Kategorie wydatkowo-
kosztowe
Kategorie podatkowe
Kategorie wydatkowo-
kosztowe
Kategorie podatkowe
Kategorie wydatkowo-kosztowe
Wydatek
W sensie rachunkowym wydatek to kwota
pieniędzy rozdysponowana w związku z różnymi
transakcjami gospodarczymi.
Wydatek jest pojęciem szerszym niż pojęcie
rozchodu (por. rozchody publiczne).
W ujęciu ekonomicznym wydatkami nie są transfery
i pożyczki (por. skonsolidowany bilans SFP),
dopiero w ich wyniku są kształtowane fundusze
nabywcze podmiotów i wydatki dokonywane przez
gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa, rząd
.
Przychody i rozchody w
ustawie o finansach publicznych
PRZYCHODY
• ze sprzedaży papierów
wartościowych
oraz z innych operacji
finansowych,
• z otrzymanych pożyczek i
kredytów,
• ze spłat pożyczek udzielonych
ze
środków publicznych,
• z prywatyzacji majątku Skarbu
Państwa
oraz majątku JST,
ROZCHODY
PUBLICZNE
• wykup papierów wartościowych,
• spłaty otrzymanych pożyczek i
kredytów,
• udzielone pożyczki,
• płatności wynikające z odrębnych
ustaw,
których źródłem finansowania są
przychody z
prywatyzacji,
• pożyczki udzielone na finansowanie
przejściowe zadań realizowanych z
udziałem środków pochodzących z
budżetu UE
• inne operacje finansowe związane z
zarządzaniem długiem publicznym i
płynnością.
Przykład
Koszt
Koszt stanowi pieniężny wyraz czynników
wytwórczych zużywanych w procesie
gospodarczym: majątku trwałego,
rzeczowego majątku obrotowego, pracy i
zastosowanego kapitału pieniężnego.
Koszt alternatywny (oportunity cost)
Koszt alternatywny danego dobra to ilość innego
dobra, z której trzeba zrezygnować, aby możliwe
stało się wytworzenie dodatkowej jednostki tego
pierwszego.
Koszt alternatywny jest również definiowany jako
koszt potencjalnie utraconych możliwości, jest
to wartość najlepszej z możliwych korzyści
utraconej w wyniku dokonanego wyboru.
Koszt alternatywny:
• jest ponoszony przez podmiot podejmującą
decyzję,
• jest określony w chwili dokonywania wyboru,
• ma charakter subiektywny.
Koszty krótkookresowe
Koszty długookresowe
Koszt całkowity
Koszty w krótkim okresie dzieli się na:
koszty stałe np..:
– płace administracji,
– amortyzacja,
– koszty wynajmu lokali
.
koszty zmienne np.:
– płace pracowników,
– koszty zużytych surowców,
– koszty energii,
Wszystkie koszty w długim okresie są kosztami zmiennymi.
Suma kosztów stałych i zmiennych stanowi koszt całkowity, który
podzielony
przez ilosc wyprodukowanych wyrobow, informuje o wysokosci kosztu
jednostko wego (przecietnego).
Koszty krańcowe
• Koszt krańcowy - koszt jaki ponosi producent w związku ze
zwiększeniem wielkości produkcji danego dobra o jedną
jednostkę. Stanowi przyrost kosztów całkowitych związany
z produkowaniem dodatkowej jednostki dobra.
• Pojęcie kosztu krańcowego może być również sformułowane
w odniesieniu do konsumenta i oznacza wówczas koszt
pozyskania dodatkowej jednostki dobra. Ponieważ jednak
konsument nabywa dobra na rynku, to najczęściej koszt
każdej jednostki dobra jest dla konsumenta stały i równy
cenie dobra danej z rynku. Mogą jednak istnieć wyjątki od
tej zasady, zwłaszcza w sytuacji niedoskonałej konkurencji na
rynku.
• Koszt krańcowy jest używany zamiennie z terminem koszt
marginalny.
Koszt ekonomiczny
Koszt ekonomiczny – to wszystkie koszty explicite (inaczej
księgowe), obejmuje wszystkie faktyczne wydatki związane z
prowadzeniem działalności) oraz implicite (koszty ukryte,
koszty faktycznie nie ponoszone, koszty alternatywnego
zastosowania czynników produkcji), powiększone o zysk
normalny.
Koszt ekonomiczny = koszt explicite, implicite + zysk normalny.
Zysk normalny – zysk niezbędny do zatrzymania zasobów w
danej działalności. Za wykorzystywanie swoich zdolności i
umiejętności przedsiębiorca musi otrzymać takie
wynagrodzenie, aby nie zaangażować zasobów w alternatywną
działalność lub też nie zatrudnić się jako pracownik najemny.
Przedsiębiorstwo musi osiągać pewne minimum zysku. Tak
rozumiany zysk normalny jest, w ujęciu ekonomicznym,
traktowany jako koszt.
Przykład - koszt podatkowy w
PDOF
Art. 22
1. Kosztami uzyskania przychodów są koszty
poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub
zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z
wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23. (…)
4. Koszty uzyskania przychodów, z zastrzeżeniem ust. 5 i
6, są potrącane tylko w tym roku podatkowym, w
którym zostały poniesione.
