Farmakologia w
schorzeniach
przyzębia
Farmakologia w
schorzeniach
przyzębia
Leki stosowane miejscowo
•
Środki odkażające
•
Leki osłaniające
•
Środki ściągające
•
Środki przeciwzapalne
•
Antybiotyki
Środki odkażające
•
Antyseptyki – niszczą wegetatywne postacie drobnoustrojów
•
Mała wybiórczość działania
•
Różne mechanizmy działania (utlenianie, zmiana pH, zmiana
st. osmotycznego, zmiana struktury lipoprotein, zmiana
napięcia powierzchniowego)
Środki utleniające – związki wodoru
•
Nadtlenek wodoru – pod wpływem katalazy przekształca się w tlen
atomowy i wodę. Tlen denaturuje białko drobnoustrojów, a
powstająca piana pomaga w oczyszczeniu zainfekowanych miejsc.
•
Stosowany w postaci 3% roztworu – wody utlenionej – w roztworze
1 łyżka wody utlenionej + szklanka wody do płukania ust w
przebiegu gingivitis ulcerosa. Nadmierne stosowanie prowadzi do
powstania lingua nigra villosa lub przerostu brodawek języka.
•
30% roztwór – perhydrol – ma silne wł. żrące, miejscowo stosowany
do przyżegania w ziarninowym lub rozrostowym zapaleniem
dziąseł.
Środki utleniające – nadmanganian
potasu
•
Występuje w stężeniach 0,5-2% - ulega redukcji w kontakcie z
białkiem uwalniając tlen i tlenek manganu (o działaniu
ściągającym).
Środki utleniające – związki jodu
•
Wodne lub alkoholowe roztwory – jod łączy się z grupami
sulfhydrylowymi i aminowymi białek
•
Płyn Lugola – 1% r-r jodu w 2% roztworze jodku potasu.
Używany w diagnostyce liszaja płaskiego i leukoplakii (próba
Schillera). Zdrowe dziąsło zabarwia się na słomkowo, a
chorobowo zmienione na brunatno. Ma działanie
przeciwgrzybicze.
Środki utleniające – związki jodu
•
Jodyna – r-r 3% jodu w 1% jodku potasu w 90% etanolu.
Wykazuje silniejsze działanie odkażające, ale też drażniące od
płynu Lugola.
•
Jodofory – kompleksy jodu ze zw. organicznymi. Mają
długotrwały efekt i tylko w minimalnym stopniu drażnią tkanki.
Związki jodu bywają przyczyną uczuleń, stanów zapalnych,
wrzodziejących nadżerek, pęcherzyków i świądu. Rzadko
powodują powikłania ogólne.
Środki utleniające – związki chloru
•
Chloramina – 0,1-0,25% stosowana do odkażania skóry i błony
śluzowej
•
Chlorheksydyna – 0,5% r-r, lub 1% krem działa
przeciwbakteryjnie, ale nie drażni błony śluzowej.
•
Glukonian chlorheksydyny – w postaci tabletek lub płukanki
bardzo skuteczne działanie przeciwbakteryjne. Wskazaniem
są zapalenia dziąseł, przyzębia, okres po zabiegach
chirurgicznych. Należy używać nie dłużej niż 2-3 tygodnie,
ponieważ może powodować przebarwienia zębów, języka i
wypełnień, oraz zaburzenia smaku.
Związki metali
•
Azotan srebra – w roztworach wodnych uwalniają jony Ag
+
denaturujące białko bakterii.
•
Sole rtęci działają przeciwbakteryjnie i przeciwgrzybicze, mają
jednak silne działanie drażniące.
•
Związki bizmutu – zasadowe sole nierozpuszczalne, działają
odkażająco, ściągająco, przeciwzapalnie, stymulują
ziarninowanie. Poprawiają gojenie nadżerek i owrzodzeń.
•
Przy zatruciu solami ww. metali odtrutką jest Dimerkaprol.
Związki zakwaszające i alkalizujące
•
Kwas borowy – łagodny antyseptyk, działający wysuszająco i
przeciwzapalnie, wzmaga ziarninowanie. Używany jako 1-3% r-r wodny,
służy do zwalczania drożdżakowego zapalenia błony śluzowej.
