TEATR 

GRECKI

Oprac. 

Anna Horodelska

 

 

• Teatr grecki – wywodzi się 

z tradycji obrzędów religijnych, 
zwłaszcza związanych z 
obchodami ku czci Dionizosa. 

• Podczas uroczystości na cześć 

boga śpiewano pieśni, zwane 
dytyrambami i tańczono. 
Wieśniacy przebierali się 
w skóry zwierzęce, aby 
przypominać towarzyszy 
dionizyjskiego pochodu – 
sylenów i satyrów. 

• Chóry Dionizosa, śpiewające 

pieśni pod przewodnictwem 
kierownika chóru 
(koryfeusza), zostały nazwane 
chórami koźlimi, a ich pieśń – 
pieśnią kozła, czyli tragedią 
(od tragos - kozioł, ode – 

pieśń).

 

Caravaggio (1573-1610) - 
Bachus. 

 

 

• Święta Dionizosa 

obchodzono kilka razy do 

roku, do najbardziej znanych 

należały tzw. Dionizje Małe 

(Wiejskie) 

i Dionizje Wielkie (Miejskie), 

odprawiane w Atenach. 

Tragedia antyczna wywodzi 

się z Dionizji Wielkich. Pieśni 

chóralne na cześć Dionizosa 

przechodziły stopniową 

ewolucję, aż w końcu 

przybrały formę znaną nam 

dzisiaj jako tragedia grecka.

Teatr grecki w Taorminie

 

 

Tespis

• wyćwiczył swoje chóry 

w śpiewaniu i woził je od 

wioski do wioski.

• do tańca i śpiewu 

wprowadził 

„opowiadacza” 

(zwanego po grecku 

hypokrites), który stał 

się pierwszym aktorem, 

prowadzącym dialog z 

chórem. 

• aktor zmieniał kostium 

i maskę i wracał na 

scenę, przybierając 

różne role. 

 

 

Ewolucja dramatu 

antycznego

• zrezygnowanie 

z przedstawiania losów 

jedynie Dionizosa,

• sięgnięcie także do innych 

mitów.

• rezygnacja z chóru satyrów 

na rzecz chóru złożonego 

z innych osób – zależnie od 

tematyki tragedii. 

• ograniczenia roli chóru 

i elementu opowiadającego 

na rzecz elementu 

dramatycznego, 

przenoszącego coraz więcej 

akcji na scenę.

• Coraz mniej się na scenie 

śpiewało, a coraz więcej 

odgrywało. 

 

 

Ajschylos i Sofokles

• Ajschylos wprowadził 

na scenę drugiego 

aktora; stwarzało to 

znacznie większe 

możliwości 

dramatyczne. 

• Trzeciego aktora 

wprowadził Sofokles i 

na tym liczba aktorów 

na scenie greckiego 

teatru się ograniczyła.

Ajschylo
s

Sofokles

 

 

• Z czasem tematyka bohatersko-mitologiczna wyparła z tragedii 

treść dionizyjską, publiczność domagała się jej jednak. Rozwiązano 

to w ten sposób, że do wystawianych trzech tragedii (trylogii), 

dodawano dramat satyrowy i tym samym tworzono tetralogię. 

Trylogie były bardzo popularne. Początkowo tworzące je utwory 

pozostawały ze sobą w związku dramatycznym, jak np. Oresteja 

Ajschylosa. Z czasem trylogie zaczęły tworzyć samodzielne 

tragedie, np. Persowie Ajschylosa.

Dom Eustoliosa, Cypr

 

 

Teatr grecki z V wieku

 

 

• Pierwsze greckie teatry 

znajdowały się pod gołym 

niebem, przeznaczone były dla 

dużej widowni. Budowano je 

wykorzystując warunki 

naturalne, na zboczach gór. 

Teatry były budowane z 

kamienia. 

• Widownię dzielono na sektory, 

co ułatwiało przemieszczanie 

się publiczności. 

• Miejsce dla widowni nosiło 

nazwę theatronu. 

• Skene (scena) znajdowała się 

na podwyższeniu, by wszyscy 

oglądający przedstawienie 

mogli widzieć rozgrywającą się 

akcję.

• Poniżej sceny znajdowała się 

orchestra, na której 

przebywał chór. 

• Po bokach znajdowały się 

wyjściai wejścia na orchestrę – 

parodos.

• Pod sceną znajdowało się 

proskenium – miejsce na 

garderobę i kulisy 

 

 

Maski

• W teatrze panowała wspaniała 

akustyka – ludzie w ostatnich 

rzędach słyszeli wszystko, co 

działo się na scenie. Aby 

mogli także wszystko widzieć, 

aktorzy ubierali się w 

charakterystyczny sposób – 

przywdziewali jaskrawe szaty i 

buty na koturnach, by byli 

bardziej widoczni. Kostiumy 

były długie, do ziemi, by 

zakrywały buty. Każda postać 

miała swoją maskę i perukę. 

Maska tragiczna lub komiczna 

określała charakter bohatera, 

pełniła też funkcję rezonatora. 

Peruki też miały swoje 

znaczenie: jasna to postać 

pozytywna, ciemna – 

negatywna, ruda – zdrajca, 

siwa – starzec. Tekst tragedii 

bądź komedii był śpiewany 

lub śpiewnie recytowany, 

chóry śpiewały 

i tańczyły. 

 

 

Chór

• Chór był złożony 

z dwunastu, piętnastu 
osób. Aktorami mogli 
być tylko mężczyźni, role 
kobiece odgrywali 
młodzi chłopcy przed 
mutacją. Badacze do 
dziś spierają się, czy 
kobiety mogły 
w ogóle oglądać 
przedstawienia 
teatralne.

ANTYGONA wg Warszawskiej Opery Kameralnej

Muzyka Zbigniew RUDZIŃSKI

Libretto Zbigniew RUDZIŃSKI według Sofoklesa