5. U podatników prowadzących księgi rachunkowe koszty
uzyskania przychodów bezpośrednio związane z
przychodami, poniesione w latach poprzedzających rok
podatkowy oraz w roku podatkowym, są potrącalne w
tym roku podatkowym, w którym osiągnięte
zostały odpowiadające im przychody, z
zastrzeżeniem ust. 5a i 5b. (..)
Kategorie kosztów podatkowych
• Koszty faktyczne
• Koszty zryczałtowane (kwotowo i
procentowo)
• Koszty limitowane
• Koszty nie stanowiące kosztów
podatkowych
Amortyzacja
• Amortyzacja oznacza rozłożenie wartości przez pewien okres
(amortyzacja pożyczki, kredytu), ale najczęściej pojęcie to odnosi
się do amortyzacji księgowej.
• Amortyzacja księgowa służy do powiązania ceny nabycia lub
kosztu wytworzenia środka trwałego lub wartości
niematerialnej i prawnej do całego okresu ekonomicznej
użyteczności. Suma odpisów amortyzacyjnych stanowi umorzenie.
• Amortyzacja jest kosztem niepieniężnym (to znaczy nie pociąga
za sobą wydatków w bieżącym okresie).
• Jest także źródłem finansowanie inwestycji restytucyjnych. Z
pomocą amortyzacji nakłady na zakup czy wytworzenie środka
trwałego są stopniowo zaliczane w koszty poszczególnych
okresów, co pozwala (przynajmniej teoretycznie) zgromadzić
fundusze na zakup nowych środków trwałych po całkowitym
zamortyzowaniu starych.
Metody amortyzacji
Metoda liniowa (równomierna, proporcjonalna) polega na odpisywaniu
stałej raty (np. co miesiąc) takiego samego odsetka wartości środka
trwałego. Oparta jest na założeniu, że zużycie środka trwałego i utrata
jego wartości jest taka sama w każdym okresie.
Metoda degresywna (przyspieszona)
Metoda degresywna to metoda malejących odpisów . W Polsce
utożsamiana najczęściej ze specyficzną metodą opisaną w
przepisach podatkowych. Polega na zastosowaniu odpowiedniego
współczynnika podwyższającego, wykorzystywana w szczególnych
przypadkach. Oparta jest na założeniu, że zużycie środka trwałego a
zwłaszcza zmniejszenie jego wartości następuje w początkowym
okresie jego używania szybciej niż w następnych okresach.
W metodzie tej odpisy zmniejszają się aż do momentu zrównania się z
odpisem z metody liniowej. Gdyby wartość odpisywanej raty metodą
degresywną byłaby mniejsza niż metodą liniową, to dalsze odpisy są
naliczane liniowo.
Metoda progresywna
Metoda progresywna to metoda rosnących odpisów amortyzacyjnych.
Oparta jest na założeniu, że wraz z upływem czasu zużycie środka
trwałego i utrata jego wartości następuje coraz szybciej.
Amortyzacja bilansowa
Art. 32
1. Odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych od środka trwałego dokonuje się drogą
systematycznego, planowego rozłożenia jego wartości początkowej na ustalony okres
amortyzacji.
Rozpoczęcie amortyzacji następuje nie wcześniej niż po przyjęciu środka trwałego do
używania, a jej zakończenie - nie później niż z chwilą zrównania wartości odpisów
amortyzacyjnych lub umorzeniowych z wartością początkową środka trwałego lub
przeznaczenia go do likwidacji, sprzedaży lub stwierdzenia jego niedoboru, z ewentualnym
uwzględnieniem przewidywanej przy likwidacji ceny sprzedaży netto pozostałości środka
trwałego.
2. Przy ustalaniu okresu amortyzacji i rocznej stawki amortyzacyjnej uwzględnia się okres
ekonomicznej użyteczności środka trwałego, na określenie którego wpływają w
szczególności:
1)liczba zmian, na których pracuje środek trwały,
2)tempo postępu techniczno-ekonomicznego,
3)wydajność środka trwałego mierzona liczbą godzin jego pracy lub liczbą wytworzonych
produktów albo innym właściwym miernikiem,
4)prawne lub inne ograniczenia czasu używania środka trwałego,
5)przewidywana przy likwidacji cena sprzedaży netto istotnej pozostałości środka trwałego.
Amortyzacja podatkowa
Art. 22a
1. Amortyzacji podlegają, z zastrzeżeniem art. 22c, stanowiące
własność lub współwłasność podatnika, nabyte lub
wytworzone we własnym zakresie, kompletne i zdatne do
użytku w dniu przyjęcia do używania:
1) budowle, budynki oraz lokale będące odrębną
własnością,
2) maszyny, urządzenia i środki transportu,
3) inne przedmioty
- o przewidywanym okresie używania dłuższym niż rok,
wykorzystywane przez podatnika na potrzeby związane z
prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą albo
oddane do używania na podstawie umowy najmu,
dzierżawy lub umowy określonej w art. 23a pkt 1, zwane
środkami trwałymi.
Kategorie podatkowe
Kategorie podatkowe
• Podatek należy do najstarszych
kategorii finansowych i
ekonomicznych. Jest klasyczną daniną
publiczną.
