Problemy zdrowotne
kobiet w okresie
przekwitania
Problemy zdrowotne
kobiet w okresie
przekwitania
Proces starzenia jajnika
rozpoczyna się
od urodzenia i postępuje
przez całe życie kobiety aż
do menopauzy.
Artur Hertwig, 1944
Kliniczny podział
okresu przekwitania
35 rż
50 rż
65 rż
premenopauza
postmenopauza
perimenopauza
starość
Okres przekwitania
Premenopauza
- okres kilku- kilkunastu lat
przed menopauzą
Perimenopauza
- okres 2 - 8 lat przed i 1 roku
po menopauzie
Postmenopauza
- okres po roku od ustania
miesiączkowania do 65 rż.
Zmiany hormonalne w klimakterium
Objawy
zbliżającej się menopauzy
nieregularne miesiączki
uderzenia gorąca i poty
bezsenność
bóle głowy
suchość lub stany zapalne pochwy
objawy dyzuryczne
zaburzenia emocjonalne
objawy zespołu napięcia przedmiesiączkowego
Menopauza
ustanie regularnego miesiączkowania
u kobiet w wieku 45-55 lat,
w następstwie wyczerpania się
czynności generatywnej jajników,
po którym następuje co najmniej
6-12 miesięczny okres
przerwy w miesiączkowaniu
Menopauza
a średnia długość
życia
Wiek (lata)
0
20
40
60
80
1850
1900
1950
2000
Wiek wystąpienia menopauzy
Wiek wystąpienia menopauzy
Stany Zjednoczone 51,4 lat
Włochy
50,9 lat
Holandia
49,5 lat
Polska
49,7 lat
Czynniki
przyspieszające wystąpienie menopauzy
palenie papierosów
alkoholizm
wczesna menarche (<11 rż)
bezdzietność
samotność
separacja, rozwód, wdowieństwo, staropanieństwo
niski standard życia, niższe wykształcenie
stres, wysoka aktywność zawodowa
czynniki genetyczne
menopauza naturalna
63%
menopauza chirurgiczna59%
Czynniki
opóźniające wystąpienie menopauzy
wielodzietność
picie niewielkich ilości
niskoprocentowych alkoholi
dieta wegetariańska
stosowanie dwuskładnikowej
tabletki antykoncepcyjnej
Objawy kliniczne
w okresie
pomenopauzalnym
wtórny brak miesiączki
objawy zespołu menopauzalnego
psychiczne
naczynioruchowe
zanikowe
choroby towarzyszące okresowi przekwitania
zespół polimetaboliczny
osteoporoza
choroba Alzheimera
nowotwory
Problem płodności
u kobiet w okresie
klimakterium jest często
bagatelizowany,
co prowadzi do wysokiego
odsetka niepożądanych
ciąż i aborcji
Występowanie dolegliwości klimakterycznych
rok życia
40
45
50
55
60 65
70
zaburzenia krwawień
dolegliwości klimakteryczne
atrofia ścian pochwy
zawał serca
nietrzymanie moczu
atrofia skóry, nieprawidłowe
owłosienie
atrofia narządów rodnych
i sutków
osteoporoza
miażdżyca naczyń
Menopauza
Zespół menopauzalny
objawy wypadowe
naczynioruchowe (wazomotoryczne)
psychiczne
zmiany zanikowe
zmiany metaboliczne
Uderzenia gorąca
różnicowanie
choroby tarczycy
nadciśnienie tętnicze
cukrzyca
zaburzenia emocjonalne
zmiana sytuacji rodzinnej (mąż, dzieci)
pheochromocytoma
rakowiak
białaczka
guzy trzustki
Psychiczne (88% kobiet)
depresja
drażliwość
nerwowość
bezsenność
labilność emocjonalna
Wczesne objawy
zespołu menopauzalnego
Natężenie objawów
zespołu menopauzalnego
łagodne
16%
umiarkowane 33%
nasilone
51%
Zmiany zanikowe w obrębie
układu moczowo-płciowego
Pochwa
zwężenie
utrata elastyczności
zcieńczenie błony śluzowej
