa.
Kora oczodołowa działa jak menedżer
emocji, rozważając różne reakcje przed
przystąpieniem do którejś z nich
Taka kolejność jest typowa dla pracy mózgu.
Wyjątkiem są sytuacje krytyczne, kiedy reakcja
emocjonalna musi być natychmiastowa.
Rola kory oczodołowej :
aspekty społeczne emocji
Człowiek reaguje emocjonalnie na złożone
społeczne sytuacje.
Ich analiza zawiera przeszłe doświadczenia,
pamięć sądy i wnioski
Istotną rolę w zachowaniach społecznych
odgrywa kora oczodołowa zwłaszcza prawej
półkuli
Kora oczodołowa ma połączenia z wieloma
strukturami zajmującymi się m.in. analizą
napływającej informacji i jej emocjonalnym
znaczeniem oraz kontrolą zachowania
Rola kory oczodołowej –
przypadek Phineasa Gage’a
Rola kory oczodołowej –
przypadek Phineasa Gege’a
Uszkodzenie kory oczodołowej (drąg
wbity w czaszkę z powodu wybuchu)
Zmiany
– przed wypadkiem: odpowiedzialny,
pracowity, pełen energii do
działania
– po operacji: naiwny,
nieodpowiedzialny,
podlegający kaprysom, nie
liczący się z innymi, niezdolny do
realizacji planów
Uszkodzenie kory
oczodołowej
Wiedza racjonalna, umiejętności działania i funkcje
intelektualne pozostają normalne, podczas gdy
zachowania społeczne i procesy decyzyjne mogą zostać
głęboko upośledzone z powodu zredukowanych uczuć.
Mogą pojawić się:
Stereotypie zachowań
Zmniejszenie hamowania
Brak kontroli własnych działań
Brak odpowiedzialności za konsekwencje własnych
zachowań
Obniżenie zdolności do reagowania na karę
Brak reakcji emocjonalnej na ból, pomimo zachowanej
wrażliwości bólowej
Brak odruchów skórno-galwanicznych na bodźce
emocjonalne
Specjalizacja płatów
czołowych
ü
Lewy płat jest
wyłącznikiem
negatywnych emocji
natomiast prawy jest ich
siedliskiem
ü
Prawy płat jest
wyłącznikiem pozytywnych
ich siedliskiem
Przeżywanie emocji –
badania kliniczne
Uszkodzenie lewej półkuli
– lęk
– skłonność do płaczu
– niepokój o własną przyszłość
– zachowania agresywne
– niewiara we własne możliwości
– przecenianie negatywnych skutków choroby
Uszkodzenia prawej półkuli
– nie zauważanie lub ignorowanie skutków choroby
– podwyższony nastrój
– wesołkowatość
– wiara we własne możliwości
Nastrój
Nastrój jest to utrzymujące się przez
dłuższy okres zabarwienie
emocjonalne wszystkich przeżyć,
zarówno doświadczane subiektywnie i
relacjonowane, jak również możliwe do
obserwacji przez otoczenie
Nastrój jest uzależniony, co najmniej
od dwóch elementów:
od otoczenia
od procesów przetwarzania informacji o
otoczeniu
Emocje (np. złość,
radość)
Nastroje (np.
nastrój irytacji)
Czas
od ułamka sekundy
do kilku minut
od kilku godzin,
tygodni, nawet do
kilku miesięcy
Intensywność
intensywne
mało intensywne
Obiekt
mają
nie mają
Gotowość do
działania
zmieniają stan
gotowości –
pobudzają do
działania
nie zmieniają stanu
gotowości
Treść
bogata
uboga
Co odróżnia emocje od
Co odróżnia emocje od
nastrojów?
nastrojów?
Nastrój
Nastrój prawidłowy (EUTYMIA) - zwykły zakres wahań
nastroju, bez nastroju wyraźnie obniżonego lub wzmożonego.
Nastrój obniżony (DEPRESJA) - nastrój z poczuciem smutku.
Nastrój wzmożony - nastrój z poczuciem radości.
EUFORIA - nastrój wzmożony z przeżyciem szczęścia,
wielkości, bez zwiększonej aktywności psychoruchowej.
EKSTAZA - nagłe przeżycie niewypowiedzianego szczęścia.
MANIA - nastrój wzmożony z cechami ekspansywności,
nadmiernym przekonaniem o możliwościach, z
towarzyszącą wzmożoną aktywnością psychiczną i
ruchową; lekkie nasilenie - hipomania
Z emocjami silnie związane
są motywacje
Motywacja – stan gotowości do
podjęcia określonego działania.
To wzbudzony potrzebą zespół procesów
psychicznych i fizjologicznych
określający podłoże zachowań i ich
zmian.
Emocje i motywacje zależą od związku
między organizmem a jego środowiskiem
W przypadku emocji istnieje nacisk na
wartościujący aspekt tego związku, czyli
na to, jak dana sytuacja sprawia, że
człowiek coś odczuwa.
W przypadku motywacji zwraca się
uwagę na to, jak człowiek zachowuje się
wobec sytuacji, która budzi jego
zainteresowanie.
Związki między emocjami a
motywacją
Ocena sytuacji decyduje o
wyborze działania: sympatia
zakłada przyciąganie, natomiast
niechęć odpychanie.
Czyli - emocje często
poprzedzają zjawisko
motywacji, sygnalizując nasze
skłonności do działania w
szczególny sposób wobec
konkretnych części środowiska.
Związki między emocjami a
motywacją
Emocje mogą również
działać jako nagroda i kara
dla umotywowanego
zachowania.
Sposoby na zwiększenie
motywacji
Deklaracja innym tego, co mamy zrobić
Analiza celów
Zaplanowanie nagrody w zamian za wykonanie celu
Wizualizacja celu - twórcze wykorzystanie wyobraźni
Analiza negatywnych konsekwencji niezrealizowania
celu
Analiza pozytywnych konsekwencji zrealizowania
celu
Gwarancja 5 minut
Rozpoczęcie zadania od czegoś prostego
Metoda szwajcarskiego sera
Podniesienie znajomości przedmiotu