• Podatek można rozpatrywać w ramach.
różnych kategorii finansowych (koszt,
element ceny, dochód publiczny).
• Podatek stanowi instytucję złożoną:
społeczną, polityczną i prawną.
Pojęcie podatku w teorii
i prawie podatkowym
Podatek to
danina publicznoprawna,
która posiada określone
cechy:
1 Ogólność.
2 Przymus.
3 Bezwrotność.
4 Nieodpłatność.
5 Jednostronność.
6 Pieniężna forma.
7 Przewłaszczenie.
TEORIA
ORDYNACJA
PODATKOWA
Art. 6.
Podatkiem jest:
• publicznoprawne,
• nieodpłatne,
• przymusowe,
• oraz bezzwrotne,
• świadczenie pieniężne,
na rzecz Skarbu Państwa,
województwa, powiatu lub
gminy, wynikające z
ustawy podatkowej.
Obowiązek podatkowy
a zobowiązanie podatkowe
Art. 4.
Obowiązkiem podatkowym jest wynikająca z ustaw
podatkowych nieskonkretyzowana powinność
przymusowego świadczenia pieniężnego w związku z
zaistnieniem zdarzenia określonego w tych ustawach.
Art. 5.
Zobowiązaniem podatkowym jest wynikające z obowiązku
podatkowego zobowiązanie podatnika do zapłacenia na
rzecz Skarbu Państwa,
województwa, powiatu albo gminy podatku w wysokości, w
terminie oraz w miejscu określonych w przepisach prawa
podatkowego
.
CZAS
Obowiązek podatkowy - przykłady
Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych
Art. 13.
1. Podatnikami podatku od posiadania psów są osoby fizyczne
posiadające psy.
Obowiązek podatkowy w podatku od towarów i usług
Rozdział 1
Zasady ogólne
Art. 19. 1. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wydania towaru lub wykonania usługi, z zastrzeżeniem ust. 2–21, art. 14 ust. 6, art. 20 i art. 21 ust. 1.
2. Jeżeli podatnik wysyła towar nabywcy lub wskazanej przez niego osobie trzeciej, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wydania towaru jednej z tych osób.
3. Jeżeli podatnik wydaje towar podmiotowi, o którym mowa w art. 30 ust. 1 pkt 4, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania przez podatnika zapłaty za wydany towar, nie później jednak niż w terminie 30
dni, licząc od dnia wykonania usługi przez ten podmiot.
4. Jeżeli dostawa towaru lub wykonanie usługi powinny być potwierdzone fakturą, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wystawienia faktury, nie później jednak niż w 7. dniu, licząc od dnia wydania towaru lub
wykonania usługi.
5. Przepis ust. 4 stosuje się odpowiednio do faktur za częściowe wykonanie usługi.
6. W eksporcie towarów obowiązek podatkowy powstaje z chwilą potwierdzenia przez urząd celny określony w przepisach celnych wywozu towaru poza terytorium Wspólnoty.
7. Obowiązek podatkowy w imporcie towarów powstaje z chwilą powstania długu celnego, z zastrzeżeniem ust. 8 i 9.
8. W przypadku objęcia towarów procedurą celną: uszlachetniania czynnego w systemie ceł zwrotnych, odprawy czasowej z częściowym zwolnieniem od należności celnych przywozowych, przetwarzania pod kontrolą
celną – obowiązek podatkowy z tytułu importu towarów powstaje z chwilą objęcia towarów tą procedurą.
9. Jeżeli import towarów objęty jest procedurą celną: składu celnego, odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem od należności celnych przywozowych, uszlachetniania czynnego w systemie zawieszeń, tranzytu, a od
towarów tych pobierane są opłaty wyrównawcze lub opłaty o podobnym charakterze i nie powstaje jednocześnie dług celny – obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wymagalności tych opłat.
10. W przypadku dostawy towarów, której przedmiotem są lokale i budynki, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty, nie później jednak niż 30. dnia, licząc od dnia wydania, z
zastrzeżeniem ust. 13 pkt 10 i 11.
11. Jeżeli przed wydaniem towaru lub wykonaniem usługi otrzymano część należności, w szczególności: przedpłatę, zaliczkę, zadatek, ratę, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą jej otrzymania w tej części.
12. Przepis ust. 11 stosuje się odpowiednio w przypadku eksportu towarów, jeżeli wywóz towarów nastąpi w ciągu 6 miesięcy, licząc od dnia otrzymania części należności.
13. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą:
1) upływu terminu płatności, jeżeli został on określony w umowie właściwej dla rozliczeń z tytułu:
a) dostaw energii elektrycznej i cieplnej oraz gazu przewodowego,
b) świadczenia usług telekomunikacyjnych i radiokomunikacyjnych, z zastrzeżeniem ust. 18,
c) świadczenia usług wymienionych w poz. 138 i poz. 153 załącznika nr 3 do ustawy;
2) otrzymania całości lub części zapłaty, nie później jednak niż 30. dnia, licząc od dnia wykonania usług:
a) transportu osób i ładunków kolejami, taborem samochodowym, statkami pełnomorskimi, środkami transportu żeglugi śródlądowej i przybrzeżnej, promami, samolotami i śmigłowcami,
b) spedycyjnych i przeładunkowych,
c) w portach morskich i handlowych,
d) budowlanych lub budowlano-montażowych;
3) wystawienia faktury lub otrzymania całości lub części zapłaty z tytułu dostawy gazet, magazynów, czasopism (PKWiU 22.12 i 22.13) oraz książek (PKWiU ex 22.11) – z wyłączeniem książek adresowych o zasięgu
krajowym, regionalnym i lokalnym, książek telefonicznych, teleksów i telefaksów (PKWiU 22.11.20-60.10), nut, map i ulotek, nie później jednak niż 60. dnia, licząc od dnia wydania tych towarów; jeżeli umowa
przewiduje rozliczenie zwrotów wydawnictw, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wystawienia faktury dokumentującej faktyczną dostawę, nie później jednak niż po upływie 120 dni, licząc od pierwszego dnia
wydania tych wydawnictw;
4) otrzymania całości lub części zapłaty, nie później jednak niż z upływem terminu płatności określonego w umowie lub fakturze – z tytułu świadczenia na terytorium kraju usług najmu, dzierżawy. leasingu lub usług o
podobnym charakterze, a także usług ochrony osób oraz usług ochrony, dozoru i przechowywania mienia, usług w zakresie pośrednictwa ubezpieczeniowego oraz usług stałej obsługi prawnej i biurowej;
5) otrzymania całości lub części zapłaty – z tytułu dostawy złomu stalowego i żeliwnego, złomu metali nieżelaznych, z wyłączeniem złomu metali szlachetnych:
a) niewsadowego, nie później jednak niż 20. dnia, licząc od dnia wysyłki złomu do jednostki, która zgodnie z umową dokonuje kwalifikacji jakości,
b) wsadowego, nie później jednak niż 30. dnia, licząc od dnia wysyłki złomu;
6) otrzymania zapłaty – w przypadku dostawy wysyłkowej dokonywanej za zaliczeniem pocztowym;
7) otrzymania całości lub części zapłaty, nie później jednak niż z dniem wystawienia faktury – z tytułu usług komunikacji miejskiej;
8) otrzymania całości lub części zapłaty – z tytułu usług polegających na drukowaniu gazet, magazynów, czasopism (PKWiU 22.12 i 22.13) oraz książek (PKWiU ex 22.11) – z wyłączeniem książek adresowych o zasięgu
krajowym, regionalnym i lokalnym, książek telefonicznych, teleksów i telefaksów (PKWiU 22.11.20-60.10), nut, map i ulotek, oznaczonych stosowanymi na podstawie odrębnych przepisów symbolami ISBN i ISSN, nie
później jednak niż 90. dnia, licząc od dnia wykonania usługi;
9) otrzymania całości lub części zapłaty, nie później jednak niż z upływem terminu płatności określonego w umowie lub fakturze – z tytułu świadczenia na terytorium kraju usług, o których mowa w art. 27 ust. 4 pkt 1;
10) otrzymania całości lub części wkładu budowlanego lub mieszkaniowego, nie później jednak niż z chwilą ustanowienia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego lub ustanowienia spółdzielczego
własnościowego prawa do lokalu, lub przekształcenia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego na spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, lub ustanowienia odrębnej własności lokalu
mieszkalnego lub lokalu o innym przeznaczeniu, lub wydania albo przeniesienia własności lokalu lub własności domów jednorodzinnych w przypadku czynności:
a) ustanowienia na rzecz członka spółdzielni mieszkaniowej spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego lub ustanowienia na rzecz członka spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, lub
ustanowienia na rzecz członka odrębnej własności lokalu mieszkalnego lub lokalu o innym przeznaczeniu, lub przeniesienia własności lokalu w rozumieniu przepisów o spółdzielniach mieszkaniowych,
b) przeniesienia na rzecz członka spółdzielni mieszkaniowej własności domu jednorodzinnego w rozumieniu przepisów o spółdzielniach mieszkaniowych;
11) upływu terminu płatności – z tytułu czynności wykonywanych na rzecz członków spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokali, członków spółdzielni będących właścicielami lokali, osób niebędących
członkami spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze własnościowe prawa do lokali, lub na rzecz właścicieli lokali, niebędących członkami spółdzielni, za które są pobierane opłaty, zgodnie z art. 4 ust. 1–2, 4 i 5
ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116, z 2004 r. Nr 19, poz. 177 i Nr 63, poz. 591 oraz z 2005 r. Nr 72, poz. 643).
14. Przepis ust. 13 pkt 2 lit. d stosuje się również do usług przyjmowanych częściowo, których odbiór jest dokonywany na podstawie protokołów zdawczo-odbiorczych.
15. W przypadkach określonych w ust. 10, 13 pkt 2–5 i 7–10 otrzymanie części zapłaty (ceny) lub części wkładu budowlanego i mieszkaniowego powoduje powstanie obowiązku podatkowego w tej części.
16. W przypadku czynności, o których mowa w art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 2, obowiązek podatkowy powstaje zgodnie z ust. 1–5.