•
Czteroboran sodu (boraks) – słabe działanie antyseptyczne, grzybobójcze
i ściągające. Zalecany do dezynfekcji j.u. w przypadku pleśniawek. W
połączeniu z etoformem używany w leczeniu bolesnych nadżerek i aft.
•
Gargarisma prophylactium – mieszanka o działaniu antyseptycznym,
ściągającym i przeciw zapalnym. Skład: tymol, kwas benzoesowy, kwas
salicylowy, olejek miętowy i eukaliptusowy, zieleń malachitowa, spirytus.
Używana do płukania j.u. w stanach zapalnych błony śluzowej i dziąseł.
Roztwory hipertoniczne
•
Chlorek sodu – 10% r-r ma działanie ściągające i
oczyszczające z nawarstwień włóknikowych powierzchnie
owrzodzeń.
•
Glukoza – w roztworach 20-40% oczyszczają powierzchnie
nadżerek i owrzodzeń, oraz stymulują ziarninowanie.
Alkohole, aldehydy.
•
70% etanol i glicerol w st. > 25% mają słabe działanie
odkażające. Niszczą tylko wegetatywne postacie
drobnoustrojów denaturując ich białko. Mogą utrudniać
przenikanie innych leków do tkanek.
•
40% r-r aldehydu mrówkowego ma silne działanie bakterio i
grzybobójcze, jednak działa mocno drażniąco.
Leki osłaniające
•
Są to leki które chronią błonę śluzową przed działaniem drażniącym innych
czynników. Mają postać żeli dobrze adsorbujących do błony śluzowej,
chroniąc przed podrażnieniami, lecz utrudniającymi wchłanianie innych
substancji.
•
Do roślin zawierających takie substancje należą prawoślaz, malwa, żywokost
i len.
•
Substancje roślinne aplikować można w postaci maceratów, naparów,
odwarów lub wyciągów.
•
Solcoseryl – 5% bezbiałkowy dializat z krwi cieląt ma działanie
keratoplastyczne i gojące, ułatwia pobieranie tlenu przez tkanki. 1%
polidokanol powoduje miejscowe znieczulenie. Gąbka żelatynowo-
pektynowo-karboksymetylocelulozowa poprawia adhezję. Pasta może być
stosowana w nadżerkach, owrzodzeniach, oparzeniach, a także
uszkodzeniach mechanicznych błony śluzowej j.u.
Środki przeciwzapalne
Oprócz ww. środków działanie przeciwzapalne wykazują także:
•
Glikokortykosteroidy – stabilizując błonę poprzez hamowanie
uwalniania prostaglandyn i leukotrienów, oraz reakcji
immunosupresyjnej działają przeciwzapalnie.
•
Pochodne salicylanów – hamują cyklooksygenazę, uniemożliwiając
syntezę prostaglandyn. Niższe stężenia działają keratoplastycznie, a
wyższe keratolitycznie.
•
Pochodne kwasu indolooctowego – stosowany miejscowe
Antybiotyko- i chemioterapia
miejscowa
•
Antybiotyki stosowane miejscowo mają za zadanie zapobiegać
zaostrzeniom stanu zapalnego po mechanicznym usunięciu
bakterii bytujących w złogach nazębnych. Szczególnie ważne
jest ich stosowanie w miejscach trudnodostępnych do
oczyszczenia np. kieszonek głębszych niż 5-6 mm.
Takim preparatom stawia się 3 kryteria:
-
Powinny być zastosowane w miejscu w którym toczy się
wzmożony stan zapalny
-
Powinien mieć odpowiednią koncentrację
-
Powinien mieć odpowiednio długi czas działania
Nośniki leku mogą go dostarczać w kontrolowany sposób przez
24h lub dłużej niż dobę.
Antybiotyko- i chemioterapia
miejscowa – wady i zalety
•
Zaletą takiego podania antybiotyku jest brak, lub
minimalizacja działań niepożądanych ze strony różnych
układów organizmu, np. brak dolegliwości żołądkowych,
zaburzenia flory ukł. pokarmowego, mniejsze ryzyko
powstania oporności flory bakteryjnej.
