Metody nauczania
Metody nauczania
Metody nauczania
Metody nauczania
Metoda nauczania –
systematycznie
stosowany sposób pracy
nauczyciela z uczniem
umożliwiający uczącym
się realizację celów
kształcenia
Tradycyjny podział
Tradycyjny podział
•
Metody oparte na słowie
Metody oparte na słowie
(opowiadanie, wykład, pogadanka,
(opowiadanie, wykład, pogadanka,
dyskusja, praca z książką)
dyskusja, praca z książką)
•
Metody oglądowe – oparte na
Metody oglądowe – oparte na
obserwacji (pokaz)
obserwacji (pokaz)
•
Metody oparte na działalności
Metody oparte na działalności
praktycznej (metoda laboratoryjna ,
praktycznej (metoda laboratoryjna ,
metoda zajęć praktycznych)
metoda zajęć praktycznych)
•
Metody problemowe – gry dydaktyczne
Metody problemowe – gry dydaktyczne
(burza mózgów, metoda przypadków,
(burza mózgów, metoda przypadków,
metoda symulacyjna – inscenizacja,
metoda symulacyjna – inscenizacja,
mapy mentalne, metaplan i in.)
mapy mentalne, metaplan i in.)
•
metody podające (uczenie się
przez przyswajanie),
•
metody problemowe (uczenie
się przez odkrywanie),
•
metody waloryzacyjne (uczenie
się przez przeżywanie),
•
metody praktyczne (uczenie
się przez działanie).
Metody oparte na słowie
Metody oparte na słowie
•
Opis - najprostszy sposób zaznajamiania
uczniów z nieznanymi im bliżej rzeczami,
zjawiskami, faktami itp. Dotyczy zwykle
charakterystyki cech, budowy, struktury itp.. =
właściwości względnie stałych. Stosowany na
wszystkich szczeblach szkoły. Zalecany zarówno,
gdy nie ma możliwości przeprowadzenia pokazu,
jak i wtedy, gdy opisowi towarzyszy pokazywanie
opisywanych modeli, przedmiotów itp.
•
Opowiadanie - przedstawienie jakiejś akcji
rzeczywistej lub fikcyjnej, która przebiega w
określonym czasie. Temat może dotyczyć
biografii, wydarzeń, odkryć, historii itp.. ale
opracowanie jego treści musi nawiązywać do
posiadanej przez uczniów wiedzy i doświadczeń,
poszerzając je i wzbogacając.
•
Pogadanka = rozmowa z uczniami
Pogadanka = rozmowa z uczniami
kierowana przez nauczyciela, który
kierowana przez nauczyciela, który
zmierzając do osiągnięcia sobie znanego
zmierzając do osiągnięcia sobie znanego
celu, stawia pytania uczniom, na które
celu, stawia pytania uczniom, na które
oni udzielają odpowiedzi. Nauczyciel wie
oni udzielają odpowiedzi. Nauczyciel wie
do czego zmierza pytanie, zna odpowiedź
do czego zmierza pytanie, zna odpowiedź
i jakiego ciągu logicznego jest
i jakiego ciągu logicznego jest
składnikiem. Wykorzystywana zwłaszcza
składnikiem. Wykorzystywana zwłaszcza
w niższych klasach szkoły podstawowej.
w niższych klasach szkoły podstawowej.
!!! N musi mieć ustanowiony metodyczny
!!! N musi mieć ustanowiony metodyczny
cel pogadanki (wiedzieć czego się po niej
cel pogadanki (wiedzieć czego się po niej
spodziewać, mieć ustaloną kolejność
spodziewać, mieć ustaloną kolejność
pytań, mieć zaprojektowane zdania
pytań, mieć zaprojektowane zdania
•
Wykład = podstawowa forma kształcenia dorosłych (studia,
Wykład = podstawowa forma kształcenia dorosłych (studia,
referaty i odczyty na konferencjach, prelekcje). Wprowadzane
referaty i odczyty na konferencjach, prelekcje). Wprowadzane
w formie 15 min pod koniec SP >> przygotowanie do
w formie 15 min pod koniec SP >> przygotowanie do
korzystania z tej metody. Istota wykładu: bezpośrednie lub
korzystania z tej metody. Istota wykładu: bezpośrednie lub
pośrednie przekazywanie wiedzy jakiemuś audytorium. Typowy
pośrednie przekazywanie wiedzy jakiemuś audytorium. Typowy
dla wykładu jest przekaz informacji w sposób systematyczny i
dla wykładu jest przekaz informacji w sposób systematyczny i
logicznie konsekwentny.
logicznie konsekwentny.
