Teoria 

racjonalnych 

oczekiwań.

Martyna Tomczak

     Agnieszka Zwolińska

Plan prezentacji

1. Wprowadzenie, czyli o rodzajach oczekiwań w 

ekonomii.

2. Hipoteza racjonalnych oczekiwań – historia, 

wersje, równowaga.

3. Oczekiwania według szkół myśli ekonomicznej.

4. Racjonalne oczekiwania, a rzeczywistość.

Rodzaje oczekiwań w 

ekonomii:

• Adaptacyjne

• Racjonalne

• Racjonalne z ograniczeniami

Oczekiwania adaptacyjne

• oparte na wiedzy o tendencjach z 

przeszłości

•  formalna wersja dana jest wzorem:

Z

te

 = Z

et-1

 +  (Z

t-1

 – Z

et-1

)

• obarczone błędami systematycznymi

HIPOTEZA 

RACJONALNYCH 

OCZEKIWAŃ

Historia

• Muth (1961) – mikroekonomiczne ujęcie 

RO

• Tinbergen – prekursor Mutha

• RO w modelach ekonomicznych – 

Lucas, Sargent

Wersje hipotezy 

racjonalnych oczekiwań

• silna wersja hipotezy racjonalnych 

oczekiwań

• słaba wersja hipotezy racjonalnych 

oczekiwań

Silna wersja hipotezy

 racjonalnych oczekiwań

• zerowe koszty gromadzenia i 

przetwarzania informacji => kompletna 

wiedza podmiotów

• subiektywne oczekiwania podmiotów w 

odniesieniu do zmiennych ekonomicznych 

są zbieżne z rzeczywistymi

• brak błędów systematycznych

Słaba wersja hipotezy 

racjonalnych oczekiwań

• odrzuca założenie o zerowych 

kosztach informacji

• zakłada ograniczenie czasowe 

dotyczące przeanalizowania 
dostępnych informacji

Racjonalne oczekiwania w 

kategorii równowagi

1) Wszystkie rynki równoważą się przy 

cenach równowagi.

2) Wszyscy agenci mają pełną informację.

3) Informacja ta jest w pełni 

wykorzystywana przez wszystkich.

OCZEKIWANIA 

WEDŁUG SZKÓŁ 

MYŚLI 

MAKROEKONOMICZ

NEJ

Keynesizm 

• Keynes – oczekiwania są egzogeniczne

• skrajni keynesiści – sceptycyzm co do 

teorii formułujących oczekiwania 
podmiotów

• krótkookresowa krzywa Philipsa – 

oczekiwania adaptacyjne

Monetaryzm

Milton 

Friedman 

– 

główny 

zwolennik 

monetaryzmu

Monetaryzm

  –  teoria  opowiadająca 

się 
za 

stosowaniem 

polityki 

zrównoważonego 

i 

powolnego 

wzrostu 

ilości 

pieniądza 

na rynku.

Stosunek monetarystów 

w kwestii skuteczności 
polityki interwencyjnej 

państwa

• polityka skuteczna tylko w krótkim 

okresie

• w dłuższym okresie podmioty 

gospodarcze  zorientują się w 
sytuacji 
i zamierzenia władz zostaną 
udaremnione

Poglądy  twórców  i  zwolenników 
teorii  monetaryzmu  podłożem  dla 
wyłonienia 

się 

hipotezy 

racjonalnych  oczekiwań  oraz  dla 
rozwoju nowej ekonomii klasycznej. 

Nowa klasyczna 

makroekonomia

• Fundamenty:

1. Założenie o równowadze na wszystkich 

rynkach

2.   Hipoteza racjonalnych oczekiwań

Nowa klasyczna 

makroekonomia a cykl 

koniunkturalny

• Założenia:

1. Hipoteza racjonalnych oczekiwań
2. Zagregowana funkcja podaży Lucasa

• Modele:

1. Modele z częściowo pełną informacją
2. Modele o niepełnej informacji 

Podsumowanie

W 

ramach 

RO 

polityka 

gospodarcza  może  być  skuteczna 
gdy:

• działania rządu są 

niezapowiedziane 
i trudne do przewidzenia

• przyjmuje się wersję RO z 

ograniczeniami i gospodarka jest 
dynamiczna

Zalety hipotezy RO:

• ułatwia matematyczne ujęcie 

i ekonometryczne modelowanie 
oczekiwań

• dostrzega iż podmioty starają się 

postępować racjonalnie, maksymalizując 
swój dobrobyt oraz że przekłada się to 
na dobrobyt ogólny

• dostrzega że podmioty mają zdolność 

uczenia się na błędach a także 
przewidywania 

Wady hipotezy RO:

•

silna wersja jest daleka od realizmu 
gdyż nie uwzględnia kosztu 
pozyskiwania informacji

•

hipoteza RO zakłada całkowitą giętkość 
cen i płac, czyli zakłada że rynki i 
konkurencja 
są doskonałe

•

hipoteza RO zakłada iż racjonalność 
podmiotów przejawia się w dążeniu 
do maksymalizacji zysku jednak jak 
wiemy istnieją również inne 
indywidualne funkcje celu

Czy racjonalne 

oczekiwania znajdują 

odzwierciedlenie w 

rzeczywistości?

Rynek wtóry OFE, a 

(nie)racjonalność Polaków

        W  ciągu  10  lat  funkcjonowania  II  filaru 

systemu  emerytalnego  Polacy  zmieniali  OFE 
aż  3,15  mln  razy.  W  większości  przypadków 
nie była to decyzja racjonalna, gdyż:

–

OFE, które ma najlepsze stopy zwrotu na rynku 
ma ujemne saldo transferów, natomiast jeden z 
najgorszych (pod względem stóp zwrotu) OFE 
posiada dodatnie saldo przejść

–

Opłaty w OFE są praktycznie rzecz biorąc takie 
same i są one uzależnione od stażu

Źródła:

1) B. Snowdon, H. Vane, P. Wynarczyk, Współczesne 
nurty teorii makroekonomii, Wydawnictwo Naukowe 
PWN, Warszawa 1998.
2) M. Osińska, Ekonometryczne modelowanie 
racjonalnych oczekiwań, Wydawnictwo UMK, Toruń 1998.
3) Z. Leśkiewicz, Racjonalność w ekonomii, Wydawnictwo 
Naukowe US, Szczecin 1994.
4) A. Jakimowicz, Od Keynesa do teorii chaosu, 
Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003.
5) R. E. Hall, J. B. Taylor, Makroekonomia: teoria, 
funkcjonowanie i polityka, Wydawnictwo Naukowe PWN, 
Warszawa 1999.
6) D. Begg, S. Fischer, R. Dornbusch, Ekonomia, t. 2, 
Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1992.
7) G. Uraziński, Gdzie i dlaczego przepłynęło 20 mld zł, 
Forbes nr 08/09.
8) Hipoteza racjonalnych oczekiwań a nieskuteczność 
polityki gospodarczej, Ekonomista nr 4/2000.
9) 

www.ipo.pl 

, Przemysław Kwiecień, Racjonalność 

inwestora.
10) 

www.nbportal.pl

, Piotr Matczuk, O oczekiwaniach w 

ekonomii.

DZIĘKUJEMY

ZA

UWAGĘ 