16a. W przypadku wydania towarów przez komitenta na rzecz komisanta, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 3, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania przez komitenta zapłaty za wydany towar, nie później
jednak niż w ciągu 30 dni od dostawy towarów dokonanej przez komisanta.
17. W przypadku dokonywania dostawy towarów za pośrednictwem automatów obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wyjęcia pieniędzy lub żetonów z automatów, nie później jednak niż w ostatnim dniu miesiąca.
18. Przy świadczeniu usług telekomunikacyjnych obowiązek podatkowy powstaje z chwilą sprzedaży żetonów, kart telefonicznych lub innych jednostek uprawniających do korzystania z usług telekomunikacyjnych w
systemie przedpłaconym, w przypadku gdy usługa jest realizowana przy użyciu odpowiednio żetonów, kart lub innych jednostek.
19. Przepisy ust. 1, 4, 5, 11, 13 pkt 1 lit. b i c, pkt 2, 4 i 7–9 oraz ust. 14–16 stosuje się odpowiednio do importu usług.
20. Przepisy ust. 1–4, 11, 13 pkt 1 lit. a, pkt 3 i 5 oraz ust. 16–17 stosuje się odpowiednio do dostawy towarów, dla której podatnikiem jest ich nabywca.
21. Obowiązek podatkowy z tytułu należnych na podstawie odrębnych przepisów dotacji, subwencji i innych dopłat o podobnym charakterze powstaje z chwilą uznania rachunku bankowego podatnika. W przypadku
uznania rachunku bankowego podatnika zaliczką z tytułu dotacji, subwencji i innych dopłat o podobnym charakterze obowiązek podatkowy powstaje w tej części.
22. Minister właściwy do spraw finansów publicznych może określić, w drodze rozporządzenia, późniejsze niż wymienione w ust. 1–21 oraz w art. 20 i art. 21 terminy powstania obowiązku podatkowego, uwzględniając
specyfikę wykonywania niektórych czynności, uwarunkowania obrotu gospodarczego niektórymi towarami oraz przepisy Wspólnoty Europejskiej.
Elementy techniki podatkowej
Elementy konstrukcji podatku
to:
- podmiot podatku,
- przedmiot podatku,
- podstawa opodatkowania,
- stawki i skale podatkowe,
- zwolnienia i wyłączenia
podatkowe,
- zniżki i zwyżki,
- ulgi podatkowe.
Formalnoprawne
cechy podatku
Podmiot
CZYNNY
podmiot uprawniony do
nakładania podatków
władztwo podatkowe
PAŃSTWO
JST
ZW.WYZNANIOWE
ORG.MIĘDZYNARODO
WE
BIERNY
podmiot zobowiązany
do opłacenia podatku i
innych czynności
PODATNI
K
PŁATNIK
INKASEN
T
OSOBY
TRZECIE
MAŁŻONE
K
NASTĘPCY
PRAWNI
ORGANY
PODATKOWE
Minister Finansów
naczelnik urzędu
skarbowego, naczelnik
urzędu celnego
wójt, burmistrz (prezydent
miasta), starosta albo
marszałek województwa
SAMORZĄDOWE KOLEGIUM
ODWOŁAWCZE
DYREKTOR IZBY SKARBOWEJ I
CELNEJ
WŁADZTWO PODATKOWE
PRZYKŁAD ŚREDNIOWIECZNEGO
WŁADZTWA PODATKOWEGO
• 1246 w Czerwińsku Bolesław książę mazowiecki zwalnia wieś
Osmolino, własność klasztoru w Czerwińsku od danin książęcych
zwanych narzaz i podworowe
• AGAD, Zbiór dokumentów pergaminowych nr 6438
• Wyd.: Codex diplomaticus et commemorationum Masoviae
generalis, wyd. J. K. Kochanowski, Warszawa 1919, nr 463
• Bolezlaus dei gracia dux Mazouie Notum esse volumus vniuersis quod nos
ob. diuine gracie compensacionem fratribus de Cyruensk iure perpetuo
contulimus in villa eorum ,que dicitur Osmolino omne n a r z a s et p o d w
o r o u e in dulgentes (sic) eis waccam porcum pernam, kyzam et arietem
conferimus eciam eisdem fratribus in eodem osmolino Cmethones iudicare
et Casto res in terminis ei attinentibus circumquaque possidendos pro
nostra nostrorumque successorum legitimorum salute Qui vero hanc
donacionem nostram racionabilem ritamque violauerit in dignacionem ( sic)
omnipotentis dej et beate virginis Marie prorsus se sciat in cursurum (sic)
Testes huius nostre donacionis sunt Criuosud pincerna Jascoldus Dobrogost
Msci uug sub iudex Thesim (?) Stephannus (sic) Jascoldus filius Viti Petrus
sub dapifer Damianus Nicolaus filius dobrogostonis Syroslaus Jacobus
sacerdos Jaccobus (sic) Coritowo Item Jaccobus (sic) C o r i t k o Miroslaus
Cappellanus Nicolaus Capellanus Jaccobus minutor et alij quam plurimi fide
digni Actum et datum in curia Hospitalis ecclesie Cyruenensis Anno gracie
M°. C° C°. XL°. V° I.