zanik fałdów błony śluzowej
podwyższenie pH
zanikowe zapalenie pochwy
bolesne stosunki płciowe
Macica
atrofia mięśniówki
zanik błony śluzowej macicy
zwiotczenie więzadeł macicznych
Zespół cewki moczowej
bolesne oddawanie moczu
częstomocz
uczucie stałego parcia na mocz
Zmiany zanikowe w obrębie
układu moczowo-płciowego
Niedobór estrogenów
- wpływ na tkanki
nabłonkową
łączną
nerwową
mięśniową
kostną
Gruczoł sutkowy
a niedobór estrogenów
zmiana kształtu sutków
zmiana konsystencji gruczołów sutkowych
zmiany atroficzne w obrębie skóry
i tkanki łącznej sutków
zmniejszenie pigmentacji
brodawek sutkowych
zmiany wsteczne w obrębie
części gruczołowej sutka
rozrost tkanki łącznej
Skóra
a niedobór estrogenów
spadek sprężystości i elastyczności
zcieńczenie
suchość
zmarszczki głębokie
utrata włosów
Późne objawy
zespołu menopauzalnego
choroba niedokrwienna serca
nadciśnienie tętnicze
zaburzenia metabolizmu lipidów
zaburzona gospodarka węglowodanowa
osteoporoza
choroba Alzheimera?
stawowe zmiany zwyrodnieniowe
Metabolizm lipidów
po menopauzie
cholesterolu
LDL-cholesterolu
lipoproteiny A
HDL-cholesterolu
Zmiany w układzie krążenia
po menopauzie
Efekty hemodynamiczne
zmniejszenie rzutu minutowego serca
zmniejszenie perfuzji mięśnia sercowego
ujemny efekt inotropowy na mięsień
sercowy
zmniejszenie szybkości przypływu
naczyniowego
wzrost oporu naczyniowego
wzrost ciśnienia tętniczego krwi
Częstość występowania
choroby sercowo-naczyniowej
0
5
10
15
20
25
30
40-44 lata
65-69 lat
kobiety mężczyźni
Grupy wiekowe
tys./rok
Śmiertelność kobiet
w okresie przekwitania
0
100000
200000
300000
400000
rak sutka
CSN
Liczba zgonów rocznie
Osteoporoza
pomenopauzalna
jest to uogólniona choroba kości,
charakteryzująca się zmniejszona
masą tkanki kostnej oraz
uszkodzeniem jej mikroarchitektury
Odległe następstwa menopauzy
= śmiertelność
2000 kobiet /rok
= zachorowalność
2000 kobiet /rok
choroby sercaosteoporoza rak sutka
rak
endometrium
Profilaktyka okołomenopauzalna
wczesne wykrywanie i zapobieganie
chorobom towarzyszącym okresowi
przekwitania
zespół polimetaboliczny
osteoporoza
utrzymanie prawidłowego funkcjonowania
narządów zmysłów
słuch, wzrok, węch, smak
kontrola uzębienia
paradontoza - osteoporoza żuchwy i szczęki
Metody profilaktyki
stosowanie niskoestrogenowej
tabletki antykoncepcyjnej
zaprzestanie palenia papierosów
utrzymywanie sprawności umysłowej
i psychicznej
prowadzenie zadawalającego życia seksualnego
zapobieganie chorobom układu krążenia
zapobieganie osteoporozie
screening nowotworów
Profilaktyka i leczenie dolegliwości
menopauzalnych
profilaktyka
odpowiednia dieta
regularne ćwiczenia fizyczne
zaprzestanie palenia
ograniczenie kofeiny i alkoholu
techniki relaksacyjne: yoga, tai-chi
gestageny
antykoncepcja hormonalna
fitoestrogeny
hormonalna terapia zastępcza (HRT)
Hormonalna terapia
zastępcza
Hormonal Replacement Therapy
(HRT)
Cele HRT
przedłużenie okresu
optymalnej aktywności
fizycznej
umysłowej
i psychicznej
kobiety w okresie przekwitania
Rodzaje HRT
ERT
estrogenowa terapia
zastępcza
