EKONOMIA
PODAŻ I POPYT NA RYNKU
EKONOMIA
PODAŻ I POPYT NA RYNKU
karuzela cen
POPYT I PODAŻ NA RYNKU
1.
Rynek
2.
Popyt
3.
Podaż
4.
Równowaga rynkowa
5.
Elastyczno
ść
popytu i podaży
1. RYNEK
Pozwala na wymianę
Kupujący i sprzedający
Miejsca fizyczne lub nie
Różny stopień konkurencyjno
śc
i
PODSTAWOWY BODZIEC = CENA
Cena a koszt alternatywny
Cena nominalna
, to ilość złotówek, jaką
wymaniamy za dane dobro czy usługę.
Koszt
alternatywny
działania
to
największa
utracona
wartość
alternatywna.
Koszt alternatywny =
cena relatywna
=
cena nominalna dobra X / cena
nominalna dobra Y
2. POPYT
Popyt to zdolność zapłacenia za dane
dobro oraz zamiar zakupu.
Kiedy zgłaszamy popyt na jakieś dobro:
– chcemy posiadać to dobro,
– stać nas na nie,
– zamierzamy je nabyć.
Prawo popytu
Przy innych czynnikach bez zmian,
im wyższa
cena dobra tym mniejsza wielkość popytu
.
Im cena niższa tym wielkość popytu wyższa.
Za tą prostą zależnością kryją się dwa procesy
ekonomiczne:
efekt substytucji
– kiedy cena jednego dobra
wzrasta, przy innych czynnikach bez zmian,
wzrasta jego koszt alternatywny czyli jego cena
relatywna. W tej sytuacji ludzie kupują mniej
tego dobra a więcej jego substytutów
efekt dochodowy
– przy wyższej cenie danego
dobra oraz niezmienionym dochodzie, zmniejsza
się ilość dóbr jakie można nabyć za dany
dochód
Krzywa popytu
wielkość popytu na jabłka
1,0
1,5
2,0
2,5
3,0
3,5
400 450 500
100 150 200 250 300 350
A
B
C
D
E
F G
cena (zł/kg)
ilość (tys ton)
Inne czynniki wpływające
na popyt
Ceny innych dóbr:
– Dobra substytucyjne
– Dobra komplementarne
Oczekiwane przyszłe ceny
Dochód
Liczba kupujących
Gusty, moda, preferencje
Inne czynniki wpływające
na popyt cd
Ponieważ te czynniki nie znajdują się na
osiach krzywej popytu ich zmiana
powoduje przesunięcie krzywej.
Oznacza to, że:
– Wzrost ceny substytutu
– Spadek ceny dobra komplementarnego
– Wzrost ceny w przyszłości
– Wzrost dochodu
– Wzrost populacji
powodują, że wielkość popytu wzrasta
dla każdego poziomu ceny – krzywa
popytu przesuwa się w prawo.
Inne czynniki wpływające
na popyt cd:
wielkość popytu na
jabłka: wzrost
popytu dla ka
ż
dego
poziomu ceny
1,0
1,5
2,0
2,5
3,0
3,5
400 450 500
100 150 200 250 300 350
A
B
C
D
E
F G
cena (zł/kg)
ilość (tys ton)
2. PODAŻ
Wielkość podaży jest to ilość dóbr, jakie producenci
są gotowi sprzedać w określonych warunkach,
przy danej cenie i w określonym czasie.
Kiedy przedsiębiorstwo dostarcza jakieś dobro na
rynek oznacza to że:
Dysponuje zasobami oraz technologią, aby je
wyprodukować
Może uzyskać z tej produkcji zysk
Planuje wyprodukować i sprzedać dane dobro
Prawo podaży
Przy innych czynnikach bez zmian,
im wyższa cena danego dobra,
tym większa ilość
dostarczanego dobra
.
