Rodzaje i 

charakterystyka 

używek

Definicja używek

Są to substancje lub ich mieszaniny, nie
zawierające składników odżywczych lub
zawierające je w ilościach nie mających
znaczenia dla odżywiania organizmu
ludzkiego, które jednak ze względu na swoje
oddziaływanie fizjologiczne lub cechy
sensoryczne są przeznaczone do spożycia lub
w inny sposób są wprowadzane do organizmu
ludzkiego. 

Ceni się je przede wszystkim ze względu
na smak i zapach oraz właściwości
pobudzające.

Spożywane w umiarkowanych ilościach:



mogą wywierać korzystny wpływ na 
organizm człowieka,



dodatnio wpływać na niektóre 
procesy fizjologiczne,



pobudzają system nerwowy, dając 
wrażenie chwilowego usuwania 
zmęczenia.

Nadmierne korzystanie z używek może
doprowadzić do stanu uzależnienia i
przez to powodować niekorzystne dla
organizmu skutki.

Popularne używki o 
działaniu fizjologicznym 
to:

♦ herbata,
♦ kawa,
♦ kakao,
♦ alkohol.

Trzy pierwsze używki zawierają alkaloidy,
ostatnia – alkohol etylowy.

Alkaloidy to:

zasadowe związki organiczne, pochodne
ksantyny, przy czym w kawie i herbacie
znajduje się trójmetyloksantyna, a w
kakao – dwumetyloksantyna. Są to
związki pobudzające, o podobnej
budowie, właściwościach i oddziaływaniu.

Alkaloid występujący w:



herbacie to 

teina

,



kawie – 

kofeina

,



kakao – 

teobromina

.

Różnice w 

oddziaływaniu herbaty i 

kawy

Spowodowane są współdziałaniem
związków towarzyszących:

► w herbacie występują substancje 

garbnikowe;

► w kawie występuje kwas 

chlorogenowy i kawowy oraz chinony.