tylko u kobiet po histerektomii
EP HRT
estrogenowo-gestagenowa
(złożona) terapia zastępcza
Zastosowanie HRT
zmniejszenie/likwidacja objawów
zespołu menopauzalnego
zmniejszenie objawów zanikowych
zapobieganie chorobie niedokrwiennej
serca
prewencja pierwotna/wtórna
zapobieganie chorobie Alzheimera
zapobieganie rakowi jelita grubego
Idealna HRT
zapobiega rozrostom endometrium
poprzez wywoływanie regularnych krwawień
metoda sekwencyjna
metoda sekwencyjna ciągła
poprzez wywoływanie atrofii
metoda ciągła
normalizuje obrót kostny
zapobiega osteoporozie
nie wywiera negatywnego wpływu na lipidogram
zapobieganie chorobie niedokrwiennej serca
Obawy kobiet przed HRT
niewiedza kobiet
o skutkach menopauzy
o możliwościach leczenia
zła komunikacja z lekarzem
powrót comiesięcznych krwawień
konieczność długotrwałego,
systematycznego przyjmowania
leków
Przyczyny rezygnacji kobiet z HRT
objawy uboczne
przyrost masy ciała
nadmierne owłosienie
strach przed nowotworami
rak sutka
rak trzonu macicy
nieprawidłowa kontrola
krwawień/plamień
obecność/brak krwawień/plamień
Przeciwwskazania do HRT
nie zdiagnozowane krwawienia
z dróg rodnych
czynne wirusowe zapalenie wątroby
czynna choroba zatorowo-zakrzepowa
nowotwory hormonozależne
rak sutka
rak trzonu macicy
rak jajnika
czerniak
oponiak
hypertrójglicerydemia (TG > 750 mg/dl)
choroby naczyń mózgowych i siatkówki
nie leczone nadciśnienie tętnicze
nawracające migreny
anemia sierpowata
ostrożnie w otyłości
Korzyści
cholesterol
całkowity
LDL-cholesterol
oksydacji LDL- chol
apolipoproteiny A i
B
HDL-cholesterol
homocysteiny
Ryzyko
ryzyko zakrzepicy
żylnej
czynnik VII i VIIa
fibrynogen
antytrombina III
PAI-1
CRP
trójglicerydy
Estrogeny
a układ sercowo-naczyniowy
Znaczenie HRT
Znaczenie HRT
w leczeniu osteoporozy
w leczeniu osteoporozy
zmniejszenie aktywności osteoklastów
zapobieganie szybkiej utracie gęstości
kości po menopauzie u 80-90% kobiet
zmniejszenie ryzyka złamań o 50%
mniejszy odsetek złamań
stawu biodrowego
kręgosłupa
zapobieganie obniżeniu wzrostu
Gallagher JC Rheum Dis Clin N Am 2001; 21 (1): 143-
62
HRT a układ nerwowy
HRT a układ nerwowy
wpływ na funkcję mózgu
na ilość, morfologię i funkcję neuronów
wpływ na neurotransmitery
wpływ na komórki glejowe
wpływ na proteiny występujące w chorobie
Alzheimera
białko prekursorowe amyloidu
białko tau
apolipoproteina E
wpływ na funkcje poznawcze
wpływ na nastrój i zachowanie
choroba Alzheimera
choroba Parkinsona
HRT
HRT
a nowotwory narządu rodnego
a nowotwory narządu rodnego
rak sutka
RR 0,9 - 2,0
rak endometrium
RR 0,7 -
1,4
rak jajnika
RR 0,38 - 5,19
rak szyjki macicy
RR 1,0
rak pochwy
RR 1,0
rak sromu
RR 1,0
H. Schneider Maturitas 2002
HRT a inne układy i narządy
HRT a inne układy i narządy
układ moczowo-płciowy
skóra i tkanka podskórna
błony śluzowe
narząd wzroku
narząd słuchu
przyzębie
Hormonalna Terapia Zastępcza
nie może być rozpoczynana
bez badania ginekologicznego
bez konsultacji ginekologa -
endokrynologa
stosowanie wymaga okresowej
kontroli ginekologa, a optymalnie
ginekologa-endokrynologa
co 4-6 mcy