Krzywa podaży
wielkość podaży
jabłek
1,0
1,5
2,0
2,5
3,0
3,5
400 450 500
100 150 200 250 300 350
A
B C
D
E
F
G
cena (zl/kg)
ilość (tys ton)
Inne czynniki wpływające
na podaż
Ceny czynników produkcji
Technologia
Ceny innych dóbr
– Dobra substytucyjne w produkcji
– Dobra komplementarne w produkcji
Oczekiwana przyszła cena
Liczba producentów na rynku
Inne czynniki wpływające
na podaż cd:
spadek cen czynników produkcji,
postęp technologiczny,
spadek ceny dobra substytucyjnego w produkcji
wzrost ceny dobra komplementarnego w produkcji,
oczekiwania spadku ceny
wzrost ilości producentów
PROWADZĄ DO ZWIĘKSZENIA PODAŻY I PRZESUNIĘCIA
KRZYWEJ W PRAWO
Krzywa podaży
wielkość podaży
jabłek oraz wzrost
podaży jabłek dla
każdego poziomu
ceny
1,0
1,5
2,0
2,5
3,0
3,5
400 450 500
100 150 200 250 300 350
A
B C
D
E
F
G
cena (zl/kg)
ilosc (tys ton)
4. RÓWNOWAGA
RYNKOWA
Równowaga na rynku jest to sytuacja,
kiedy cena wyrównuje plany kupujących i
sprzedających. Inaczej mówiąc,
cena
równowagi
to cena, przy której
popyt
równa się podaży
.
Ilość równowagi
to ilość dobra sprzedawanego po cenie
równowagi.
równowaga
rynkowa
D (popyt)
S (podaż)
Q (ilość)
P*
(cena
równowagi)
Q* (ilość równowagi)
P
(cena)
równowaga
cena jako regulator
Rynek dąży do równowagi, ponieważ:
cena reguluje plany sprzedających
i kupujących
cena dostosowuje się, kiedy plany
sprzedających i kupujących się nie
równoważą
dostosowania ceny
Co się dzieje jeżeli mamy na rynku
niedobór (nadwyżkę popytu)?
Wówczas cena rośnie.
Co się dzieje jeżeli mamy na rynku
nadwyżkę (nadwyżkę podaży)?
Wówczas cena spada.
niedobór = nadwyżka
popytu
D (popyt)
S (podaż)
Q (ilość)
P*
Q*
P
(cena)
równowaga
P2
QD
QS
nadwyżka popytu
nadwyżka podaży
D (popyt)
S (podaż)
Q (ilość)
P*
Q*
P
(cena)
równowaga
P 1
QS
QD
nadwyżka podaży
wzrost popytu
=
przy niezmienionej podaży cena oraz ilość
równowagi rosną
D0
S0
Q (tys. sztuk
dziennie)
P0
Q0
P
(zł za sztukę)
równowaga E0
5
1,1
1,0
0,9
1,2
1,3
0,8
6
7
4
3
D1
wzrost popytu
8
2
nadwyżka
popytu
Q1
P1
równowaga E1
D0
S0
Q (tys. sztuk
dziennie)
P0
Q0
P
(zł za sztukę)
równowaga E0
5
1,1
1,0
0,9
1,2
1,3
0,8
6
7
4
3
D1
spadek popytu
8
2
nadwyżka
podaży
Q1
P1
równowaga
E1
spadek popytu
=
przy niezmienionej podaży cena
oraz ilość równowagi maleją
D0
S0
Q (tys. sztuk
dziennie)
P0
Q0
P
(zł za sztukę)
równowaga E0
5
1,1
1,0
0,9
1,2
1,3
0,8
6
7
4
3
wzrost podaży
8
2
nadwyżka
podaży
Q1
P1
równowaga E1
S1
wzrost podaży
=
przy niezmienionym popycie cena
maleje a ilość równowagi wzrasta
D0
S0
Q (tyś. sztuk
dziennie)
P0
Q0
P
(zł za sztukę)
równowaga E0
5
1,1
1,0
0,9
1,2
1,3
0,8
6
7
4
3
spadek podaży
8
2
nadwyżka
popytu
Q1
P1
równowaga E1
S1
spadek podaży
=
przy niezmienionym popycie cena
wzrasta a ilość równowagi maleje
Rynek ogórków kiszonych
5. ELASTYCZNOŚĆ
POPYTU I PODAŻY
A.
