Wywiad swobodny
(główny)
Jest to wywiad, którego struktura pozostaje
„niewidoczna” w czasie rozmowy, a
diagnosta i osoba badana zachowują pełną
swobodę wypowiedzi.
W praktyce diagnosta zazwyczaj opracowuje
listę tematów, które chce poruszyć, ale
zachowuje swobodę w kwestii sposobu
zadawania pytań, ich kolejności oraz
możliwości rozwijania poszczególnych
wątków – podobnie jak osoba badana
zachowuje swobodę wypowiedzi na
zadawane pytania.
Cechy wywiadu
swobodnego
1. Plan wywiadu: ustalone są tylko
podstawowe pytania, nie dosłownie
2. Możliwa jest zmiana ich kolejności
3. Podstawą wywiadu są pytania otwarte
4. Istnieje możliwość rozwijania
poszczególnych wątków lub modyfikacji
planu w trakcie wywiadu
5. W trakcie wywiadu możliwe jest
nawiązanie głębokiego kontaktu
pomiędzy diagnostą i osobą badaną
Zalety wywiadu
swobodnego
• Umożliwia lepsze poznanie i
zrozumienie indywidualności osoby
badanej
• Umożliwia zebranie bardzo
różnorodnych danych
• Nie ogranicza się do wyznaczonych z
góry kategorii
• Umożliwia zastosowanie bardzo
różnorodnych metod analizy danych
PLAN POSTĘPOWANIA
BADAWCZEGO
PLANUJEMY BADANIE:
1. OKREŚLAMY CEL
BADANIA
2. ZBIERAMY
LITERATURĘ
TEORETYCZNĄ
3. ANALIZUJEMY DANE
EMPIRYCZNE
4. STAWIAMY HIPOTEZĘ
/ PYTANIE
BADAWCZE
5. WYBIERAMY
WSKAŹNIKI
6. OPERACJONALIZACJA
WSKAŹNIKÓW
PLANUJEMY WYWIAD:
1. OKREŚLAMY CEL
WYWIADU
2. WYBIERAMY
ORIENTACJĘ
TEORETYCZNĄ
3. ANALIZUJEMY
POSIADANE
INFORMACJE
4. STAWIAMY HIPOTEZĘ /
PYTANIE BADAWCZE
5. WYBIERAMY WSKAŹNIKI
6. OPERACJONALIZACJA
WSKAŹNIKÓW
PLAN POSTĘPOWANIA
BADAWCZEGO – planujemy wywiad
swobodny
• Sformułowanie celu badania
• Wybranie orientacji teoretycznej
• Analiza dostępnych danych
• Postawienie hipotezy badawczej /
pytania badawczego
• Utworzenie wskaźników teoretycznych
• Utworzenie wskaźników empirycznych
• Operacjonalizacja
1 krok:
OKREŚLAMY CEL
WYWIADU
CEL
WYWIADU
Poznanie sposobu
funkcjonowania osoby
badanej…
W OKREŚLONEJ
SFERZE ŻYCIA
Jak wybrać „sferę życia” do
badania?
CZYNNIKI ZEWNĘTRZNE
(zainteresowało nas coś,
co powiedziała / zrobiła
osoba badana)
CZYNNIKI WEWNĘTRZNE
(dana sfera życia jest dla
nas szczególnie
interesująca)
2 krok:
WYBIERAMY
ORIENTACJĘ TEORETYCZNĄ
Należy „zawęzić zakres” wybieranej teorii !
np. Teoria Freuda zawiera w sobie:
- koncepcję id, ego i superego
- koncepcję mechanizmów obronnych
- koncepcję faz rozwoju
psychoseksualnego
- i.t.d.
Dobrym pomysłem jest sporządzenie
SŁOWNICZKA UŻYWANYCH POJĘC
3 krok:
ANALIZUJEMY
POSIADANE DANE
Na obecnym etapie dysponujemy
danymi z czterech źródeł:
DANE
OBSERWACYJN
E
RECYPATIA
INFORMACJE Z
WYWIADU WSTĘPNEGO
RISB
4 krok:
STAWIAMY HIPOTEZĘ
LUB PYTANIE BADAWCZE
WYBRANA
KONCEPCJA
TEORETYCZNA
POSIADANE DANE
(INFORMACJE) O
OSOBIE BADANEJ
+
Dokonujemy pewnych
przypuszczeń
dotyczących osoby
badanej (
STAWIAMY
HIPOTEZĘ
). Jeśli
posiadane dane
uznajemy za
niekonkluzywne –
STAWIAMY PYTANIE
BADAWCZE
4 krok:
STAWIAMY HIPOTEZĘ
LUB PYTANIE BADAWCZE
(c.d.)
