Metoda sześciu myślowych kapeluszy jest
przykładem metody aktywizującej, czyli
takim sposobem nauczania, w którym
nauczyciel
nie przekazuje
dzieciom
gotowej wiedzy, lecz stwarza warunki do
samodzielnego uczenia się. Metoda ta
jest również sposobem zachęcenia dzieci
do swobodnego wypowiadania się oraz
współpracy w grupie.
Ważnym czynnikiem tej metody, zachęcającym do
wypowiedzi jest tutaj symbol kapelusza, który daje dziecku
poczucie bezpieczeństwa. Nakrycie głowy często jest
związane z rolą, jaką ktoś odgrywa w danym momencie, jest
to taka część garderoby, którą można najłatwiej włożyć i
zdjąć. Metoda sześciu kapeluszy polega na kierowaniu
myśleniem utrzymującym uwagę na konkretnych aspektach
zagadnienia i na pewnych typach myślenia. Sprawia, że praca
nad
rozważanym
zagadnieniem,
z użyciem kapeluszy jest zdyscyplinowana. Kapelusze są
umownymi atrybutami wyróżniającymi owe typy myślenia
i osoby w grupie wyznaczone do roli postępowania zgodnie
z tymi typami.
Sporadyczny - gdy używamy jednego -
najwyżej dwóch kapeluszy. W czasie narady ktoś
z uczestników proponuje użycie jednego z
kapeluszy. Kapelusz był w użyciu przez 2-3
minuty. Skierował myślenie na konkretne tory
albo zmienił jego kierunek. Następnie narada
toczy się dalej. To prosty i najczęstszy sposób
stosowania metody.
Usystematyzowany - aby szybko i skutecznie
rozwiązać jakieś zagadnienie korzystamy z
wszystkich kapeluszy w określonej kolejności.
jest to informacja
neutralna, nie ma w
nim argumentów czy
propozycji. Są fakty,
liczby, zestawienia,
statystyka. Kapelusz
ten określa, co wiemy?
jakie dane musimy
zdobyć? Zakładając
ten kapelusz nie
wydajemy żadnych
opinii.
oznacza emocje,
odczucia, przeczucia i
intuicję. W pewien
sposób jest
przeciwieństwem
białego, nie interesują
nas fakty, tylko ludzkie
uczucia. kapelusz ten
wyraża przypuszczenia
i kieruje sie intuicją.
Nie musi być
obiektywny, nieobce
są mu strach, złość,
nadzieja i miłość.
zajmuje się
prawdziwością i
realnością, ocenia
prawdziwość
twierdzeń lub
założeń. Kolor ten
podkreśla trudności,
wydaje negatywne
sądy. Kapelusz ten
charakteryzuje
przesada w osądach,
uwypukla słabe
punkty zapobiegając
tym samym
pomyłkom i błędom.
stara się znaleźć
korzyści dla danego
rozwiązania, jest
optymistą,
wszystko jest dla
niego pozytywne.
koncentruje się na
korzyściach i
zyskach.
wychodzi z
propozycjami i
pomysłami, jest
kapeluszem myślącym
aktywnie. Może
proponować i wysuwać
sugestie każdego
rodzaju. Opiera się na
poszukiwaniu,
dociekaniu,
proponowaniu
alternatywy.
kieruje wszystkimi
kapeluszami,
spogląda z góry na
wszystko co się
dzieje, może
formułować uwagi,
komentować to co
widzi.
Rozpoczynamy od kapelusza niebieskiego, by
zorganizować program rozwiązania problemu. To, jaki
kapelusz po jakim włożymy na głowę, zależy od
okoliczności. Możemy swobodnie układać własne
zestawy, musimy jednak przestrzegać pewnych reguł:
Każdego kapelusza używamy tyle razy, ile chcemy.
Po żółtym kapeluszu stosujemy czarny dla wykazania
słabych punktów pomysłu.
Czarnego kapelusza używamy na 2 sposoby: do
szczegółowego omówienia niedociągnięcia pomysłu
(następnie w zielonym kapeluszu usuwamy te
niedociągnięcia) oraz do całościowej oceny pomysłu.
Do końcowej oceny pomysłu wykorzystujemy czarny
kapelusz, po którym wkładamy czerwony, by
zobaczyć czy podoba się nam pomysł.
Metodę Edwarda de Bono możemy wykorzystać
w edukacji zintegrowanej w odniesieniu do wielu zagadnień,
pomoże ona rozwiązać problemy w sposób kreatywny,
aktywny, pomoże równocześnie w pobudzeniu dzieci do
swobodnego wypowiadania się. Pomimo to, iż w czasie
omawiania danego problemu wypowiada się jedynie
sześcioro dzieci jest to metoda pozwalająca na kierowanie
sugestii przez wszystkich uczestników w czasie pracy
grupowej. Metoda ta pozwala również na częste jej
stosowanie, można zatem przy okazji każdego zastosowania
wyznaczać innych " kapitanów" grupy. Dzieci nie będą miały
oporów przed wypowiadaniem się gdyż jak juz było mówione
przyjmuje ono daną rolę, wypowiada opinię całej grupy, jest
to pewien rodzaj asekuracji i jednocześnie przełamania lęku
przed ośmieszeniem. Metoda ta jest korzystna w czasie
omawiania lektur czytanych przez dzieci.
Krąg tematyczny: Zima w pełni
Blok problemowy: Już czas pomyśleć o Bożym
Narodzeniu
Temat dnia: Pomagamy dziewczynce z zapałkami
Cele ogólne:
- Utrwalenie treści baśni H. Ch. Andersena pt.
