W1: Toksyczność 

Toksyczność

Paweł Brzuzan

 

Toksykologia jako nauka 

Mnogość związków chemicznych o 
różnorodnych właściwościach: wybuchowe, 
palne, radioaktywne, drażniące, uczulające 
i/lub toksyczne

Korzenie T. w naukach medycznych 
(farmakologia)

T. jest nauką multidyscyplinarną (borrowing 
science); medycyna, farmakologia, fizjologia 
biologia komórki, chemia, biologia 
molekularna, epidemiologia, nauki o Ziemi, 
ekologia, rolnictwo, statystyka

T. odnosi się do organizmów 

W1: Toksyczność 

 

„Trucizny” 

Efekty substancji można rozłożyć na 3 zakresy 
stężeń

 

niedoboru 

(shortage)

nadmiar
u, bez 
efektu 

(no-effect)

toksyczne 

(toxic)

stężenie

W1: Toksyczność 

 

Klasyfikacje związków chemicznych 

Budowa: WWA, rozpuszczalniki organiczne, 
metale ciężkie, etc.

Droga ekspozycji: zanieczyszczenia wody, 
powietrza, miejsca pracy, etc. 

Źródła toksyn: roślinne, mikotoksyny, 
pochodzące z przemysłu, etc. 

Sposób użycia: leki, kosmetyki, pestycydy, 
dodatki do żywności, etc. 

Mechanizm toksyczności: inhibitory AChE, 
kancerogeny, neurotoksyny, RFT, etc.  

W1: Toksyczność 

 

Ryzyko toksyczności 

Zależy od charakterystyki toksykanta i 
okoliczności (compound-driven science) 

Czynniki ryzyka badamy z użyciem 
rekomendowanych testów  
<10% nowych związków chemicznych jest 
badane, ale nawet to nie gwarantuje 
eliminacji zagrożenia (przykłady DDT, 
talidomid, rofecoxib)   

W1: Toksyczność 

 

Ryzyko toksyczności 

Zagrożenie 
zależy od 
charakterysty
ki toksykanta i 
okoliczności 
(

S. 

Penningrorth 
2010

) 

W1: Toksyczność 

 

Szacowanie ryzyka toksyczności 

Zagrożenie 
zależy od 
charakterysty
ki toksykanta i 
okoliczności 
(

S. 

Penningrorth 
2010

) 

W1: Toksyczność 

 

Zarządzanie ryzykiem 

Podejmowanie decyzji i wdrażanie działań 
zmierzających do zminimalizowania ryzyka 
toksyczności dla eksponowanych populacji  
(do poziomu akceptowalnego ryzyka)  
Gdy mamy mało przesłanek naukowych o 
toksyczności i ekspozycji, wpływ na decyzje 
zaczynają mieć czynniki ekonomiczne i 
polityczne

W1: Toksyczność 

 

Zarządzanie ryzykiem 

Na 
podejmowane 
decyzje mają 
wpływ: wiedza 
naukowa, 
czynniki  
ekonomiczne i 
polityczne

(

S. Penningrorth 

2010

) 

W1: Toksyczność 

 

Pytania kontrolne

1. Wymień 3 niebezpieczne właściwości substancji 
oprócz toksyczności.
2. Co odróżnia toksyczność od pozostałych cech 
związków chemicznych?

3. P/F: Niektóre związki chemiczne są toksyczne a inne 
nie-zależy to od ich struktury molekularnej. Uzasadnij.
4. Wymień trzy strategie klasyfikacji związków 
chemicznych. 
5. P/F: Zagrożenie daną substancją zależy zarówno od jej 
szkodliwości jak i sposobu jej użycia. Uzasadnij. 

6. Co oznacza termin ryzyko akceptowalne? Czy jest 
synonimem słowa bezpieczne? 

W1: Toksyczność