•
Przygotowanie materiału nauczania na wykład:
Przygotowanie materiału nauczania na wykład:
- zaprowadzić logiczny porządek w treści (przykład ↔ reguła,
- zaprowadzić logiczny porządek w treści (przykład ↔ reguła,
streszczenia)
streszczenia)
- ustalić cele minimalne (co chcę przekazać)
- ustalić cele minimalne (co chcę przekazać)
- zaplanowanie treści wypoczynkowych i ich miejsca w
- zaplanowanie treści wypoczynkowych i ich miejsca w
strukturze wykładu
strukturze wykładu
- atrakcyjne ujęcie treści
- atrakcyjne ujęcie treści
- problemowy tok wykładu
- problemowy tok wykładu
- wybór i doskonalenie układu treści (układ liniowy,
- wybór i doskonalenie układu treści (układ liniowy,
koncentryczny i spiralny)
koncentryczny i spiralny)
- włączenie wykładu do lekcji
- włączenie wykładu do lekcji
Wspieranie rozumienia i zapamiętania:
Wspieranie rozumienia i zapamiętania:
-
Wypunktowanie najważniejszych zagadnień
Wypunktowanie najważniejszych zagadnień
-
Hasła klucze
Hasła klucze
-
Przykłady
Przykłady
-
Analogie
Analogie
-
Pomoce dydaktyczne, zwłaszcza wizualne
Pomoce dydaktyczne, zwłaszcza wizualne
Odmiany wykładu:
Odmiany wykładu:
a.
a.
Wykład konwencjonalny – treść jest bezpośrednio
Wykład konwencjonalny – treść jest bezpośrednio
przekazywana przez nauczyciela w gotowej
przekazywana przez nauczyciela w gotowej
formie do zapamiętania.
formie do zapamiętania.
b.
b.
Wykład problemowy - ilustracja jakiegoś
Wykład problemowy - ilustracja jakiegoś
problemu naukowego lub praktycznego
problemu naukowego lub praktycznego
c.
c.
Wykład konwersatoryjny – przeplatanie
Wykład konwersatoryjny – przeplatanie
fragmentów mówionych wykładu z
fragmentów mówionych wykładu z
wypowiedziami słuchaczy.
wypowiedziami słuchaczy.
lub
lub
a/ informacyjny - teść jest bezpośrednio
a/ informacyjny - teść jest bezpośrednio
przekazywana przez nauczyciela w gotowej do
przekazywana przez nauczyciela w gotowej do
zapamiętania postaci
zapamiętania postaci
b/ analityczny – przeprowadzenie analizy faktu lub
b/ analityczny – przeprowadzenie analizy faktu lub
procesu
procesu
c/ syntetyczny – podsumowanie materiału,
c/ syntetyczny – podsumowanie materiału,
utrwalenie wiadomości
utrwalenie wiadomości
d/ problemowy
d/ problemowy
•
Dyskusja dydaktyczna =
Dyskusja dydaktyczna =
wymiana zdań, myśli,
wymiana zdań, myśli,
poglądów uczestników grupy na dany temat.
poglądów uczestników grupy na dany temat.
Rozwija umiejętności wyrażania własnego
Rozwija umiejętności wyrażania własnego
stanowiska i uzasadniania go oraz wypracowywania
stanowiska i uzasadniania go oraz wypracowywania
stanowiska wspólnego z innymi, z zachowaniem
stanowiska wspólnego z innymi, z zachowaniem
szacunku dla przekonań innych.
szacunku dla przekonań innych.