"Dziewczynka z zapałkami"
- Rozwijanie wrażliwość, empatii i współczucia dla
ludzi pokrzywdzonych
- Kształtowanie postaw prospołecznych
- Rozwijanie wyobraźni ucznia.
Uczeń wymieni wydarzenia w baśni
Uczeń nazwie uczucia dziewczynki
Uczeń wymieni osoby, do których może się
zwrócić o pomoc
Cele
operacyjne:
Zadania do wykonania
Zadania do wykonania
- Biały kapelusz jest jak biały papier albo wydruk
komputerowy - przekazuje informacje. W białym
kapeluszu zbieramy informacje, stwierdzamy
fakty, ustalamy dane. Włóżcie białe kapelusze i
ustalcie fakty dotyczące świata przedstawionego
w baśni. Określcie czas wydarzeń, miejsce
wydarzeń, bohaterów oraz wydarzenia.
- Czerwony jest jak gorący płomień. Czerwony
kapelusz odpowiada za uczucia, doznania,
emocje. Włóżcie czerwone kapelusze i zróbcie
listę uczuć, które dziewczynka z zapałkami
przeżywała w zimową noc.
- Żółty kolor to promienie słońca, radość, ciepło i
optymizm. Żółty kapelusz to szukanie zalet,
jasnych,
pozytywnych
stron
nawet
w
najtrudniejszej sytuacji. Włóżcie żółte kapelusze
i zajmijcie się marzeniami bohaterki.
- Zieleń to roślinność, młode pędy, odradzanie na
wiosnę,
energia.
Zielony
kapelusz
to
poszukiwanie nowych rozwiązań, propozycje,
oryginalne pomysły. Włóżcie zielone kapelusze i
poszukajcie wyjścia z trudnej sytuacji, w której
znalazła się dziewczynka. Co mogła zrobić, aby
nie zmarznąć? Do kogo mogła zwrócić się o
pomoc?
- Czarny kapelusz jest jak strój sędziego, a sędzia
wszystko ocenia z największą surowością. Czarny
kapelusz to surowa ocena, krytyczne spojrzenie na
rzeczywistość.
Włóżcie
czarne
kapelusze
i
zastanówcie się, kto był odpowiedzialny za śmierć
dziewczynki? Co przyczyniło się do tego, że
bohaterka zamarzła?
- Niebieski to kolor nieba. Niebieski kapelusz to
myślenie o myśleniu, analizowanie, porównywanie.
Włóżcie niebieskie kapelusze i zastanówcie się, czy
baśń Andersena jest tylko fantastyczną opowieścią,
czy jest w niej zawarta prawda -jaka? Czy jest to
historia dotycząca bardzo odległych czasów, czy
może odnosi się również do czasów, w których
żyjemy? Uzasadnijcie swoją opinię.
Krąg tematyczny: Świat przyrodniczy w moim kraju
Blok problemowy: Dbajmy o piękno naszej ojczyzny
Temat dnia: Nasze rady na odpady
Cele operacyjne:
-zapoznanie dzieci ze sposobami ochrony przyrody, z
uciążliwością odpadów dla środowiska,
- rozwijanie umiejętności dyskusji, współpracy w grupach,
-
kształtowanie
szacunku
do
ziemi
ojczystej,
odpowiedzialności za stan przyrody
Cele operacyjne:
- dziecko wymieni różne sposoby ochrony przyrody
- uczeń wymieni jakie konsekwencje niesie za sobą
zaśmiecanie środowiska,
- dziecko doskonali umiejętność dyskusji, współpracy w
grupie,
- dziecko szanuje ojczystą przyrodę i czuje się
odpowiedzialne za jej stan.
„Co zrobić żeby wokół nas nie było śmieci?” –
dyskusja prowadzona metodą sześciu myślowych
kapeluszy Edwarda de Bono. Dzieci podzielone na
sześć grup, losują kapelusze o różnych kolorach,
nauczyciel wyjaśnia dzieciom przebieg zabawy:
Kapelusz biały (fakty) – co wiemy na temat
sposobów pozbywania się śmieci np. składowanie
odpadów,
spalanie,
recykling
–
wtórne
wykorzystanie materiałów,
Kapelusz czerwony (emocje) – co czuja ludzie i
zwierzęta kiedy widzą wokół siebie pełno śmieci?
Czy to im się podoba czy nie?,
Kapelusz czarny (pesymizm) – jakie zagrożenia
dla ludzi i zwierząt niesie za sobą zaśmiecanie
środowiska? Co by się stało z planetą Ziemią,
gdyby jej nie sprzątano z odpadów?,
Kapelusz żółty (optymizm) – dostrzegamy efekty
sprzątania, segregacji śmieci,
Kapelusz zielony (możliwości) – co by było, gdyby
ludzie nie dbali o naszą ojczystą przyrodę, ptaki
nie śpiewały by, w powietrzu byłoby dużo pyłu i
dymu, trawa miałaby czarny kolor, a po morzach
pływałyby tłuste plamy? Jak możemy temu
zaradzić?,
Kapelusz niebieski (analiza procesu) – który
kapelusz przeważa?, który podał (wymienił)
więcej propozycji?
De Bono E. (1996) Sześć kapeluszy, czyli
sześć sposobów myślenia, Warszawa.
Owczarska B. Materiały metodyczne do
podręcznika pedagogika tom 1-3
Taraszkiewicz M. (2002) Jak uczyć lepiej?
Warszawa.