RODZAJE PROMIENIOWANIA
DOCIERAJĄCEGO DO ZIEMII
Rodzaj
promieniowania
Zakres długości
fali [nm]
Udział [%]
UV
200-400
około 5
VIS
400-800
39
IR
800-3000
56
Tabela1. Procentowy udział poszczególnych zakresów fal elektromagnetycznych
w świetle słonecznym.
PROMIENIOWANIE UV
Ze względu na
efekty biologiczne
wywołane przez
część krótkofalową światła słonecznego, obszar UV
dzielimy na trzy podzakresy:
UV – A, B i C.
PROMIENIOWANIE UV
UV
200-400 nm
100,0%
UV C
200-285
0,0%
UV B
285-320
0,8%
UV A
320-400
99,2%
Tabela 2. Procentowy udział poszczególnych podzakresów promieniowania
UV w świetle słonecznym docierającym do powierzchni Ziemi.
PROMIENIOWANIE UV C (200-285nm)
Im długość fali promieniowania ultrafioletowego jest
mniejsza, tym wpływ jaki wywiera ona na organizmy
żywe jest większy
krótkofalowe o największej energii
nie dociera do powierzchni Ziemi, gdyż jest pochłaniane na wysokości
35-40 km przez warstwę ozonową atmosfery
wykazuje działanie bakteriobójcze na drobnoustroje – lampy
bakteriobójcze
powoduje destrukcję tkanek – zniszczeniu ulegają białka i kwasy
nukleinowe
pobudza przemiany fotochemiczne w organiźmie(przemiana ergosterolu
w witaminę D2, przemiana 7- dehydrocholesterolu w witaminę D3 )
PROMIENIOWANIE UV B (285-320nm)
UV B to promieniowanie środkowe, zwane parzącym
penetruje powierzchniowe warstwy skóry: naskórek i skórę
właściwą
przyspiesza degenerację tkanki łącznej
(upośledza właściwości kolagenu i elestyny)
nasilając proces starzenia się
posiada silne działanie rumieniotwórcze
odpowiedzialne za oparzenia słoneczne
i stany zapalne (280-320 nm)
powoduje dimeryzację zasad pirymidynowych
w kwasach nukleinowych – czynnik
muta- i kancerogenny
PROMIENIOWANIE UV A (320-400nm)
długofalowe
penetruje głębsze warstwy skóry niż promieniowanie UV B, gdyż
dociera do tkanki podskórnej, uszkadzając naczynia krwionośne i
białka fibrylarne
odpowiada za bezpośredni proces brązowienia skóry
jest główną przyczyną reakcji fototoksycznych – zwiększona
wrażliwość na światło w obecności fotouczulaczy (leki, np.
sulfonamidy, tetracykliny, NLP czy barwniki eozynowe)
odpowiada za procesy fotostarzenia skóry, powstawnie
nowotworów
w normalnych dawkach nie powoduje podrażnień i stanów
zapalnych skóry, jednak większe dawki w połączeniu z UV B
mogą być przyczyną natychmiastowych odczynów rumieniowych
oraz długo utrzymującej się
hiperpigmentacji
jego natężenie jest takie samo przez cały dzień, od rana do
wieczora, niezależnie od pogody oraz pory roku
stosowane jest w solariach i gabinetach kosmetycznych
NATURALNA OBRONA ORGANIZMU PRZED
PROMIENIOWANIEM UV
1. Wytwarzanie barwników – melaniny.
Pigmenty melaninowe
chronią skórę przed
szkodliwym działaniem
promieniowania
długofalowego.
NATURALNA OBRONA ORGANIZMU PRZED
PROMIENIOWANIEM UV
2. Wydzielanie potu. KWAS UROKANINOWY - kwas
biosyntetyzowany z histydyny, pod wpływem promieni
słonecznych zwiększa się jego stężenie w pocie ,
hamuje niekorzystne działanie promieni UV B dzięki
pochłanianiu promieniowania o długości fali 290 nm.