•
Zalety:
Zalety:
- pobudza i rozwija myślenie
- pobudza i rozwija myślenie
- pomaga kształtować poglądy i przekonania
- pomaga kształtować poglądy i przekonania
- uczy oceny poglądów innych ludzi
- uczy oceny poglądów innych ludzi
- kształci umiejętność formułowania myśli i ich
- kształci umiejętność formułowania myśli i ich
wypowiadania
wypowiadania
-
uczy krytycznego spojrzenia na własne poglądy i
uczy krytycznego spojrzenia na własne poglądy i
zmusza do ich weryfikacji
zmusza do ich weryfikacji
Minusy: uczestnictwo głównie tych, co mają łatwość
Minusy: uczestnictwo głównie tych, co mają łatwość
wypowiadania się, są dobrze przygotowani i bardziej
wypowiadania się, są dobrze przygotowani i bardziej
obyci społecznie, a nie branie udziału lub „nie
obyci społecznie, a nie branie udziału lub „nie
przebijanie się” nieśmiałych
przebijanie się” nieśmiałych
•
Etapy:
Etapy:
1 wprowadzenie (sformułowanie problemu pobudzające do myślenia)
1 wprowadzenie (sformułowanie problemu pobudzające do myślenia)
2 dyskusja właściwa
2 dyskusja właściwa
3 podsumowanie wyników dyskusji
3 podsumowanie wyników dyskusji
•
Rodzaje
Rodzaje
Dyskusja wielokrotna
Dyskusja wielokrotna
: dyskusja prowadzona w małych grupach nad
: dyskusja prowadzona w małych grupach nad
tym samym zagadnieniem lub problemem stanowiącym element
tym samym zagadnieniem lub problemem stanowiącym element
jakiejś całości.
jakiejś całości.
Dyskusja okrągłego stołu
Dyskusja okrągłego stołu
: swobodna wymiana poglądów między U a
: swobodna wymiana poglądów między U a
N a także między samymi U. Uczestnicy, wymieniając własne
N a także między samymi U. Uczestnicy, wymieniając własne
poglądy i doświadczenia, wzajemnie udzielają sobie wyjaśnień, które
poglądy i doświadczenia, wzajemnie udzielają sobie wyjaśnień, które
następnie koryguje oraz uzupełnia osoba prowadząca dyskusję.
następnie koryguje oraz uzupełnia osoba prowadząca dyskusję.
Debata
Debata
: analiza argumentów "za i przeciw".
: analiza argumentów "za i przeciw".
Seminarium
Seminarium
: dyskusja grupowa poprzedzona samodzielną pracą
: dyskusja grupowa poprzedzona samodzielną pracą
uczestników. Celem jest pogłębienie wiadomości z pewnej dziedziny
uczestników. Celem jest pogłębienie wiadomości z pewnej dziedziny
wiedzy oraz opanowanie metod badań w tej dziedzinie.
wiedzy oraz opanowanie metod badań w tej dziedzinie.
Dyskusja panelowa
Dyskusja panelowa
(dyskusja obserwowana, panel): cechą
(dyskusja obserwowana, panel): cechą
charakterystyczną jest istnienie dwóch gremiów: dyskutującego
charakterystyczną jest istnienie dwóch gremiów: dyskutującego
(eksperci – panel) i słuchającego (audytorium). W 1. fazie
(eksperci – panel) i słuchającego (audytorium). W 1. fazie
wypowiadają się eksperci, w 2. fazie głos może zabierać każdy.
wypowiadają się eksperci, w 2. fazie głos może zabierać każdy.
Dyskusja związana z wykładem
Dyskusja związana z wykładem
: dyskusja odnosząca się do wykładu,
: dyskusja odnosząca się do wykładu,
mająca na celu wyjaśnienie wątpliwości uczących, co do tez i
mająca na celu wyjaśnienie wątpliwości uczących, co do tez i
sformułowań zawartych w wykładzie oraz uzyskiwanie od nich
sformułowań zawartych w wykładzie oraz uzyskiwanie od nich
informacji zwrotnej dotyczącej zrozumienia treści.
informacji zwrotnej dotyczącej zrozumienia treści.