Bolesław, z łaski bożej książę Mazowsza. Podajemy do
wiadomości wszystkich, że my, w podziękowaniu za łaski
boże, przyznajemy klasztorowi w Czerwińsku na zawsze w
ich wsi Osmolino cały narzaz i podworowe, a także bydło,
świnie, szynkę, czopowe, owce i bobry w granicach im
przysługujących. Pozwalamy także tym braciom w owym
Osmolinie sądzić kmieci. Wszystko to czynimy dla naszego i
naszych potomków zbawienia. Kto by zaś tę donację rozumną
i uroczystą pogwałcił, niech wie, że zdaje się na niełaskę
wszechmogącego Boga i Niepokalanej Dziewicy Marii.
Świadkami naszej donacji są: Krzywosąd, cześnik, Jascoldus,
Dobrogost, Mściwój, podsędek, Thesim, Stefan, Jascoldus,
syn Wita, Piotr, podstoli, Damian, Mikołaj, syn Dobrogosta,
Żyrosław, Jakub, ksiądz, Jakub z Korytowa, także Jakub
Korytko, Mirosław, kapelan, Mikołaj, kapelan, Jakub, minutor,
i wielu innych godnych wiary. Działo się to i zostało spisane w
budynku szpitala kościoła w Czerwińsku, roku łaski MCCXLVI
Art. 7
§ 1.
Podatnikiem jest
osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostkowa
organizacyjna nie mająca osobowości prawnej, podlegająca na mocy ustaw
podatkowych obowiązkowi podatkowemu.
§ 2. Ustawy podatkowe mogą ustanawiać podatnikami inne podmioty niż
wymienione w § 1.
Art. 8
Płatnikiem
jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nie
mająca osobowości prawnej, obowiązana na podstawie przepisów prawa
podatkowego do obliczenia i pobrania od podatnika podatku i wpłacenia go
we właściwym terminie organowi podatkowemu.
Art. 9
Inkasentem
jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nie
mająca osobowości prawnej, obowiązana do pobrania od podatnika podatku i
płacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu.
Definicja ekonomiczna podatnika – podmiot, który ponosi
ciężar podatku
.
Definicje normatywne
PRZEDMIOT OPODATKOWANIA
zjawisko, zdarzenia, stan faktyczny lub
prawny, z którego zaistnieniem prawo łączy
obowiązek zapłaty podatku
PODSTAWA OPODATKOWANIA
ujęty ilościowo lub wartościowo przedmiot
opodatkowania
STAWKA PODATKOWA
stosunek kwoty podatku do podstawy
opodatkowania
SKALA PODATKOWA
zbiór uporządkowanych stawek podatkowych
powiązanych z podstawą opodatkowania
Skale podatkowe
liniowa
progresywna
regresywna
degresywna
PODSTAWA OPODATKOWANIA
KWOTA
PODATK
U
Progresja podatkowa
ciągła
skokowa
globalna
szczeblow
a
jawna
ukryta
przyspieszon
a
opóźniona
liniowa
Przykład 1
globalna, skokowa, jawna, liniowa
Podstawa opodatkowania
Stawka podatkowa
do 1000 zł
5% podstawy
od 1001 zł do 2000 zł
10% podstawy
od 2001 wzwyż
15% podstawy*
* podstawę stanowi cały dochód podatnika (albo też przychód,
majątek, wydatek)
Podatek w ramach przedziałów przyrasta proporcjonalnie. Dopiero
na skutek przechodzenia do wyższego przedziału następuje
zdecydowany ponad proporcjonalny przyrost podatku.
Przykład 2
szczeblowa, ciągła, jawna, przyspieszona
Podstawa
opodatkowania
Stawka podatkowa
do 1000 zł
5% podstawy
od 1000 zł do
2000 zł
50 zł +20% podstawy od nadwyżki
dochodu ponad 1000 zł
od 2000 wzwyż
250 zł +50% podstawy od nadwyżki
ponad 2000 zł
Poszczególne stawki dotyczą jedynie części podstawy opodatkowania
zawartej w danym przedziale skali podatkowej.
Przykład 3
progresja ukryta
Założenia
stawka podatku 10%
kwota wolna od podatku 1000 zł
podatek od kwoty wolnej od podatku 100 zł (10% x 1000
zł) dalej pokop
Jedna stawka sugeruje opodatkowanie liniowe, jeśli jednak
podatek przyrasta szybciej niż podstawa, to mamy do czynienia
z progresją ukrytą.
