METODA
SOCJOMETRYCZNA

 Socjometria wg T.Pilcha :

  

  Zespół czynności werbalnych 

  i manipulacyjnych mających na celu poznanie 

  uwarunkowań, istoty i przemian 

nieformalnych

  związków międzyosobowych w grupach 

  rówieśniczych.

   

 Socjometria wg Łobockiego:

Metoda polegająca w najogólniejszym 

rozumieniu na podawaniu przez osoby 

badane 

nazwisk członków grupy, do której               

            one przynależą zgodnie z 

określonymi kryteriami 

wyboru. 

 
 

Poznawcza wartość metody 

socjometrycznej:

- dotyczy głównie badania stosunków 

interpersonalnych,

- wyróżnia stosunki przyciągania i odpychania.

 Za pomocą badań socjometrycznych 

możemy poznać:

- wzajemne powiązania ze sobą poszczególnych 

członków grupy,

- pozycje społeczną zajmowaną w nieformalnej 

strukturze grupowej,

- podgrupy istniejące w obrębie grupy, 

- postawy wzajemne członków grupy.

Badania socjometryczne 

dotyczą najczęściej:

- identyfikowania osób wymagających 

specjalnej uwagi, 

- klasyfikowania wg różnych kategorii 

wyboru,

- ustalenia struktury wewnętrznej grupy,

- mierzenia wielkości wpływu jednych osób na 

drugie.

Warunki skuteczności metody 

socjometrycznej:

       -   musi być zastosowana w 

odniesieniu do grupy zamkniętej,

-  potrzebna jest względnie dobra 

znajomość członków danej grupy i 

pozostawanie przez nich 

w bliskich kontaktach interpersonalnych, 

-  grupa powinna obejmować nie więcej 

niż kilkadziesiąt osób,

 

- konieczna jest stu procentowa obecność 

członków grupy, 

 
- należy dokładnie określić kryteria, 

według których osoby badane dokonują 
wyboru lub oceny członków danej grupy.

Podział technik 

socjometrycznych:

Techniki 

typowe

Techniki 

nietypowe

- klasyczna 

technika 

socjometryczna 

(technika 

Moreno )

-plebiscyt 

życzliwości 

i niechęci
-technika 

„zgadnij kto to”
-technika 

uszeregowania 

rangowego

Klasyczna technika 

socjometryczna

 :

 

  Polega na podaniu wszystkim członkom 

danej grupy starannie przemyślanych i 

specjalnie sformułowanych uprzednich 

pytań dotyczących podejmowanego 

problemu. 

   

W odpowiedzi na każde pytanie osoby 

badane wymieniają nazwiska lub imiona 

członków grupy, którzy ich zdaniem 

spełniają wymagania sugerowane w 

pytaniu.

Kryteria socjometryczne:

  -

 określone specyficzne sytuacje społeczne 

    założone przez eksperymentatora lub sytuacje
    rzeczywiste  

  - są podstawą do dokonania wyboru osoby    
     ( lub osób), z danej grupy społecznej 
    odpowiadających  wymogom podanym
    w instrukcji.

 

Łobocki za Gronlundem rozróżnia:

-   kryteria ogólne i szczegółowe

- kryteria silnie dotyczące kontaktów 

interpersonalnych i kryteria słabe,

- kryteria realne i kryteria nierealne, 

- kryteria indywidualne i kryteria społeczne, 

- kryteria jednostronne i kryteria dwustronne, 

-   kryteria pozytywne i kryteria negatywne

. 

   

 Kryteria socjometryczne 

wykorzystuje się w:

    

- badaniach  w sposób indywidualny lub zbiorowy,

- powiadamianiu osób badanych o celach  jakim 

maja one służyć,

 
- zapoznaniu osób badanych z zasadą jaka 

obowiązuje ich przy dokonywanych wyborach, 

- zapewnianiu o dyskrecji z naszej strony.

Tabela socjometryczna

 - 

dostarcza wielu informacji o dokonanych przez 

badanych wyborach,

- dzięki odpowiedniemu stabelaryzowaniu wyłaniają 

się tzw.: „gwiazdy”,osoby przeciętne, osoby 
izolowane oraz osoby odrzucone,

-  nie daje syntetycznego obrazu danej grupy.

Graficzne przedstawienie 

materiału socjometrycznego

Polega na wykreśleniu tzw. socjogramów 

stanowiących graficzne przedstawienie 

struktury stosunków interpersonalnych 

danej 

grupy.

 

Wyróżnia się socjogramy:

- nieuporządkowane

     - kołowe

     - hierarchiczne

     - indywidualne

Ilościowe opracowanie danych 

socjometrycznych

Daje różne wskaźniki cyfrowe w zależności 

       

od rodzaju dokonywanych obliczeń.

Rodzaje wskaźników:

Wskaźniki 

indywidualne

Wskaźniki 

grupowe

-status pozytywny,
-status negatywny, 
-status mieszany, 
-wskaźnik 

ekspansywności 
pozytywnej, 
-wskaźnik 

ekspansywności 
negatywnej.

