SUBSTANCJE CZYNNE

          W skład każdego produktu 
kosmetycznego wchodzą substancje 
bazowe, , zapachowe, nadające 
produktowi odpowiednią 
konsystencję, antyutleniające 
(mające wpływ na termin 
przydatności do użycia), 
uszlachetniające oraz substancje 
czynne.

SUBSTANCJE BAZOWE

Są niezbędne do wykonania kosmetyku, 
stanowią większość masy kosmetyku. Pozwalają 
na utworzenie odpowiedniej formy preparatu, 
np. emulsji lub żelu, pozwalają na 
wprowadzenie do preparatu substancji 
czynnych. Niektóre składniki pozwalają na 
uzyskanie odpowiednich właściwości 
aplikacyjnych. Najważniejsze substancje 
bazowe to woda, alkohol i inne rozpuszczalniki, 
środki powierzchniowo czynne, emulgatory, 
składniki konsystencjotwórcze, stabilizujące, 
konserwanty, barwniki i kompozycje 
zapachowe, silikony. 

SUBSTANCJE CZYNNE

Dzięki substancjom czynnym kosmetyk ma 

określone działanie na skórę. Składniki czynne 

działają na powierzchni skóry (w obszarze 

warstwy rogowej naskórka) i włosów lub docierają 

do głębszych warstw skóry. Substancje aktywne 

stosowane w kosmetykach są to m.in. substancje 

czynne pochodzenia roślinnego, aktywne peptydy, 

substancje hamujące działanie wolnych rodników, 

substancje o działaniu przeciwbakteryjnym, 

łagodzącym, przeciwzapalnym, złuszczającym itp. 

Niektóre substancje aktywne mogą wykazywać 

działanie wielokierunkowe, jak np. witaminy A, E i 

C, alfahydroksykwasy. Do składników o działaniu 

kosmetycznym możemy też zaliczyć związki nie 

będące substancjami aktywnymi, jak związki o 

działaniu nawilżającym i natłuszczającym, czy 

składniki ścierne. 

Woda

 - to główny składnik większości kosmetyków. 

Jest to również składnik bardzo ważny - i wbrew 
pozorom wcale nie najtańszy. Woda, która jest 
składnikiem kosmetyków musi mieć odpowiednią 
czystość. Przynamniej taką, jak woda pitna, ale 
najczęściej jest dodatkowo oczyszczana i badana 
pod kątem czystości chemicznej i mikrobiologicznej

Rozpuszczalniki

 – rozpuszczają inne składniki 

kosmetyku, np. substancje aktywne. 
Najważniejszym i najlepszym znanym 
rozpuszczalnikiem jest woda: rozpuszcza ona 
bardzo wiele różnych substancji, jest obojętna dla 
skóry i ma dobre właściwości aplikacyjne. W 
kosmetykach jako rozpuszczalniki stosuje się także 
glicerynę, etanol, glikol propylenowy i inne glikole, 
a także substancje lipidowe, jak oleje i ciekłe 
woski, np. Isopropyl Myristate.

Substancje powierzchniowo czynne

 (inaczej spc 

lub surfaktanty) to substancje, których 
cząsteczki mają bardzo specyficzną budowę. 
Składają się z części hydrofobowej („lubiącej” 
składniki tłuszczowe) i hydrofilowej („lubiącej” 
składniki rozpuszczalne w wodzie). Obecność w 
cząsteczce spc takich „kawałków” o różnych 
właściwościach, powoduje, że spc wykazują 
działanie zarówno w stosunku do substancji 
hydrofilowych jak i lipofilowych. Zgodnie z zasadą 
„podobne rozpuszcza podobne”, część 
hydrofilowa spc rozpuszcza składniki 
„wodolubne”, a część lipofilowa rozpuszcza 
składniki tłuszczowe. Dlatego spc mają dobre 
właściwości myjące i usuwają różnego rodzaju 
zanieczyszczenia. Brud jest najczęściej lipofilowy i 
zastosowanie spc umożliwia oderwanie cząstek 
brudu od powierzchni i spłukanie wodą. Spc 
umożliwiają także utworzenie emulsji, układu 
który składa sie z dwóch niemieszających się ze 
sobą faz.

Emolienty (substancje lipofilowe, tłuszczowe)

 składniki, 

które zmiękczają i wygładzają naskórek. Tworzą na 
powierzchni skóry hydrofobowy film (tzw. warstwę 
okluzyjną), który hamuje ucieczkę wody przez naskórek, co 
poprawia jego elastyczność i nawilżenie. Często 
stosowanymi emolientami są m.in. wazelina, olej 
parafinowy, ciekłe woski. Warstwa okluzyjna powstaje w 
wyniku odparowywania wody z kosmetyku, wówczas 
kosmetyk przestaje być wyczuwalny na powierzchni skóry. 
Przykładowe emolienty to: 

Octyldodecanol

, 

Paraffinum 

Liquidum

.

Hydrofilowe substancje nawilżające

 – przyciągają i 

zatrzymują wodę z otoczenia, hamując jej ucieczkę z 
naskórka. Dzięki temu zwiększają jego nawilżenie i 
elastyczność. Mogą działać na powierzchni naskórka jak i 
wnikać do warstwy rogowej (w zależności od wielkości 
cząsteczki danej substancji). W kosmetyce stosowane są 
hydrofilowe substancje niskocząsteczkowe takie jak 

gliceryna

 i wielkocząsteczkowe np. proteiny. Substancje o 

małych cząsteczkach wykazują działanie powierzchniowe i 
głębokie, a o dużych cząsteczkach działają tylko na 
powierzchni skóry.

Konserwanty 

– chronią kosmetyk przed 

rozwojem mikroorganizmów w wyniku 
zakażenia mikroorganizmami 
pochodzącymi z naszej skóry i powietrza. 
Mówiąc wprost, gdyby Twój krem w 
słoiku nie zawierał żadnych 
konserwantów, a Ty codziennie 
wkładałbyś do niego palce po kilku 
dniach krem stałby się bombą 
biologiczną, pełną bakterii i grzybów, 
także tych chorobotwórczych, jak 
gronkowiec złocisty czy pałeczki ropy 
błękitnej. Przykładowe konserwanty to 
np. 

Imidazolidinyl urea

, 

Ethylparaben

, Methylparaben,Iodopropynyl 
Butylcarbamate, Methylisothiazolinone.