Metody problemowe (gry
Metody problemowe (gry
dydaktyczne)
dydaktyczne)
Burza mózgów
Burza mózgów
(giełda pomysłów, sesja odroczonego
(giełda pomysłów, sesja odroczonego
wartościowania, metoda Osborna, brainstorming, jarmark
wartościowania, metoda Osborna, brainstorming, jarmark
pomysłów, sesja odroczonej oceny)
pomysłów, sesja odroczonej oceny)
Cele stosowania:
Cele stosowania:
•
jako rozgrzewka umysłowa = pobudzenie aktywności
jako rozgrzewka umysłowa = pobudzenie aktywności
umysłowej U na początku zajęć (
umysłowej U na początku zajęć (
zapisz jako najwięcej skojarzeń
ze słowem .., jakie zastosowanie może mieć …)
•
dla ustalenia posiadanej przez U wiedzy
dla ustalenia posiadanej przez U wiedzy
•
dla utrwalenia wcześniej zdobytej wiedzy
dla utrwalenia wcześniej zdobytej wiedzy
•
dla znalezienia najlepszego rozwiązania jakiegoś problemu
dla znalezienia najlepszego rozwiązania jakiegoś problemu
Zasady:
Zasady:
•
każdy pomysł jest dobry
każdy pomysł jest dobry
•
ważniejsza jest liczba pomysłów niż ich jakość
ważniejsza jest liczba pomysłów niż ich jakość
•
pomysł zapisywany jest w formie podanej przez autora
pomysł zapisywany jest w formie podanej przez autora
•
pomysły nie są komentowane ani krytykowane
pomysły nie są komentowane ani krytykowane
•
każdy ma równe prawo do zgłaszania pomysłów
każdy ma równe prawo do zgłaszania pomysłów
•
pomysły są zgłaszane w wyznaczonym czasie
pomysły są zgłaszane w wyznaczonym czasie
Co zrobić, by wszyscy U byli
zaangażowani w b.m.?:
I – burza mózgów; każdy zapisuje
własne pomysły na oddzielnych
kartkach,
II – analiza pomysłów; odczytywanie
wszystkich pomysłów, odrzucanie
powtarzających się i wybranie
najtrafniejszych,
Mapa pojęciowa
Mapa pojęciowa
(mapa myślowa, mapa pamięci,
(mapa myślowa, mapa pamięci,
mapa mentalna).
mapa mentalna).
= wizualne opracowanie problemu z wykorzystaniem
= wizualne opracowanie problemu z wykorzystaniem
rysunków, obrazów, symboli, zwrotów, haseł.
rysunków, obrazów, symboli, zwrotów, haseł.
Najczęściej w formie plakatu.
Najczęściej w formie plakatu.
•
Cel: usystematyzowanie świeżo zdobytej wiedzy,
Cel: usystematyzowanie świeżo zdobytej wiedzy,
wizualizacja posiadanych wiadomości, zrozumienie
wizualizacja posiadanych wiadomości, zrozumienie
związków i zależności.
związków i zależności.
•
Etapy:
Etapy:
1 podanie tematu, sposoby i źródeł pracy oraz cezury
1 podanie tematu, sposoby i źródeł pracy oraz cezury
czasowej
czasowej
2 burza mózgów lub gromadzenie materiałów
2 burza mózgów lub gromadzenie materiałów
3 segregowanie, analizowanie, klasyfikowanie
3 segregowanie, analizowanie, klasyfikowanie
4 rozplanowanie plakatu
4 rozplanowanie plakatu
5 wykonanie
5 wykonanie
6 prezentacja prac, ocena
6 prezentacja prac, ocena
Metoda projektu =
Metoda projektu =
wykonanie przez uczniów zadania
wykonanie przez uczniów zadania
obejmującego większą partię materiału, często z różnych
obejmującego większą partię materiału, często z różnych
przedmiotów.
przedmiotów.