Hipotezę stawiamy opierając się na wybranej
koncepcji teoretycznej – musi być więc
ona sformułowana w języku tej teorii!
Hipoteza to nasze przypuszczenie, które
chcemy zweryfikować w trakcie wywiadu –
musimy więc sformułować ją tak, żeby to
było możliwe:
1.
Opisać przypuszczenie jasno i
klarownie
2.
Ograniczyć zakres hipotezy.
5 krok:
WYBIERAMY
WSKAŹNIKI
WSKAŹNIKI =
informacje, które
pomagają nam zweryfikować hipotezę
WSKAŹNIKI TEORETYCZNE
= dane, które –
według przyjętej przez nas teorii –
wzmacniają lub osłabiają naszą hipotezę
WSKAŹNIKI EMPIRYCZNE
= konkretne
zachowania odnoszące się do naszych
wskaźników teoretycznych
5 krok:
WYBIERAMY WSKAŹNIKI
(c.d.)
Wskaźniki mogą wzmacniać lub
osłabiać naszą hipotezę – w
dobrym planie wywiadu powinny
się znaleźć oba rodzaje.
Dajmy szansę naszej hipotezie
„sfalsyfikować się”
Wskaźników nie powinno być zbyt wiele
Warto stawiać na jakość, nie na ilość !
6 krok:
OPERACJONALIZACJA
Operacjonalizacja to sposób zdobycia
informacji potrzebnych do
zweryfikowania hipotezy.
W naszym przypadku oznacza to
obmyślenie przykładowych pytań
pozwalających sprawdzić
występowanie danych wskaźników.
Uwaga: jedno pytanie może odnosić
się do kilku różnych wskaźników!
6 krok:
OPERACJONALIZACJA
(c.d.)
Są lepsze i gorsze metody
operacjonalizacji wskaźników
Lepsze: pytania otwarte, pytania
neutralne, dane obserwacyjne
Gorsze: pytania sugerujące, zamknięte
(zmniejszają możliwość
wypowiedzenia się osoby badanej na
dany temat
).
Nasze zadania w czasie
wywiadu swobodnego
(głównego):
zebrać informacje dotyczące
naszej hipotezy
nawiązać kontakt z osobą
badaną
W tym celu należy
odpowiednio używać
różnorodnych instrumentów
konwersacyjnych
PPB
• Orientacja teoretyczna
• Cel
• Przedmiot badania:
• - poziom teoretyczny (hipotezy w j. teorii – co chcę ustalić,
zmierzyć, na jakie szczegółowe pytania chcę odpowiedzieć)
• - poziom empiryczny (jakich wskaźników będę poszukiwał?
czego potrzebuję, aby na te pytania odpowiedzieć, Czy coś
już wiem? Co jest niejasne
• Operacjonalizacja czyli zamiana wskaźnikow na narzędzia
(czego użyję w badaniu – testy, techniki swobodne,
eksperymenty psychologiczne ale przede wszystkim
pytania! – jak je sformułuję!)
• Plan wywiadu – co już wiem o OB.?, czy i gdzie wystąpi
opór? Jakie pytania są trudniejsze dla OB.? Jaką metodę
wybrać? Co na początek a co na koniec rozmowy?
Planowanie czasu!
