Objawy niepożądane po 

podawaniu 

chemioterapeutyków

Podczas stosowania chemioterapeutyków 

występują 4 typy objawów 
niepożądanych:

1. Niezależne od dawki reakcje nadwrażliwościowe 

lub uczuleniowe

2. Zależne od dawki objawy toksyczne

3. Następstwa zmiany flory bakteryjnej

4. Następstwa uwalniania dużej ilości toksyn z 

rozpadających się bakterii (odczyn 
Herxheimera)

Toksyczność narządowa

Drogi oddechowe

*

Reakcje astmatyczne

*

Pneumonitis przechodzące w zwłóknienie płuc 

po 

nitrofurantoinie (przy długotrwałym leczeniu, 

zwłaszcza u osób w wieku podeszłym)

Wątroba

*

Ostre zapalenie wątroby – nitrofurantoina

*

Cholestaza – erytromycyna, ceftriakson, 
amoksycylina/klawulanian

*

Przejściowe podwyższenie poziomu 

transaminaz - 

penicyliny, cefalosporyny, 

klindamycyna, 

rifampicyna, makrolidy

Ośrodkowy układ nerwowy

*

Ototoksyczność – aminoglikozydy

*

Reakcje encefalityczne – penicylina G (w 
dawkach powyżej 20 000 000 j. m.)

*

Drgawki – penicyliny, cefalosporyny, 

imipenem

*

Objawy psychotyczne, drgawki, halucynacje 

(chinolony nowej generacji)

Obwodowy układ nerwowy

 

*

Obwodowa neuropatia – metronidazol

*

Obwodowa blokada neuromięśniowa - 

aminoglikozydy (rzadko), 

polimyksyny, 

tetracykliny, 

linkomycyna 

Nerki

*

Sulfonamidy – uszkodzenie kanalików i ich 

niedrożność (kryształy)

*

Penicyliny – śródmiąższowe zapalenie nerek 

(rzadko)

*

Stare cefalosporyny (cefalorydyna) – mogą 

potęgować 

nefrotoksyczne działanie amninoglikozydów

*

Aminoglikozydy – nefrotoksyczność malejąca wg 

kolejności: kanamycyna, gentamycyna, tobramycyna, 
amikacyna, netylmycyna

*

Glikopeptydy

*

Amfoterycyna B

*

Nitrofurantoina  

Krew i układ krwiotwórczy (objawy odwracalne)

*

Hemoliza o podłożu immunologicznym ( dodatni test 

Coombsa)

*

Krwawienie – zaburzenia funkcji płytek, 

trombocytopenia, hipoprotrombinemia

*

Eozynofilia – towarzyszy nadwrażliwośc

i

*

Penicyliny: anemia hemolityczna oraz dodatni test 

Coombsa (rzadko);

ampicylina i karbenicylina – spadek liczby 

leukocytów;

karbenicylina – krwawienia spowodowane 

dysfunkcją 

płytek i zaburzeniami tworzenia 

fibryny

Cefalosporyn: dodatni test Coombsa, krwawienie 

zależne od wit. K (cefamandol, cefotetan, 

cefoperazon, 

moksalaktam)

Krew i układ krwiotwórczy c. d.

*

Sulfonamidy, kotrimoksazol – anemia 

aplastyczna, 

neutropenia, trombocytopenia

*

Chloramfenikol – depresja szpiku, zależna od 

dawki: po przekroczeniu dawki dobowej 

4.0 g; 

efektem jest postępująca anemia, 

neutropenia, 

trombocytopenia; 

zjawisko jest odwracalne po odstawieniu leku lub 

zmniejszeniu dawki; całkowita depresja 

szpiku – 

anemia aplastyczna, obserwowana 

1 na 24 000 –   

40 000 podań antybiotyku; 

leczenie wymaga 

przeszczepu szpiku  

Odczyn Herxheimera

• Działający bakteriobójczo 

antybiotyk powoduje 
uwalnianie dużych ilości toksyn 
bakteryjnych z ulegających lizie 
drobnoustrojów, co prowadzi do 
uogólnionej reakcji ustrojowej

Odczyn Herxheimera

• Zjawisko takie obserwowano 

przed laty podczas leczenia 
dużymi dawkami 
benzylopenicyliny wczesnych 
przypadków kiły

Odczyn Herxheimera

• Zjawisko takie wystąpić może 

również w durze brzusznym, 
leczonym dużymi 
początkowymi dawkami 
chloramfenikolu

Rzekomobłoniaste 

zapalenie jelita grubego

• Jest spowodowane 

endotoksynami rozwijających 
się opornych szczepów laseczki 
zgorzeli gazowej (Clostridium 
difficile, C. welchii, C. novyi)

Rzekomobłoniaste 

zapalenie jelita grubego

• Po jakich antybiotykach 

najczęściej 
występuje ?????????????