Promieniowanie ultrafioletowe

Generacja, detekcja, zastosowanie

 

 



 źródła lampowe w tym:

 

rtęciowe nisko- i średnioprężne

 

kwarcowe niskociśnieniowe
halogenkowe wysokoprężne
metahalogenkowe promienniki UV
lampy Wooda (czarny luminofor na bańce)



 lampy fluorescencyjne specjalnego typu w tym:

świetlówki aktyniczne
świetlówki bakteriobójcze



 lasery (azotowy)



 łuk elektryczny

Sztuczne źródła 

promieniowania 

ultrafioletowego

 

 

Lampy rtęciowe

UV-A

Jest to źródło światła, w którym powstaje ono dzięki 
wyładowaniu  elektrycznemu  w  parach  rtęci.  Lampa 
zbudowana  jest  z  zewnętrznej  bańki  szklanej 
najczęściej 

pokrytej 

luminoforem, 

w 

której 

umieszczona  jest  mniejsza  rurka  -  jarznik.  Jest  on 
wypełniony  argonem,  zawiera  niewielką  ilość  rtęci 
oraz 

elektrody 

pomiędzy 

którymi 

następuje 

wyładowanie.  W  normalnych  lampach  rtęciowych 
szkło  bańki  odcina  większość  promieniowania  UV,  w 
wykonaniu  szczególnym  odwrotnie:  przepuszcza  UV 
a odcina VIS

 

 

Lampy kwarcowe

Są  to  specjalne  lampy  wyładow-
cze,  w  których  źródło  promie-
niowania nadfioletowego powstaje 
poprzez wzbudzenie par rtęci bądź 
gazów szlachetnych pod wpływem 
pola  elektrycznego.  Lampa  taka 
jest 

wykonywana 

ze 

szkła 

kwarcowego

,  które  w  niewielkim 

stopniu pochłania promieniowanie 
UV.

(lampy rtęciowe)

 

 

Lampy 

metalohalogenk

owe

Są  to  lampy  wyładowcze  w  których 
światło  powstaje  dzięki  wyładowaniu 
elektrycznemu  w  mieszaninie  par 
rtęci, argonu oraz halogenków metali 
(niekiedy  również  innych  gazów 
szlachetnych  oraz  bromu  lub  jodu). 
Gazy  te  są  pod  wysokim  ciśnieniem 
jest  to  lampa  jest  wysokoprężna. 
Składa  się  z  ceramicznego  lub 
kwarcowego 

jarznika 

oraz 

zewnętrznej  bańki  szklanej,  która 
może  być  (ale  nie  musi  !)  pokryta 
powłoką 

rozpraszającą  światło  i 

zatrzymującą promieniowanie UV.

Widma lamp metalohalogenkowych

 

 

Łuk elektryczny

Widmo promieniowania łuku 
() elektrycznego podczas 

spawania stali elektrodą 
wolframową w osłonie argonu

Względne krzywe widmowe 
skuteczności Sef() 

rumieniowej UV











2

1

)

(

)

(











d

S

K

ef

m

sk



sk

(

)

 

 



 poligrafia (suszenie farb i lakierów UV, 

wykonywanie 
form drukowych dla offsetu i sitodruku); 



 przemysł spożywczy i rolnictwo (uzdatnianie wody, 

wyjaławianie opakowań, sterylizacja powietrza i 
powierzchni);



 medycyna i kosmetyka (sterylizacja powietrza, 

powierzchni 
i płynów, wyjaławianie narzędzi, fototerapia 
(łuszczyca,rany); 



 przemysł meblarski (suszenie klejów, szpachlówek i 

lakierów); 



 przemysł elektroniczny: fotolitografia, kasowniki 

pamięci EPROM, 



 badania naukowe, przyrządy pomiarowy, 

defektoskopia, itp.



 chemia; badania, znaczniki, reakcje fotochemiczne



 systemy bezpieczeństwa: weryfikacja dokumentów



 

salony kosmetyczne (opalanie)