CENOWA ELASTYCZNOŚĆ POPYTU
B.
DOCHODOWA ELASTYCZNOŚĆ POPYTU
C.
MIESZANA ELASTYCZNOŚĆ POPYTU
D.
CENOWA ELASTYCZNOŚĆ PODAŻY
5A. CENOWA ELASTYCZNOŚĆ
POPYTU
Cenowa elastyczność popytu
określa
o ile zmieni się popyt
na
dane dobro, jeśli
zmieni się cena
tego dobra, przy innych czynnikach
bez zmian.
Zależy ona od kształtu krzywej
popytu.
CENOWA ELASTYCZNOŚĆ
POPYTU cd
Podaż rośnie, cena spada i popyt wzrasta bardzo
rynek jablek
1,0
1,5
2,0
2,5
3,0
3,5
400 450 500
100 150 200 250 300 350
H
cena (zl/kg)
ilosc (tys ton)
popyt D0
podaz S0
podaz S1
D
Duża
elastycznoś
ć
popytu
CENOWA ELASTYCZNOŚĆ
POPYTU cd
Taki sam wzrost podaży, większy spadek ceny i bardzo
mały wzrost popytu
rynek jablek
1,0
1,5
2,0
2,5
3,0
3,5
400 450 500
100 150 200 250 300 350
H
cena (zl/kg)
ilosc (tys ton)
popyt D0
podaz S0
podaz S1
D
inny kształt
krzywej
popytu!
mała
elastycznoś
ć
popytu
Różne elastyczności cenowe
popytu
Insulina (0)
buty
1
dobra luksusowe
żółte i pomarańczowe markery (niesk)
ilość
ilość
ilość
cena
cena
cena
popyt doskonale
nieelastyczny
jednostkowa
elastyczność
popytu
popyt doskonale
elastyczny
Ep=0
Ep=1
Ep= nieskonczoność
Elastyczność ≠ nachylenie
krzywej popytu
popyt nieelastyczny
(elasyczność <1)
popyt elastyczny
(elastyczność >1)
elastyczność jednostkowa
cena
ilość
Czynniki determinujące
elastyczność cenową popytu
Bliskość substytutów
– im więcej bliskich
substytutów, tym większa elastyczność
cenowa danego dobra (ropa a metal)
Część dochodu wydawanego na dobro
–
przy innych czynnikach bez zmian, im
większy udział danego dobra w twoim
budżecie, tym wyższa elastyczność
(pasta do zębów a czynsz)
Dobra
niezbędne
a dobra
luksusowe
Czas
– na poszukiwanie substytutów
Rachunek CEP
cenowa elastyczność popytu =
% zmiana popytu / %zmiana ceny
przykład:
Równowaga wyjściowa: ilość: 2tys
samochodów, cena: 10 tys./sztukę
Równowaga końcowa: ilość: 2.2 tys.
samochodów, cena: 8 tys./sztukę
% zmiana popytu ->200/2000=10%
% zmiana ceny ->2000/10000=20%
cenowa elastyczność popytu=
10%/20%=0.5
P
dP
D
dD
Ep
5
,
0
%
20
%
10
000
.
10
000
.
2
000
.
2
200
Ep
Elastyczność cenowa
popytu jest zawsze
dodatnia!
Po co liczyć elastyczność?
Produkujemy ogórki kiszone,
chcemy zwiększyć przychód
Czy powinniśmy obniżyć cenę?
Czy powinniśmy podwyższyć cenę?
