PODEJŚCIE 

TEORII UCZENIA SIĘ 

DO OSOBOWOŚCI

Osobowość w świetle teorii uczenia 

się

●

krytyka kategorii „osobowość” (cecha, 

obraz samego siebie, 

samoświadomość, ja podmiotowe, ego), 

bo to byty niepodlegające obserwacji

●

krytyka założeń o znacznej stabilności i 

między-sytuacyjnej spójności 

zachowania

Główne założenia

1.Znaczenie 

uczenia się

 (wszelkie bardziej 

złożone formy zachowania są produktem uczenia 

się)

2.Znaczenie

 uwarunkowań środowiskowych

 

(zachowanie znajduje się pod kontrolą 

konfiguracji bodźców środowiskowych 

środowiskowych antycypowanych wzmocnień)

Implikacje dla psychologii osobowości

●

geneza względnie stałych właściwości człowieka tkwi w jego 

doświadczeniu

 (uczenie się związków między bodźcami, historia 

wzmocnień)

●

zdecydowane podkreślanie 

roli sytuacji

 jako determinanty zachowania  

              w sporze sytuacjonizm – personalizm

●

każde zachowanie może podlegać 

modyfikacji

 poprzez zmianę w 

środowisku – manipulacja zmiennymi środowiskowymi i obserwacja 

zmian w zachowaniu będących ich konsekwencją

●

stałości zachowania wynika ze 

stałości sytuacj

i a nie istnienia 

ogólnych, wewnętrznych dyspozycji

●

zaburzenia psychiczne są rezultatem uczenia się zachowań 

dezadaptacyjnych bądź deficytu uczenia się zachowań adaptacyjnych 

●

terapia opiera się na zastosowaniu reguł teorii uczenia się do zmany 

zachowania (a nie na próbach reorganizacji osobowości)

●

socjalizacja człowieka: 

–

rola emocjonalnych odruchów warunkowych uczeniu się norm społecznych

–

znaczenie wzmocnień wtórnych dla rozwoju systemów motywacyjnych (np. 

nabieranie wartości przez pieniądze, wysoką pozycję społeczna, osiągnięcia 

na polu intelektualnym)

Na jakich koncepcjach opiera się 

to podejście?

WARUNKOWANIE KLASYCZNE – PAWŁOW

●

nabieranie wartości przez bodźce neutralne

●

Pojęcia: 

–

bodziec bezwarunkowy

–

bodziec warunkowy

–

reakcja bezwarunkowa

–

reakcja warunkowa

–

generalizacja

 – skojarzenie reakcji z podobnymi bodźcami, 

prowadzi do spójności reakcji

–

wygaszanie

 – bez bezwarunkowego

–

różnicowanie

 – w wyniku prób, gdy tylko po pewnych 

bodźcach bezwarunkowe bodźce, prowadzi do specyficzności 

reakcji

–

warunkowanie semantyczne

Zastosowania teorii warunkowania 

klasycznego

●

nerwica jako następstwo niemożności 

różnicowania

●

warunkowanie jako mechanizm nabywania fobii i 

innych zaburzeń związanych z lękiem (Albert: 

szczur i hałas)

●

Systematyczna desensytyzacja

 (Wolpe) jako 

metoda terapii fobii (uczenie relaksacji, ustalanie 

hierarchii lęku) – wyuczenie konkurencyjnej 

reakcji metodą przeciwwarunkowania

WARUNKOWANIE SPRAWCZE – SKINNER

●

kojarzenie reakcji z sytuacjami w środowisku

●

pojęcia:

–

reakcja

 jako jednostka strukturalna (nie np. Cecha)

–

zachowanie sprawcze

 to pojawiające się pod 

nieobecność bodźców środowiskowych

–

czynnik wzmacniający

 – zdarzenie następujące po 

reakcji, które zwiększa prawd.

–

wzmocnienie pozytywne

–

wzmocnienie negatywne

 – usunięcie lub uniknięcie 

nieprzyjemnej konsekwencji zachowania

–

Kara

Zastosowania teorii warunkowania 

sprawczego

●

znaczenie 

schematów wzmocnień

 w rozwoju 

–

rozkłady wzmocnień (określone odstępy czasowe lub określona liczba 

reakcji, stałe lub zmienne)

●

modyfikacja zachowania

 – zachowanie jest kontrolowane poprzez 

wybór reakcji, które są wzmacniane oraz częstotliwości ich wzmacniania

●

złożone zachowanie jest kształtowane poprzez 

proces stopniowych 

przybliżeń

 – wzmacnianie fragmentów zachowania przypominających 

jego ostateczną formę

●

rozwój: dziecko uczy się reakcji, które są kontrolowane przez 

występowanie wzmocnień w otoczeniu, najpierw krótkie odroczenie, 

potem dłuższe odraczanie  gratyfikacji

●

psychopatologia: leczenie objawów czy przyczyn?