Zastosowanie 

promieniowania 

ultrafioletowego

 

 

Działanie promieniowania ultrafioletowego na 

człowieka

Promieniowanie UV wnika do 

2 mm

 w głąb 

tkanek.
Do reakcji organizmu na działanie promieni 
UV zalicza się:



 powstanie pigmentu (opalenizna), 



 wzmożenie rozpadu białek, 



 zmniejszenie zwiększonego stężenia glukozy,



 synteza związków przeciwkrzywiczych,



 szybszy wzrost komórek naskórka, 



 pobudzenie działania przysadki, tarczycy, 

nadnerczy, jajników, jąder, 



 obniżenie podwyższonego ciśnienia krwi, 



 zwiększenie liczby krwinek czerwonych i białych. 



 działanie bakteriobójcze.

 

 

Korzystne skutki działania promieniowania 

ultrafioletowego na człowieka

1. działanie przeciwkrzywiczne ,wytwarzanie 
witaminy D3,
2. wzrost odporności, 
3. niszczenie drobnoustrojów  
4. przyśpieszanie gojenia ran i owrzodzeń 

Korzystne skutki objawiają się przy małych dawkach 

 

 

Lecznicze działanie promieniowania 

ultrafioletowego

 na człowieka

Zastosowania do celów 
leczniczych:



 przewlekły nieżyt oskrzeli,



 dychawica oskrzelowa, 



 krzywica, 



 trądzik pospolity, 



 czyraczność,



 owrzodzenia troficzne, 



 trudno gojące się rany,



 utrudniony zrost kostny,



 stany rekonwalescencji,



 niedoczynność tarczycy,



 niedoczynność jajników. 

 

 

Niekorzystne skutki naturalnego działania 

promieniowania ultrafioletowego na człowieka

 Działanie na skórę:



  Rumień (proces zapalny skóry) – 

UV-C

, UV-B,

 UV-A(działa 

najsłabiej)



  Przebarwienia na skórze



  Zmiany przednowotworowe i nowotworowe

 

 

Niekorzystne skutki naturalnego działania 

promieniowania ultrafioletowego na człowieka

Prawdopodobna krzywa czułości reakcji 
aktynicznej wywołującej raka skóry

 

 

Niekorzystne skutki naturalnego działania 

promieniowania ultrafioletowego na człowieka

 Działanie na oko:
1. Promieniowanie o  < 290 nm jest silnie 

pochłaniane                  przez rogówkę i 
spojówkę oka. UV-C
2.    Promieniowanie o  > 290 nm jest 

przepuszczany przez 

rogówkę i ciecz 

wodnistą oka, i jest pochłaniane 

przez 

soczewkę. UV-B +UV-A



  Zapalenie spojówki i rogówki

(czas utajenia 5-10godz.)



  Zmętnienie soczewki (zaćma)



  Choroby siatkówki

 

 

Krzywe czułości aktynicznej reakcji zapalenia 

spojówki i zapalenia rogówki

 

Spawanie - łuk

 

 

Niekorzystne skutki naturalnego działania 

promieniowania ultrafioletowego na człowieka

 Ochrona oczu:
1. Zmniejszenie ekspozycji:
Powierzchnia ziemi odbija 7-9% padającego 

promieniowania UV

Śnieg lub woda odbija 80-90% padającego 

promieniowania UV

2. Okulary
Normalne soczewki nie przepuszczają UV-C, UV-B i 

połowę UV-A od 330-350 nm. W zakresie 350-
400 nm przepuszczają 30-40%

Soczewki barwione  przepuszczają 7-10%
Soczewki fotochromy nie przepuszczają UV-A 

 

 

Sztuczne źródła promieniowania optycznego

Procesy technologiczne

  spawanie łukowe i gazowe,
  cięcie łukiem plazmowym,
  cięcie tlenowe,
  natryskiwanie cieplne,
  elektrodrążenie,
  zgrzewanie,
  procesy hutnicze (wytop stali, żeliwa, metali 

nieżelaznych, 

szkła)