•dochód 10.000 zł
•podatek 10.000 x 10%=1000 zł –100 zł (pokop)=900 zł
•stawka (stopa) efektywna = podatek/podstawa opodatkowania x 100= 900
zł/10.000 zł= 9%
dochód wzrasta o 100% podatek w większym stopniu
A.dochód 20.000 zł
B. podatek 20.000x10%=2000 zł – 100 zł (pokop)=1.900 zł
stawka efektywna = podatek/podstawa opodatkowania x 100= 1.900 zł/20.000 zł
= 9,5
%
ZWOLNIENIE
nie pobiera się podatku od określonego podmiotu albo
przedmiotu opodatkowania
WYŁĄCZENIA
określony podmiot albo przedmiot w ogóle nie podlega
danemu podatkowi zwykle dlatego, że opodatkowany
jest innym
ULGA PODATKOWA
możliwość odliczenia określonych wartości od
podstawy opodatkowania albo od podatku
ZNIŻKI/ZWYŻKI
Obniżka/podwyżka stawki podatku albo kwoty
podatku
Ulga podatkowa w Ordynacji
Ulga podatkowa – to przewidziane w przepisach prawa
podatkowego
zwolnienia, odliczenia, obniżki albo zmniejszenia, których
zastosowanie powoduje obniżenie podstawy opodatkowania
lub wysokości podatku, z wyjątkiem obniżenia kwoty
podatku należnego o kwotę podatku
naliczonego, w rozumieniu przepisów o podatku od towarów
i usług, oraz innych odliczeń stanowiących element
konstrukcji tego podatku.
PRZERZUCALNOŚĆ
PODATKÓW
(
INCYDENCJA PODATKOWA)
wstecz
wprzód
częściowa
całkowita
faktyczna
pozorna
Przerzucalność podatków
Definicja
Przerzucalność podatków (incydencja podatkowa, ponoszenie podatków)
polega na tym, że podatnik ma legalność możliwość przeniesienia
ciężaru podatkowego na inny podmiot, który w ten sposób staje się
podatnikiem ekonomicznym podatku.
Znaczenie tego zjawiska można oceniać różnie. Z jednej strony ma ono
kapitalny wpływ na określenie realnych i ostatecznych skutków
opodatkowania, z drugiej zaś można je bagatelizować, ponieważ
naturalną tendencją każdego podatnika jest przerzucenie swoich
ciężarów podatkowych na inne podmioty. Ostatecznie, jak zauważył F.
Neumark, wszyscy przerzucają na wszystkich, co oznacza, że jest to
nieustający proces, bardzo trudny do zbadania, jeśli bowiem podmiot A
przerzuca na podmiot B, zaś B na A, to częściowo efekt przerzucenia
jest niwelowany.
Rodzaje przerzucalności
– wprzód,
– wstecz,
– całkowita,
– częściowa,
– faktyczna,
– pozorna,
Klasyfikacja ze względu na
przerzucalność
Podatek od towarów i
usług
Podatek akcyzowy
Podatek od gier
PODATKI
POŚREDNIE
PRZERZUCALNE
PODATKI
BEZPOŚREDNIE
NIEPRZERZUCALNE
Podatek dochodowy od osób
fizycznych
Podatek dochodowy od osób
prawnych
Problem fiskalizmu
Granice opodatkowania
• Fiskalna wydajność systemu podatkowego ma swoje
granice.
• Wydajność fiskalna poszczególnych podatków ma
swoje granice.
• Przekroczenie granicy opodatkowania oznacza
fiskalizm (nadmierne opodatkowanie).
• Głównym powodem przekraczania granic
opodatkowania jest nieracjonalność.
• Granice opodatkowania mogą być obiektywne bądź
subiektywne.
• Granice opodatkowania zwykle cechuje pewna
elastyczność.
• Fiskalizm rodzi opór podatkowy (prawo Gerloffa) i
może prowadzić do buntów.
Granice ekonomiczne
• granicą ekonomiczną (absolutną) jest wielkość dochodu
narodowego
• udział podatków w podziale DN powinien być elastyczny i
zależny od stanu koniunktury gospodarczej (automatyczne
stabilizatory).
• Kryterium Smitha. Opodatkowanie nie powinno naruszać
kapitału, tj. opodatkowanie nie powinno przekraczać takiego
poziomu obciążeń, aby dochód, zysk czy majątek nie były
wystarczającym źródłem do uiszczenia podatków.
• Kryterium Laffera (Swifta). Jeśli wpływy podatków są
mniejsze od zaplanowanych, to oznacza to zbyt wysoką stawkę.
Granicą opodatkowania, w danym podatku, będzie stawka, przy
której wpływy podatkowe przestają rosnąć.
• Kryterium sprawiedliwości poziomej. Jeżeli takie same
zjawiska będące elementem oceny zdolności płatniczej są
traktowane podatkowo niejednakowo, to oznacza to
przekroczenia granic opodatkowania, gdyż narusza zasady
racjonalnego systemu podatkowego (rolnictwo, dochody z
kapitału).
Psychologiczne granice
• Kryterium stawki. Podatki „zabierające” podatnikowi
ponad 50% dochodu lub majątku są uważane za
przejaw fiskalizmu.
• Kryterium dochodu do dyspozycji. Wysokość
dochodu do dyspozycji po opodatkowaniu w relacji do
cen i kosztów standardowej egzystencji może być
niewspółmierna. Jeśli jest to silnie odczuwalne, to
zostały przekroczone granice opodatkowania.
• Kryterium klasowe. Jeśli wysokość podatku płaconego
przez różne grupy zawodowe i społeczne znacznie się
różni, to następuje przekroczenie granic
opodatkowania.
• Kryterium świadomości. Im niższa świadomość
podatkowa, tym łatwiej przekroczyć granice
psychologiczne opodatkowania. Im podatki bardziej
ukryte, tym dalej przesuwa się granica psychologiczna.