-wskaźnik 

pozytywnej 
ekspansywności 

grupy,
-wskaźnik 

negatywnej 
ekspansywności 

grupy,
-wskaźnik spójności 
grupy,
-wskaźnik zwartości 
grupy, 
-wskaźnik integracji 

grupy,

Tabela krytycznych wartości statusów 

socjometrycznych Bronfenbrennera

 :

- status wysoki,

- status wyższy od przeciętnego,

- status przeciętny,

-  status niższy od przeciętnego,

-  status niski.

Plebiscyt życzliwości i  

niechęci

        - został wprowadzony przez Janusza 

Korczaka 

  - charakterystyczną cechą jest to, że 

stawia 

on poszczególnych uczniów do 

obowiązku oceniania wszystkich uczniów 

z klasy.

   Przeprowadzając plebiscyt życzliwości i 

niechęci

 dla uzyskania bardziej zróżnicowanej 

oceny – można posłużyć się skalą 

pięciostopniową:

          + +

bardzo lubię

 5

   + lubię, ale nie bardzo           4

   0 jest mi obojętny

          3      

   - raczej nie lubię  

          2

- -  bardzo nie lubię             1

 Metoda „zgadnij kto?”

- ma charakter subiektywny,

 

- jest szczególnie przydatna do „ rozpoznawania ” 

osób

  spełniających określone role w grupie lub 

odznaczających 

  się pewnymi charakterystycznymi dla nich 

cechami,

 

        - polega na wypisywaniu przez 

poszczególnych członków danej grupy nazwisk 

tych kolegów, których zachowanie odpowiada 

przedstawionej charakterystyce zachowań, lecz 

charakterystyki mogą również obejmować 

negatywne przejawy zachowania się członków 

grupy,

  

 - 

warunkiem zastosowania tej techniki jest 

dokładne przedstawienie członkom grupy  celu i 

warunków badań, należy przeprowadzić je w 

odpowiedniej atmosferze.

 

Metoda uszeregowania 

rangowego

:

 -  w tej metodzie należy wymienić wszystkich 

członków grupy, poczynając od najbardziej do 

najmniej lubianych przez siebie,

    - ma duże znaczenie w badaniach 

zainteresowań członków grupy, np. 

poszczególnymi przedmiotami czy zajęciami 

pozalekcyjnymi.

Narzędzia socjometrii

Narzędziem stosowanym w socjometrii jest

 tzw. test socjometryczny. 

Można badać nim:
- strukturę, 
- rodzaj i natężenie związków emocjonalnych 
zachodzących w małej grupie nieformalnej,
- stosunek badanych do określonych cech, wartości, 
- preferencje,
- aspiracje życiowe.

Zalety metody 

socjometrycznej:

- może mieć szerokie zastosowanie w badaniach 
pedagogicznych, psychologicznych oraz socjologicznych,

- charakteryzuje się prostotą każdej z objętych nią 
technik,

- posiada niepowtarzalne techniki badawcze,

- daje możliwość zgromadzenia w krótkim czasie ze 
wszech miar różnego i bogatego materiału dotyczącego 
badanej grupy,

- zastosowanie metody wymaga minimum wyposażenia 
materiałowego

Wady metody socjometrycznej:

- przeprowadzone badania odzwierciedlają tylko i 

wyłącznie aktualnie panujące w  grupie stosunki 

interpersonalne, 

- za pomocą metody socjometrycznej badacz nie 

dowiaduje 

się o tym jakimi naprawdę są osoby 

zakwalifikowane 

do tzw. gwiazd lub osób izolowanych,

- brak podania przez osoby badane motywacji 

dokonywanych wyborów lub zgłaszanych ocen,

- wybory odwołujące się do tautologii i odpowiedzi 

wskazujących na zależności przypadkowe,

- czasochłonność zwłaszcza w opracowywaniu

 i interpretowaniu wyników,

- niebezpieczeństwo nieco pochopnego i 

bezkrytycznego podejścia do metody,

-  trudno poznać motywy, jakimi członkowie grupy 

kierują  
się przy dokonywaniu wyborów 
socjometrycznych. 

Podsumowując stwierdzić należy, że:

 

- techniki socjometryczne mogą stanowić np. dla nauczycieli, 
na ogół dużą pomoc w ich pracy,pod warunkiem, że zostaną 
przeprowadzone w sposób poprawny,

 - badania socjometryczne wskazują na różne problemy 
nurtujące daną grupę 
i poszczególnych jej członków,

- dają możliwość właściwego wykorzystania zdolności osoby 
najbardziej popularnej w grupie (np.w samorządzie albo w 
związku zawodowym ),

  

  
          - 

należy  pamiętać,  że  badania  te  odzwierciedlają 

tylko 

        i  wyłącznie  stosunki  społeczne  panujące  aktualnie  w 

danej grupie ,

     -  wyniki  badań  zależeć  mogą  od  różnych  nie 

przewidzianych 

warunków 

i 

okoliczności 

(np. 

podniecenie  uczniów  pod  wpływem  jakiejś  znaczącej 
wiadomości zasłyszanej przed badaniem),

      -  badania nie mówią nam, dlaczego badana osoba 

dokonała takiego, a nie innego wyboru – można więc 
polecić członkom grupy uzasadnienie dokonanych 
wyborów.