WYKŁAD IV 

(27/28. X. 2010)

Biologiczne podłoże emocji 

a 

metody wzbudzania emocji 

nieświadomych i ich 

pomiaru

 

 

Cel Wykładu IV:

• O sposobach gromadzenia wiedzy na temat 

związków pomiędzy 

– właściwościami mózgu a

– właściwościami emocji nieświadomych

• UWAGA na nadużycia!!
• Czy można wywoływać procesy, których osoba 

badana nie jest świadoma??

• Jak radzi sobie z tym psychologia reklamy czy 

innego „wpływu społecznego”?

 

 

Status etyczno-prawny badań

z zastosowaniem bodźców 

utajonych

• (1) początki zastosowań bodźców 

podprogowych i zakaz ich stosowania 
w praktyce

• (2)  przyzwolenie na stosowanie 

oddziaływań nadprogowych 
(jak w reklamie)

• (3) badania nad efektywnością 

reklamy „społecznej”

 

 

Dziś termin 

„nieświadome 

emocje” dotyczyć będzie

•

(1) emocji z niedostrzeżonego źródła, 

• (2) nie odczuwanych lub odczuwanych mało wyraziście

•

W związku z rozróżnieniem  pojęć RECEPCJA i PERCEPCJA bodźców pozostają 

pojęcia progów - wrażliwości, czułości i świadomości bodźca

• Próg „to minimalna energia bodźca niezbędna do pobudzenia neuronu” (Reber, 

2000).

• ALE:

Próg WRAŻLIWOŚCI (nazywany też progiem świadomości) definiowany jest 

jako najmniejsza wielkość bodźca dostrzegalna dla podmiotu, a próg 

CZUŁOŚCI jako najmniejsza dostrzegalna różnica pomiędzy podobnymi 

bodźcami. 

• Bodźce możemy więc podzielić na progowe, podprogowe i nadprogowe.

• Źródłem NIEŚWIADOMYCH EMOCJI mogą być bodźce:

I. zarówno nadprogowe, jak

• II. podprogowe

 

 

BADANIA NAD REAKCJAMI 

NA NIEŚWIADOME bodźce nadprogowe

Co to takiego?

To bodźce niedostrzegalne. Dlaczego?

Co kryje się za określeniem „patrzeć i 

nie widzieć” (jeśli nie dotyczy to 

patologii)?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

PYTANIA

• Jakie mechanizmy psychologiczne 

prowokowania pozytywnej postawy  
próbowano wykorzystać w tej 
reklamie?

• Co wynika z umieszczenia obok 

reklamowanego produktu sylwetki 
kobiety? 

• Dlaczego sylwetka ta została 

zakamuflowana? 

 

 

BADANIA NAD PROCESAMI 

NIEŚWIADOMYMI

wzbudzonymi przez bodźce 

nadprogowe:

przykład badania 

eksperymentalnego 

 

 

Dominika Maison (1997)

• Eksperyment z wykorzystaniem reguł 

warunkowania klasycznego

Zestawienie nadprogowego, ale 

niezauważalnego bodźca 
afektywnego, skojarzonego z 
przyjemnością (pobudzeniem 
erotycznym)  – z produktem, który jest 
reklamowany

 

 

Produkt reklamowany przez osobę o źrenicach rozszerzonych
podobał się bardziej - niezależnie od płci osoby na plakacie

 

 

Wyniki

• (1) Ten sam produkt zestawiony z 

fotografią twarzy o rozszerzonych 
źrenicach podobał się bardziej niż gdy 
był zestawiony z fotografią 
„normalną”

• (2) efekt ten wystąpił bez względu na 

to czy osoba na fotografii była tej 
samej czy odmiennej płci niż osoby 
badane – JAK TO WYJAŚNIĆ?   

 

 

Mechanizm warunkowania 

klasycznego w reklamie

• (1) obecność bodźca afektywnego - 

(sylwetki ciała, rozszerzonych źrenic – 
bodźców skojarzonych z pobudzeniem 
erotycznym, ekspresji pozytywnych 
emocji)

• (2) jego współwystępowanie z bodźcem 

obojętnym (reklamowanym produktem) 

• DLACZEGO BODŹCE AFEKTYWNE UKRYWA 

SIĘ?  Bo ich uświadomienie zmienia wpływ 
na zachowanie (por. Cykl III)

 

 

MIKROEKPRESJE

: 

NIEUŚWIADAMIANE SYGNAŁY 

EKSPRESJI EMOCJI

Darwin (1844):

 

rola ekspresji emocji w komunikacji, adaptacji, ewolucji

Ohme (2003):

odczytywanie ekspresji z ekspozycji podprogowych

Chen i Bargh (1999):

 

przykład badania eksperymentalnego: nieświadome ekspresje w 
komunikacji społecznej