3. Pogrubienie skóry – jest następstwem stymulacji
podziałów komórkowych; efektem tego procesu jest
osłabione przenikanie promieniowania UV przez
pogrubioną, zrogowaciałą warstwę naskórka.
FILTRY PRZECIWSŁONECZNE
Filtry ochronne są zazwyczaj syntetycznymi połączeniami
organicznymi. Mają one zdolność do pochłaniania przede
wszystkim krótkofalowego promieniowania UV B (najbardziej
szkodliwy dla skóry zakres promieniowania ), ale zawierają
również profilaktyczne rozszerzenia absorbujące również UV A (ten
zakres jako fotoaktywny również może działać fotoalergicznie i
fototoksycznie).
Mogą działać poprzez:
•
absorbcję
•
rozproszenie
•
zupełne odbicie promieniowania
PODZIAŁ FILTRÓW UV
Ze względu na zakres pochłanianego ,przez preparaty ochronne
zawierające filtry, światła możemy podzielić je na :
○
filtry UV A
○
filtry UV B
○
absorbujące cały zakres działania promieniowania –
szerokozakresowe
○
absorbujące w sposób selektywny promieniowanie -
wąskozakresowe
Ze względu na mechanizm działania środki ochronne możemy
podzielić na :
○
filtry fizyczne
○
filtry chemiczne.
FILTRY PRZECIWSŁONECZNE UV A
Promieniowanie z zakresu UV A wywołuje efekt opalenizny bez
wcześniejszego zaczerwienienia skóry. Fototoksyczność tego
zakresu promieniowania może się ujawniać jednak w obecności
substancji fotouczulających. Dlatego też zastosowanie filtrów anty
UV A ogranicza się do połączeń z filtrami UV B i ma ono charakter
bardziej profilaktyczny niż ochronny.
Nazwa
R
R
1
Eusolex 8020
H
Parsol DAM
OCH
3
OCH
3
Parsol 1789,
Parsol A
-C(CH
3
)
OCH
3
FILTRY PRZECIWSŁONECZNE UV B
Podczas stosowania tych filtrów najkorzystniejszy efekt ochronny
uzyskuje się w przypadku połączeń wykazujących maksymalną
absorpcję promieniowania w zakresie 305-310 nm.
Ze względu na budowę chemiczną, kosmetyczne filtry UV B
możemy podzielic na wywodzące się z :
○
kwasu 4 – aminobenzoesowego (PABA)
○
kwasu 4 –metoksycynamonowego
○
kwasu salicylowego
○
terpenów
○
połączeń o różnej budowie
POCHODNE PABA
POCHODNE KWASU
4
-
metoksycynamonowego
POCHODNE KWASU SALICYLOWEGO
POCHODNE TERPENOWE
Pochodne benzylidenokamfory
Prosolal S 9
R = H, CH
3
FILTRY SZEROKOZAKRESOWE (UV A+B)
Efekt szerokozakresowego filtru UV A+B osiąga się przy
zastosowaniu mieszaniny filtrów specyficznych dla poszczególnych
podzakresów promieniowania UV, z zachowaniem odpowiedniej
proporcji skłądników. Przykładem takiego filtru jest
Eusolex
8021 –
mieszanina
eusoleksolu 8020 (filtr UV A) i eusoleksolu 6300 (filtr UV B)
R = , R
1
= H R = H, CH
3
FILTRY FIZYCZNE
określane jako substancje ekranujące lub ekrany słoneczne
działają poprzez odbicie bądź rozproszenie promieniowania UV A i
B (maksimum absorpcji przy 350 nm)
wykazują dużą stabilność świetlną, dobrą zgodność ze skórą, brak
działania alergizującego i drażniącego
przykładem związków stosowanych w tym charakterze to np .:
ZnO, TiO
2
, Fe
2
O
3
, Fe
3
O
4
FILTRY CHEMICZNE
wnikają w wierzchnie warstwy naskórka