FORMY UCIECZKI PRZED
PODATKIEM
Oszczędzanie podatkowe
(ang. tax saving, niem. steureinsparung)
to takie zachowanie podatnika, które
prowadzi do zmniejszenia ciężaru
podatku, jest jednak z punktu widzenia
prawa podatkowego obojętne dla
ustawodawcy.
Przykłady oszczędności podatkowych to:
• rezygnacja z konsumpcji dóbr,
• zmniejszenie aktywności zawodowej,
• zamiana większego domu na mniejszy.
Planowanie podatkowe
(ang. tax planing; tax structuring, franc. habilité
fiscale) stanowi legalną, akceptowalną przez
władze fiskalne metodę obniżania ciężaru
podatkowego.
Planowanie podatkowe, jest aktywną formę
oszczędzania podatkowego i sprowadza się
do wykorzystywania przez podatnika
wszystkich oferowanych przez ustawodawcę
możliwości obniżania ciężaru podatku w
postaci ulg podatkowych, obniżek podatku oraz
wyboru ulgowej formy opodatkowania.
Uchylanie się od podatku
Polega na podejmowaniu działań sprzecznych z
prawem, prowadzących do zmniejszenia lub
eliminacji obciążeń podatkowych. Jest formą
ucieczki przed podatkiem poprzez dokonanie
oszustwa podatkowego. Uchylanie się od
opodatkowania jest zawsze działaniem
nielegalnym. Z prawnego punktu widzenia jest
przestępstwem lub wykroczeniem (w zależności
od rozmiaru uszczuplenia podatkowego) i wiąże
się z odpowiedzialnością karną.
Uchylanie się od opodatkowania może przyjąć formę:
• zatajenia przedmiotu opodatkowania,
• zatajenia rachunkowego,
• fałszywego kwalifikowania,
• zorganizowania niewypłacalności,
• jawnego niepłacenia podatków.
Unikanie opodatkowania
Polega na podejmowaniu legalnych działań zmierzających
do uniknięcia w pełni bądź części podatku
obowiązującego w dotychczasowej wysokości. Istotne jest
to, że unikanie opodatkowania prowadzi do rezultatów, o
których można z dużym prawdopodobieństwem
powiedzieć, że ich opodatkowanie leżało w zamiarach
ustawodawcy, zatem miało stanowić źródło podatku.
Unikanie opodatkowania może przybierać formę:
• wykorzystania możliwości tkwiących w systemie
podatkowym,
• wykorzystania luk w prawie podatkowym,
• przeniesienia działalności powodującej obowiązek
podatkowy na inny teren lub do innego państwa, w którym
ciężary podatkowe są mniejsze (oazy podatkowe).
Klasyczne zasady podatkowe
WEDŁUG
A.SMITHA
WEDŁUG A. WAGNERA
ZASADA
RÓWNOŚCI
ZASADA
PEWNOŚCI
ZASADA
DOGODNOŚ
CI
ZASADA
TANIOSCI
ZASADA
RÓWNOŚCI
ZASADA
POWSZECHNO
ŚCI
ZASADA
SPRAWIEDLIWO
ŚCI
ZASADY
FISKALNE
ZASADY
GOSPODARCZ
E
ZASADY
TECHNICZN
E
ZASADA
PEWNOŚCI
ZASADA
DOGODNOŚ
CI
ZASADA
TANIOŚCI
ZASADA
WYDAJNOŚCI
ZASADA
ELASTYCZNOŚ
CI
ZASADA
NIENARUSZALNOŚ
CI SUBSTANCJI
MAJĄTKOWEJ
ZASADA
PRZERZUCALNOŚC
I PODATKÓW
Źródło: Dolata S., Podstawy wiedzy o podatkach i polskim systemie podatkowym, Uniwesytet Opolski, Opole 1999.
POLSKA MORALNOŚĆ PODATKOWA
TEZY – HASŁA - SYNTEZA
• Podatki trzeba płacić ale są one niesprawiedliwe.
• Wysokie podatki powszechne są złe.
• Za dużo płacą biedni, za mało od bogaci.
• Ulgi podatkowe dla chorych, rodziców dzieci niepełnosprawnych.
• Niechęć do bogactwa ludzi niewykształconych. Uniemożliwić bogacenie się
powyżej pewnego poziomu. Bogactwo = nieuczciwość.
• Polak katolik nie uważa oszustw podatkowych za grzech. Kościół jako
instytucja tak.
• Uwarunkowana historycznie – PRL. Apoteoza konformizmu i
kombinatorstwa.
• Językowa powściągliwość w wyraźnym nazywaniu tych, którzy
uszczuplają budżet (załatwić, skombinować, zorganizować, zakręcić).
• Płacenie podatków nie jest fundamentalnym obowiązkiem obywatelskim.
• Pieniądze z podatków (moje!) są marnotrawione i niewspółmierne do
korzyści.
• Małe oszustwa podatkowe są obyczajem uczciwym, lecz oszukują głównie
„inni”.
• Przestępstwo podatkowe trzeba karać, ale łagodnie.
• Oszustwo podatkowe prędzej czy później i tak wyjdzie na jaw.
• Informatorzy podatkowi to donosiciele.
• Czynniki ekonomiczne dominują nad historycznymi.