–

podstawowe zasady uczenia stanowią adekwatną interpretację zaburzeń

–

osoby nie są chore tylko po prostu nieodpowiednio reagują na bodźce – nie 

nauczyły się właściwej reakcji lub nauczyły się nieprzystosowawczej – 

niewłaściwe historie 

wzmocnień (np. nie wzmacniani za społeczne 

umiejętności)

●

zachowania przesądne – przypadkowe powiązania reakcji i wzmocnienia

TEORIA DOLLARDA I MILLERA (1)

●

Próba powiązania teorii uczenia się i psychoanalizy

●

Hull – kluczowe pojęcia:

–

NAWYK

; na strukturę osobowości składają się 

nawyki

–

POPĘD

 – bodziec, który jest wystarczająco silny, 

żeby wywołać zachowanie

–

POPĘDY PIERWOTNE

 – skojarzone ze stanami 

fizjologicznymi w organizmie (np. ból) 

–

POPĘDY WTÓRNE

 – związane z zaspokajaniem 

pierwotnych (lęk lub strach).

TEORIA DOLLARDA I MILLERA (2)

●

uczenie się ma miejsce gdy reakcje są nagradzane poprzez 

redukcję bodźców popędowych 

●

w uczeniu się instrumentalnym istotne jest wykorzystanie 

wyuczonych reakcji do zredukowania bodźców popędowych (np. 

nagrody, ucieczki od bólu, uniknięcia bólu). 

●

manipuluje się siłą popędu (np. ile godzin głodu) i wielkością 

nagród (np. ilość pożywienia).

●

wzrastanie i rozwój to gromadzenie nawyków

●

podkreślają rolę uczenia się przez naśladowanie – proces ten 

opiera się na pozytywnym wzmocnieniu zachowania typu 

dopasowanie; nabywanie cech osobowości dzięki układom kar i 

nagród ze strony rodziców oraz innych znaczących osób w 

środowisku

TEORIA DOLLARDA I MILLERA (3)

●

Psychopatologia wynika z 

KONFLIKTU POPĘDÓW

 

–

w toku rozwoju dzieci muszą nauczyć się społecznie 

akceptowalnych sposobów redukowania popędów (ważne 

sytuacje uczenia się dotyczą np. jedzenia, treningu 

czystości, zachowań seksualnych i agresywnych)

–

poczucie winy oraz unikanie prowadzą często do redukcji 

strachu

–

zaburzone zachowania związane z wyuczonym sposobem 

radzenia sobie z konfliktami motywacyjnymi

●

KONFLIKT DĄŻENIE UNIKANIE

 powoduje ukształtowanie się 

SYMPTOMU, który redukuje lęk i uwalnia napięcie związane z 

konfliktem 

●

Psychoterapia to proces przywracania 

reakcji 

sygnałotwórczych

 – zdolności do werbalizacji problemów 

(związane z systemem językowym – procesy myślenia, 

przewidywania sensu działań, planowania, analizy własnego 

zachowania itp.)

NOWSZE UJĘCIA - integracja teorii uczenia się    

             z poznawczym nurtem w psychologii 

osobowości 

1. TEORIA WYUCZONEJ BEZRADNOŚCI

 jako model 

depresji (Seligman) – uczenie się, że nie ma związku 

między działaniem a jego następstwami

PRZYCZYNA: utrata kontroli nad biegiem zdarzeń – sytuacja treningu 

bezradności. 

PROCES POŚREDNICZĄCY:  zgeneralizowane oczekiwania braku 

kontroli. 

NASTĘPSTWA:  syndrom wyuczonej bezradności 

deficyty: 

–

poznawczy (asocjacyjny)

–

motywacyjny (aktywności)

–

emocjonalny (pogorszenie nastroju)

MODEL PRZEFORMUŁOWANY WYUCZONEJ 

BEZRADNOŚCI I DEPRESJI

 (Abramson, Seligman, i Teasdale, 1979; Peterson & Seligman, 

1984)

●

Rola ATRYBUCJI PRZYCZYNOWYCH w wyznaczaniu 

charakteru, trwałości, i zakresu deficytów 

„bezradnościowych” i podatności na depresję. 

  

●

atrybucje do czynników 

–

wewnętrznych – zewnętrznych 

–

stałych – zmiennych

–

globalnych – specyficznych. 

●

Pesymistyczny vs. optymistyczny styl atrybucyjny

 

(eksplanacyjny) jako czynnik ryzyka w depresji reaktywnej    

TEORIA SPOŁECZNEGO UCZENIA SIĘ -  

Mischel, Bandura 

●

Rola procesów 

modelowania społecznego

 i 

wzmocnień społecznych w nabywaniu i kontroli nowych 

zachowań 

●

Rola pośrednika poznawczego - 

przekonań o własnej 

skuteczności

 (self-efficacy) w podejmowaniu działania 

●

Znaczenie 

specyfiki sytuacji

 i specyfiki przekonania o 

skuteczności w kontroli działania