Podstawowe definicje 

Podstawowe definicje 

stosowane w 

stosowane w 

Ratownictwie 

Ratownictwie 

Medycznym

Medycznym

K. Gontko

K. Gontko

 

 

Resuscytacja: 

Resuscytacja: 

(z łac. 

(z łac. 

resuscitatio

resuscitatio

 – odnowić, wznowić, 

 – odnowić, wznowić, 

wskrzeszać)

wskrzeszać)

to zespół czynności ratunkowych 

to zespół czynności ratunkowych 

(wspomagane oddychanie, pośredni 

(wspomagane oddychanie, pośredni 

masaż serca, elektroterapia, 

masaż serca, elektroterapia, 

farmakoterapia), mających na celu 

farmakoterapia), mających na celu 

przywrócenie i utrzymanie transportu 

przywrócenie i utrzymanie transportu 

tlenu do tkanek i komórek, w których 

tlenu do tkanek i komórek, w których 

wyniku powróci spontaniczna 

wyniku powróci spontaniczna 

czynność krążenia i oddychania.

czynność krążenia i oddychania.

 

 

Reanimacja:

Reanimacja:

(z łac. 

(z łac. 

reanimatio

reanimatio

 – powrót „duszy”, myśli, 

 – powrót „duszy”, myśli, 

kojarzenia, czyli atrybutów w pełni 

kojarzenia, czyli atrybutów w pełni 

przywróconego życia)

przywróconego życia)

to zespół czynności ratunkowych, 

to zespół czynności ratunkowych, 

których celem jest przywrócenie i 

których celem jest przywrócenie i 

utrzymanie transportu tlenu do 

utrzymanie transportu tlenu do 

tkanek i komórek, w których wyniku 

tkanek i komórek, w których wyniku 

powróci spontaniczna czynność 

powróci spontaniczna czynność 

krążenia, oddychania i czynność 

krążenia, oddychania i czynność 

ośrodkowego układu nerwowego 

ośrodkowego układu nerwowego 

(mózgu), czyli powrót świadomości.

(mózgu), czyli powrót świadomości.

 

 

Pełnia życia:

Pełnia życia:

to stan, w którym wszystkie narządy i 

to stan, w którym wszystkie narządy i 

układy istotne dla życia wykazują 

układy istotne dla życia wykazują 

pełną harmonię i koordynację 

pełną harmonię i koordynację 

najwyższego stopnia i towarzyszy im 

najwyższego stopnia i towarzyszy im 

niczym nieograniczony stan 

niczym nieograniczony stan 

świadomości. Wszystkie procesy 

świadomości. Wszystkie procesy 

kojarzeniowe przebiegają sprawnie i 

kojarzeniowe przebiegają sprawnie i 

bez zakłóceń.

bez zakłóceń.

 

 

Proces umierania:

Proces umierania:



jest zjawiskiem rozłożonym w czasie, może 

jest zjawiskiem rozłożonym w czasie, może 

trwać krótko lub długo.

trwać krótko lub długo.



umieranie

umieranie

 jako proces różnicuje życie z 

 jako proces różnicuje życie z 

martwotą

martwotą

, którą rozumie się jako stan 

, którą rozumie się jako stan 

przeciwny życiu na poziomie komórki.

przeciwny życiu na poziomie komórki.



zatrzymanie krążenie, jako stan 

zatrzymanie krążenie, jako stan 

bezpośredniego zagrożenia życia, jest 

bezpośredniego zagrożenia życia, jest 

tożsame z początkiem procesu umierania, 

tożsame z początkiem procesu umierania, 

nie leczone prowadzi nieuchronnie do 

nie leczone prowadzi nieuchronnie do 

śmierci

śmierci

 

 

Śmierć:

Śmierć:

kończy proces umierania, a 

kończy proces umierania, a 

zatem i życia; rozpoczyna 

zatem i życia; rozpoczyna 

się stan martwoty, który jest 

się stan martwoty, który jest 

nieodwracalny i ostateczny.

nieodwracalny i ostateczny.