•
Wadą są trudności utrzymania poziomu terapeutycznego leku
w miejscu działania – lek może być łatwo rozpuszczany przez
ślinę oraz zawartość kieszonki przyzębnej
Antybiotyko- i chemioterapia
miejscowa - preparaty
•
Elyzol – metronidazol 25% w żelu – umieszczony w strzykawce z
dozownikiem, wprowadzony do kieszonki żel twardnieje. Dzięki temu
przedłużone jest uwalnianie metronidazolu. Elyzol aplikuje się w 1 i 8 dniu
terapii.
•
Włókna tetracyklinowe z 25% teracykliną Actisite – włókna umieszcza się w
kieszonce na 7-10 dni i pokrywa preparatem adhezyjnym. Polecane są w
zapaleniu przyzębia u dorosłych, przeciwwskazane u dzieci i młodzieży.
•
Żel minocyklinowy – z 2% minocykliną w żelu lipidowym wchłaniającym się w
24h.
•
Doksycyklina – 10% Doxycycline Polymer – z nośnikiem w postaci polimeru
resorbującego się w 27 dni. Podobnie jak Elyzol twardnieje w kieszonce i
uwalnia preparat przez 7 dni.
•
Chlorheksydyna – Perio Chip w postaci listków etylo-celulozowych
resorbujących się w 7-10 dni. W ciągu 24h możliwe dokuczliwe bóle, jednak
przez cały tydzień zapewnia wystarczająco wysokie stężenie preparatu do
skutecznego działania.
Antybiotyko- i chemioterapia
miejscowa
•
Miejscowe podanie antybiotyków powinno poprzedzać
dokładne oczyszczenie złogów i polerowanie zębów.
•
Generalnie można stwierdzić że głównym wskazaniem ich
stosowania są wyjątkowo aktywne zapalnie miejsca w
przebiegu zapalenia przyzębia dorosłych.
Antybiotykoterapia ogólna
•
Stosowanie antybiotyków powinno być ogarniczone, jako
dodatek do mechanoterapii.
•
Wiele z bakterii płytki nazębnej wykazuje odporność na
zastosowany antybiotyk.
•
W przebiegu przewlekłego zapalenia przyzębia antybiotyk
zaleca się w fazie intensywnych zaostrzeń przez 10-14,
maksymalnie 21 dni.
•
Inne wskazania to: wrzodziejące zapalenie dziąseł,
wrzodziejące zapalenie przyzębia, zapalenie przyzębia w
przebiegu chorób systemowych, agresywne zapalenie
przyzębia, oporne na leczenie zapalenie przyzębia.
Beta-laktamy
•
Amoksycyklina
•
Augmentin – amoksycyklina + kwas klawulonowy – działa na
bakterie płynu dziąsłowego dopiero po długim doustnym
przyjmowaniu
•
Penicyliny naturalne – tylko w leczeniu wrzodziejącego
zapalenia dziąseł
Tetracykliny
•
Metacyklina, doksycyklina, minocyklina.
•
Osiągają wysokie – 5-7 razy wyższe stężenie w płynie
dziąsłowym niż w surowicy krwi.
•
Blokuje kolagenazę odpowiedzialną za destrukcję kolagenu w
zapaleniach przyzębia.
Makrolidy
•
Azytromycyna, spiramycyna, rodogyl.
•
Spiramycyna i azytromycyna dobrze penetrują do narządów i
tkanek, w tym śliny i kości.
Linkozamidy
•
Linkomycyna, klindamycyna
•
Największym ich atutem jest wysoka aktywność wobec
beztlenowców, dobrze penetrują do tkanek, osiągają wysokie
stężenia w ślinie, krwi, płynie kieszonki przyzębnej i
leukocytach.
Nitroimidazole
•
Metronidazol, ornidazol
•
Chemioterapeutyki o dobrych właściwościach przeciw
bakteriom beztlenowym względnym i bezwzględnym.
Chinolony
•
Ofloksacyna, cyprofloksacyna
•
Działają na G(-) i G(+) tlenowce. Mają zdolność wnikania do
makrofagów i granulocytów obojętnochłonnych. Penetrują
szybko do tkanek przyzębia i płynu dziąsłowego.
•
Mimo swojej skuteczności cyprofloksacynę zaleca się podawać
jedynie w uzasadnionych przypadkach kiedy nie ma żadnej
alternatywy aby ograniczyć powstawanie szczepów opornych.
Koniec