Elastyczność a przychody ze
sprzedaży
przychód=
ilość * cena
E0
E1
strata
zysk
2
4
6
8
cena
ilosc
D
zmiana przychodu
strata=(6-2)*4=16
zysk=(8-4)*2=8
wzrost ceny =
spadek
ilości
Elastyczność a przychody ze
sprzedaży cd
Jeśli
popyt jest nieelastyczny
to oznacza to, że wzrost
ceny o 1% powoduje spadek
popytu o mniej niż 1%. To
znaczy, że
przychody
sprzedawcy się zwiększyly
.
popyt elastyczny
jednostkowa elastycznosc popytu
popyt nieelastyczny
kiedy popyt jest
nieelastyczny,
obnizka ceny
obniza przychod
kiedy popyt jest
elastyczny,
obnizka ceny
podwyzsza
przychod
cena
przychod
ilosc
ilosc
Jeśli popyt ma
jednostkowa
elastyczność popytu
to
oznacza to, że wzrost
ceny o 1% powoduje
spadek popytu o dokładnie
1%. To znaczy, że
przychody sprzedawcy
się nie zmieniły
.
Jeśli popyt jest
elastyczny
to
oznacza to, że wzrost
ceny o 1% powoduje
spadek popytu o więcej niż
1%. To znaczy, że
przychody sprzedawcy
się zmniejszyły
.
Kiedy ceny spadają, a
przychody ze sprzedaży
rosną
Przemysł komputerowy działa w warunkach
silnej konkurencji
Ceny laptopów spadły poniżej $1000.
Ceny komputerów stacjonarnych spadły
poniżej $500.
Jak to wpływa na przychody producentów
komputerów?
Elastyczność cenowa popytu na komputery
jest >1 (bardzo zależy od ceny), tak więc
przychody przemysłu komputerowego rosną
mimo spadku cen komputerów
2. DOCHODOWA
ELASTYCZNOŚĆ POPYTU
O ile procent zmieni się
popyt, jeśli dochód
zmieni się o 1 procent
Dochodowa elastyczność
większa niż 1 (tzw.
dobra normalne
)
Dochodowa elastyczność
dodatnia (między 0 a 1):
żywność, ubrania
Dochodowa elastyczność
negatywna (
dobra
podrzędne
): ziemniaki,
używana odzież,
denaturat
Y
dY
D
dD
Ey
Elastyczność dochodowa
popytu może być
negatywna lub
pozytywna!
3. MIESZANA ELASTYCZNOŚĆ
POPYTU
O ile procent zmieni
się popyt, jeśli cena
innego dobra
zmieni się o 1
procent
Mieszana elastyczność
popytu dodatnia –
dobro
substytucyjne
Mieszana elastyczność
popytu ujemna –
dobro
komplementarne
Pi
dPi
D
dD
Em
4. ELASTYCZNOŚĆ
PODAŻY
Jak zmieni się podaż, jeśli zmieni się cena danego dobra?
ilosc
cena
podaż
nieelastyczna
podaż mało
elatyczna
podaż bardzo
elastyczna
podaż
doskonale
elastyczna
Podaż jest
nieelastyczna
,
jeśli słabo
odpowiada na
zmianę ceny.
Podaż jest
elastyczna
, jeśli
jest bardzo
wrażliwa na
zmianę ceny.
Podaż jest doskonale
elastyczna
, kiedy
możliwa jest tylko
jedna cena.
Czynniki wpływające na
elastyczność podaży
Możliwość substytucji zasobów
- jeśli dobro
jest produkowane przy wykorzystaniu
rzadkich zasobów, wówczas jego podaż jest
nieelastyczna (skomplikowane operacje
chirurgiczne a uprawa pszenicy)
Rezerwy czynników produkcji
– jeśli takowe
istnieją, wówczas można szybko podwyższyć
podaż, jeśli ich nie ma jest to w krótkim
okresie jest to niemożliwe
Zapasy
produktów
Czas
– np rolnictwo
P
dP
S
dS
Es