HIPOTEZA WSKAŹNIKI
WZMACNIAJĄCE HIPOTEZĘ
OSŁABIAJĄCE HIPOTEZĘ
OPERACJONALIZACJA
UJAWNIENIE WSKAŹNIKÓW
HIPOTEZA
• Osoba badana ma wykształconą
tożsamość, która pozwala jej w
sposób swobodny wejść w obowiązki
związane z nową sytuacją życiową
(podjęciem roli taty)
Teoria Eriksona
tożsamość versus dyfuzja ról
(poziom teoretyczny)
• Tożsamość – „decyduje o sile witalności
jednostkowego JA jaki i o możliwości
twórczego dopełnienia się wspólnot
społecznych w jakich to JA uczestniczy
• W tej fazie następuje skrzyżowanie
dzieciństwa i dojrzałości; dorastający boryka
się z pytaniem “kim jestem?”; musi
ustanowić podstawową tożsamość
społeczną i zawodową lub pozostanie
nieokreślony, co do roli, jaką ma pełnić, jako
dorosły; podstawowy czynnik społeczny w
rozwoju to społeczność rówieśników.
Behawioralne przejawy poczucia tożsamości /
dyfuzji ról - FAZA 5
(poziom empiryczny)
Charakterystyczne cechy zachowania ludzi, którzy mają poczucie
tożsamości :
•
posiadają stabilne pojęcie siebie, które nie ulega łatwo zmianom
•
potrafią łączyć cele krótkie z dalekosiężnymi planami
•
są mniej podatni na zmienne naciski ze strony rówieśników
•
posiadają umiarkowanie wysoki (oparty na realistycznej
samoocenie) poziom samoakceptacji
•
potrafią podejmować decyzje bez nadmiernego wahania się
•
są pogodni wobec siebie, innych, życia
•
są przekonani, że ponoszą odpowiedzialność za to, co im się
przydarza dobrego czy złego
•
szukają w sobie samoakceptacji, zdobywają ją poprzez bycie tym,
kim są
•
są zdolni do bliskości emocjonalnej i fizycznej z ludźmi, bez obawy,
że utracą siebie
•
mają tendencję do poznawczej elastyczności, ich poczucie siebie nie
zależy od poczucia bycia “w porządku”
Behawioralne przejawy poczucia tożsamości /
dyfuzji ról - FAZA 5
(poziom empiryczny c.d.)
Charakterystyczne cechy zachowania ludzi, którzy mają poczucie
dyfuzji ról:
•
mają niestabilne pojęcie siebie oscylujące między pozytywnym a
negatywnym
•
stawiają cele krótkotrwałe, mają jednak trudności z układaniem
planów dalekosiężnych
•
są bardziej podatni na zmienne naciski ze strony rówieśników
•
mają raczej niski poziom samoakceptacji
•
przejawiają trudności w podejmowaniu decyzji, obawiają się, że
popełnią błąd
•
są nieco cyniczni w odniesieniu do siebie, życia, innych ludzi
•
są przekonani, że to, co ich spotyka jest niezależne od nich, od ich
działań, że jest to kwestia przeznaczenia
•
zdobywają samoakceptację będąc takimi, jakimi inni chcą, żeby byli
•
mają trudności w emocjonalnym i fizycznym bliskim kontakcie z
innymi ludźmi, są albo zbyt zalotni, albo zbyt izolujący się
•
nie mają poznawczej elastyczności, ich poczucie siebie zależy
bardzo mocno od poczucia bycia “w porządku”
Plan Postępowania
Badawczego c.d.
Operacjonalizacja
• Pytania:
• posiadają stabilne pojęcie siebie, które nie ulega łatwo
zmianom
-
Czy ktoś cię kiedyś skrytykował? Jak się wtedy zachowałeś? Co czułeś w tej
sytuacji? Co pomyślałeś o autorze tej krytyki? A co pomyślałeś o sobie?
• potrafią łączyć cele krótkie z dalekosiężnymi planami
-
Co z wakacjami? Co będzie za rok?
• są mniej podatni na zmienne naciski ze strony rówieśników
- Czy ktoś z Twoich kolegów jest już tatą? Jak zareagowaliście na taką
wiadomość? Co czułeś, kiedy się o tym dowiedziałeś?
• mają raczej niski poziom samoakceptacji
- Co myślisz o sobie? Jak oceniasz swoją decyzję? Co wtedy czułeś, Jak
się zachowałeś?
Pytania do testu
• W podanym fragmencie wywiadu
zaznacz wskaźniki dotyczące obrazu
własnej osoby u O.B.
• Zoperacjonalizuj następujące
wskaźniki empiryczne:
zapotrzebowanie na stymulację, niska
samoocena?
• Czym różnią się wskaźniki teoretyczne
od empirycznych?