•
Rodzaje projektów:
Rodzaje projektów:
- projekty badawcze = zbieranie i systematyzowanie
- projekty badawcze = zbieranie i systematyzowanie
informacji o pewnych zagadnieniach,
informacji o pewnych zagadnieniach,
- projekty działania lokalnego = podjęcie jakiegoś działania
- projekty działania lokalnego = podjęcie jakiegoś działania
w środowisku lokalnym – parki, place zabaw,
w środowisku lokalnym – parki, place zabaw,
Metoda przypadków =
Metoda przypadków =
rozpatrywanie przez grupę jakiegoś
rozpatrywanie przez grupę jakiegoś
przypadku zawierającego problem. Szuka się odpowiedzi
przypadku zawierającego problem. Szuka się odpowiedzi
na pytania: jakie jest inne rozwiązanie problemu, co
na pytania: jakie jest inne rozwiązanie problemu, co
należałoby zrobić, żeby przedsięwzięcie się
należałoby zrobić, żeby przedsięwzięcie się
powiodło/zapobiec zaistniałym skutkom, jaką decyzje
powiodło/zapobiec zaistniałym skutkom, jaką decyzje
podjąłbyś na miejscu bohatera. Przypadek musi być
podjąłbyś na miejscu bohatera. Przypadek musi być
dobrze dobrany.
dobrze dobrany.
•
Etapy:
Etapy:
1 poznanie opisu przypadku
1 poznanie opisu przypadku
2 zadawanie pytań dotyczących przypadku
2 zadawanie pytań dotyczących przypadku
3 analiza opisu zdarzenia
3 analiza opisu zdarzenia
4 znalezienie optymalnych sposobów rozwiązania problemu
4 znalezienie optymalnych sposobów rozwiązania problemu
5 ocena przebiegu zajęć
5 ocena przebiegu zajęć
Metaplan =
Metaplan =
Sposób prowadzenia dyskusji dydaktycznej, po
Sposób prowadzenia dyskusji dydaktycznej, po
której tworzy się plakat, na którym w wyznaczonych miejscach
której tworzy się plakat, na którym w wyznaczonych miejscach
umieszczają karteczki z odpowiedziami na pytania Jak jest?
umieszczają karteczki z odpowiedziami na pytania Jak jest?
(Jak było?); Jak być powinno?; Dlaczego nie jest (nie było) tak,
(Jak było?); Jak być powinno?; Dlaczego nie jest (nie było) tak,
jak być powinno? oraz wnioskami. Sprawozdawcy prezentują
jak być powinno? oraz wnioskami. Sprawozdawcy prezentują
efekty pracy grup, wnioski ze wszystkich plakatów mogą być
efekty pracy grup, wnioski ze wszystkich plakatów mogą być
zebrane jako wspólne rozwiązanie problemu.
zebrane jako wspólne rozwiązanie problemu.
Drzewo decyzyjne =
Drzewo decyzyjne =
graficzny zapis analizy procesu
graficzny zapis analizy procesu
podejmowania decyzji, pozwalający rozważyć związki między
podejmowania decyzji, pozwalający rozważyć związki między
różnymi możliwościami rozwiązań, ich konsekwencjami oraz
różnymi możliwościami rozwiązań, ich konsekwencjami oraz
wartościami uznawanymi przez osobę podejmującą decyzje
wartościami uznawanymi przez osobę podejmującą decyzje
lub oceniającą decyzje już podjęte.
lub oceniającą decyzje już podjęte.
•
Etapy
Etapy
- sformułowanie problemu, który uczniowie wpisują w pień
- sformułowanie problemu, który uczniowie wpisują w pień
drzewa
drzewa
- określenie celów i wartości najbardziej istotnych dla
- określenie celów i wartości najbardziej istotnych dla
podejmującego decyzję (korona drzewa).
podejmującego decyzję (korona drzewa).
- zaproponowanie jak największej liczby rozwiązań (gałęzie
- zaproponowanie jak największej liczby rozwiązań (gałęzie
drzewa).
drzewa).
- określenie pozytywnych i negatywnych skutków każdego
- określenie pozytywnych i negatywnych skutków każdego
rozwiązania z punktu widzenia stawianych celów i przyjętych
rozwiązania z punktu widzenia stawianych celów i przyjętych
wartości.
wartości.
- podjęcie najwłaściwszej decyzji.
- podjęcie najwłaściwszej decyzji.
Drama = improwizacja angażująca
ruch, mowę, myśli i uczucia. Dostarcza
bezpośredniego doświadczenia,
przekraczającego zakres zwykłej
informacji, wzbogacającego
wyobraźnię i poruszającego emocje i
umysł.
Temat jest wzięty z życia, z literatury lub
wymyślony. Umożliwia ona przeżycie
określonych problemów, poszukiwanie
własnych rozwiązań i dokonywanie
wyborów.