UWAGA NA – WPROWADZONE NA DALSZYCH WYKŁADACH – POJĘCIE 

EMPATII EMOCJONALNEJ

                             

 

 

BADANIA NAD PROCESAMI 

NIEŚWIADOMYMI:

wpływ bodźców podprogowych 

na jawne ocenianie

 

 

UTAJONE WARUNKOWANIE 

KLASYCZNE

PODPROGOWE BODŹCE AFEKTYWNE MAJĄ WPŁYW NA REAKCJE 

DĄŻENIA I UNIKANIA

•

Eksperyment Grzegorza Pochwatko (2004)

NEUTRALNA TWARZ ZESTAWIONA z AFEKTYWNYM BODŹCEM 

PODPROGOWYM WYWOŁAŁA REAKCJE DĄŻENIA – UNIKANIA:

•

Podprogowo

eksponowano (1) rysunek twarzy neutralnej i (2) fotografie twarzy z 

ekspresją emocji  

•

Nadprogowo

umieszczono rysunek twarzy na ścianie i rejestrowano jak daleko od 

tego rysunku usiądzie osoba badana 

•

Badani siadali dalej od rysunku neutralnej twarzy gdy 

wcześniej – podprogowo - neutralną twarz zestawiano 

z ekspresją wstrętu niż gdy zestawiano ją z ekspresją 

radości

 

 

MECHANIZM WPŁYWU PROCESÓW 

NIEŚWIADOMYCH:

stymulacje podprogowe

Reakcje afektywne podprogowe, 

powstające wcześniej niż świadome 

rozpoznanie różnych elementów sytuacji, 

mają wpływ na ocenianie tego, z czym 

podmiot ma w danym czasie (trwania 

afektu utajonego) do czynienia

Paradygmat utajonego podprogowego 
poprzedzania
(affective priming paradigm): Murphy i Zajonc (1993):

BODŹCE AFEKTYWNE PODPROGOWE MAJĄ 
(NIEDOSTRZEGALNY dla PODMIOTU) WPŁYW NA 
ŚWIADOME OCENIANIE NASTĘPUJACYCH PO NICH 
BODŹCÓW JAWNYCH

 

 

• Prezentacja „paradygmatu 

afektywnego podprogowego 

poprzedzania” 

(Murphy i Zajonc 1994) – 

• Z wykorzystaniem: 
• - pierwotnych, uniwersalnych, 

UTAJONYCH (podprogowych) 

bodźców afektywnych i

• - następujących po nich JAWNYCH 

neutralnych bodźców „docelowych”

 

 

Procedura utajonego afektywnego 

poprzedzania

  

cecha zdecydowanie           cecha 

zdecydowanie
          negatywna                               
pozytywna 

  
  

nie podoba mi się                 

podoba mi się

 

 

nie-JA

  

                                                                 

           

JA

  

Afektywne ekspozycje 

podprogowe 
(np. 4ms)
twarz: afekt NEGATYWNY
BRAK
twarz: afekt POZYTYWNY

NEUTRALNY JAWNY 
bodziec docelowy (np. 
ideogram)

OCENA BODŹCA 
DOCELOWEGO
(przykłady skal)

 

 

WYNIKI BADAŃ w tym paradygmacie

•

(

1) Badanie Murphy i Zajonca (1994):

• po negatywnych bodźcach utajonych gorsze oceny tych 

samych neutralnych bodźców jawnych niż po utajonych 

bodźcach pozytywnych 

• (2) Badania Błaszczaka (2001, 2004):

„utajone efekty ODNOSZENIA (bodźców) do JA”:

 

po negatywnych bodźcach utajonych niższy stopień 

odnoszenia do JA tych samych neutralnych bodźców 

jawnych niż po utajonych bodźcach pozytywnych 

• (3) Badania Damnjanović (2002): 

wpływy podprogowych bodźców SŁOWNYCH :

 

po słownych bodźcach utajonych niższy stopień odnoszenia 

do JA tych samych neutralnych bodźców jawnych gdy słowa 

dotyczyły własnych mało ważnych doświadczeń niż gdy 

dotyczyły doświadczeń waznych

 

• (4) Badania Anisimowicz (2006):

• wpływy utajonych słów denotujących cechy JA

po słownych bodźcach utajonych niższy stopień odnoszenia 

do JA tych samych neutralnych bodźców jawnych gdy słowa 

dotyczyły cech mało charakterystycznych dla Ja niż gdy 

dotyczyły cech wysoce charakterystycznych dla JA

•

 

 

 

W środę 10 listopada 2010

• w godzinach regularnego wykładu
• o wynikach badań z zastosowaniem 

różnych bodźców podprogowych 
opowiadać będą:

• dr Kamila Dobrenko 

oraz doktoranci