Nieodwracalne ustanie 

Nieodwracalne ustanie 

czynności pnia mózgu jako 

czynności pnia mózgu jako 

całości, nie zawsze oznacza 

całości, nie zawsze oznacza 

to natychmiastową śmierć 

to natychmiastową śmierć 

wszystkich komórek mózgu, 

wszystkich komórek mózgu, 

jednak w efekcie czasowym 

jednak w efekcie czasowym 

wskazuje na śmierć mózgu 

wskazuje na śmierć mózgu 

jako całości.

jako całości.

 

 

Umieranie jako zjawisko zdysocjowane związane 

Umieranie jako zjawisko zdysocjowane związane 

jest z 

jest z 

czasem tolerancji narządów i komórek 

czasem tolerancji narządów i komórek 

na niedotlenienie

na niedotlenienie

. Czas tolerancji poszczególnych 

. Czas tolerancji poszczególnych 

komórek jest różny i ma zasadnicze znaczenie dla 

komórek jest różny i ma zasadnicze znaczenie dla 

skuteczności zabiegów resuscytacyjnych i jakości 

skuteczności zabiegów resuscytacyjnych i jakości 

życia po skutecznej resuscytacji. 

życia po skutecznej resuscytacji. 

Tolerancja czasowa na niedotlennie mózgu wynosi:

Tolerancja czasowa na niedotlennie mózgu wynosi:



Kora mózgowa: 4,5 min

Kora mózgowa: 4,5 min



Pień mózgu: 10 – 20 min

Pień mózgu: 10 – 20 min



Rdzeń przedłużony: 15 – 30 min

Rdzeń przedłużony: 15 – 30 min



Mięsień sercowy: około 45 min

Mięsień sercowy: około 45 min



Nerki, wątroba: około 60 min

Nerki, wątroba: około 60 min



Skóra i mięśnie: około 90 min

Skóra i mięśnie: około 90 min



Kości: ponad 100 min

Kości: ponad 100 min

 

 

W pierwszej kolejności umierają 

W pierwszej kolejności umierają 

narządy i komórki o największym 

narządy i komórki o największym 

stopniu wyspecjalizowania, złożoności i 

stopniu wyspecjalizowania, złożoności i 

metabolizmu. 

metabolizmu. 

Czynnikiem decydującym o 

Czynnikiem decydującym o 

skuteczności resuscytacji jest czas 

skuteczności resuscytacji jest czas 

trwania tzw. 

trwania tzw. 

śmierć kliniczna

śmierć kliniczna

, czyli 

, czyli 

czas jaki upływa od chwili zatrzymania 

czas jaki upływa od chwili zatrzymania 

krążenia do czasu wdrożenia 

krążenia do czasu wdrożenia 

adekwatnych zabiegów 

adekwatnych zabiegów 

resuscytacyjnych.

resuscytacyjnych.

 

 

Okresy procesu 

Okresy procesu 

umierania:

umierania:

1.

1.

okres zaniku ważnych czynności życiowych

okres zaniku ważnych czynności życiowych

, 

, 

który rozpoczyna się od ciężkiej niedomogi 

który rozpoczyna się od ciężkiej niedomogi 

określonego układu

określonego układu

2.

2.

okres śmierci klinicznej

okres śmierci klinicznej

, w którym śmierć nie 

, w którym śmierć nie 

ulega jeszcze utrwaleniu (może to być stan 

ulega jeszcze utrwaleniu (może to być stan 

odwracalny). Początek śmierci klinicznej 

odwracalny). Początek śmierci klinicznej 

rozpoczyna się 

rozpoczyna się 

utratą przytomności, brakiem 

utratą przytomności, brakiem 

oddechu i krążenia krwi

oddechu i krążenia krwi

. 

. 

3.

3.

okres postępującego procesu umierania

okres postępującego procesu umierania

 po 

 po 

śmierci klinicznej, który prowadzi do 

śmierci klinicznej, który prowadzi do 

nieodwracalnego zaniku czynności struktur mózgu 

nieodwracalnego zaniku czynności struktur mózgu 

i ustroju jako całości. Okres ten charakteryzuje 

i ustroju jako całości. Okres ten charakteryzuje 

proces gnicia, który prowadzi do ostatecznej 

proces gnicia, który prowadzi do ostatecznej 

martwoty, czyli 

martwoty, czyli 

śmierci na poziomie komórkowym.

śmierci na poziomie komórkowym.