ich działanie polega na pochłanianiu energii światła słonecznego,
w wyniku czego zmienia się struktura chemiczna substancji
organicznej pochłaniającej promieniowanie, powrotowi do formy
wyjściowej towarzyszy emisja energii cieplnej. Pochłaniają wolne
rodniki i działają przeciwutleniająco
wadą filtrów chemicznych jest niezbyt dobra tolerancja przez skórę
i niewielka ilość preparatów pochłaniających promieniowanie UV A
do grupy filtrów chemicznych należą:
○
związki będące filtrami przeciwko UV A
○
związki będące filtrami przeciwko UV B
○
filtry szerokozakresowe
○
TINOSORB S i M
FILTRY CHEMICZNE
○
ALOINA – pochodząca z aloesu substancja czynna
○
WITAMINY A, C, E
○
MELATONINA – jako środek ochronny przed promieniowaniem
słonecznym pełni rolę „filtra chemicznego” neutralizującego
wolne rodniki, w nieznacznym stopniu działa jako „filtr
fizyczny” zapobiegając wnikaniu promieni w głębsze warstwy
skóry. Najlepsze wyniki działania melaniny uzyskuje się w
synergistycznych połączeniach z witaminą E;
melaninę w środkach kosmetycznych stosuje się jako:
- filtry do opalania
- kosmetyki o formule liposomowej do brązowienia
trudno opalającej się skóry
- farby do włosów
FILTRY CHEMICZNE
○
FLAWONOIDY – występują w owocach
cytrusowych, rucie, cebuli, dziurawcu, skrzypie
polnym, głogu, fiołku lekarskim, brzozie,
czarnym bzie, dębie
○
PYKNOGENOLE – występują w pestkach
winogron, aronii
○
KATECHINY – występują w liściach herbaty,
nasionach orzecha, korze kaliny, kwiatach głogu
○
OLEJE -lniany, wiesiołkowy, sezamowy,
orzechowy, arachidowy, z awokado
○
MASŁO KAKAOWE
FAKTOR SPF
SPF – Sun Protection Factor – określa, ile razy dłuższa ekspozycja na
słońce, po zastosowaniu kosmetyku wywołuje rumień słoneczny
porównywalny z rumieniem, jaki powstaje na skórze niechronionej
filtrem
SPF dotyczy tylko filtrów chroniących przed promieniowaniem UV B
SPF w zakresie 2-30
powyżej tej wartości to tzw. BLOKERY promieniowania
1 SPF = ochrona przez 20 min.
SPF = 15
Czas po którym widoczny będzie rumień to 15x20=300
min. (5h)
FAKTOR SPF
Produkt z SPF 2 blokuje 50% promieniowania
SPF 15 (93,3%)
SPF 30 (96,7%)
SPF 50 (98%)
SPF 60 blokuje 98,5%
Między SPF 30 a SPF 60 różnica
ochronna jest niewielka, ale może
mieć znaczenie dla osób szczególnie
wrażliwych na słońce.
SPF: niemieckie LSF francuskie IP
IPD i PPD
IPD lub PPD - to wskaźniki zdolności kosmetyku do
ochrony przed UVA
IPD Immediate Pigmentation Darkening informuje, w
jakim stopniu preparat chroni przed UVA.
Maksymalne osiągalne jest IPD 90 - 90% ochrony
PPD Persistant Pigmentation Darkening informuje, ile
razy zmniejszyła się dawka promieniowania UVA,
absorbowana przez skórę
często na opakowaniach pojawia się tylko informacja:
antyUVA, np. kremy do twarzy z adnotacją SPF
60/UVA 16 lub SPF 45/UVA 15
IPD i PPD kosmetyku określa się za pomocą pomiaru
wywołanej przez promieniowanie UVA opalenizny
natychmiastowej (IPD) lub trwałej (PPD)
