Slajd 1

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Zagadnienia

Pojęcie biomechaniki

Ogólna struktura i funkcje układu ruchowego człowieka

Metody badania układu ruchu (miografia,

dynamometria, ergografia, tremometria):



Badanie siły rąk za pomocą dynamometru



Badanie pracy i mocy mięśni rąk oraz zmęczenia mięśniowego

za pomocą ergografu



Badanie precyzji ruchów na termometrach

Zmęczenie

Zmiany czynności różnych układów i narządów wewn.

Podczas wysiłku fizycznego

Wydolność fizyczna człowieka

Fizjologiczne kryteria dopuszczalności obciążeń

wysiłkowych w pracy zawodowej

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

...

mechanika

dział fizyki zajmujący się

badaniem

ruchu, równowagi,

wzajemnego oddziaływania ciał

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Biomechanika to...

...nauka zajmująca się badaniem

mechanicznych właściwości

tkanek i narządów oraz ruchem

żywych organizmów, jego

przyczynami i skutkami z punktu

widzenia praw mechaniki.

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Układ nerwowy - struktura

Ośrodkowy

(mózgowie):

Kora mózgowa

Móżdżek

Rdzeń kręgowy

Obwodowy:

Nerwy

Receptory

(zakończenia

nerwów)

Narządy zmysłów

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Układ nerwowy - funkcje

Administrowanie pozostałymi

układami

Zapewnienie komunikacji ze światem

zewnętrznym za pomocą nerwów

Odbiór i przetwarzanie bodźców

(sygnałów i informacji)

Zapamiętywanie niektórych

informacji

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Układ kostny - struktura

Kości (długie, płaskie, krótkie, różnokształtne)

Stawy (ruchome połączenia) i wiązadła

(nieruchome połączenia)

Układ składa się z:

Tkanki kostne i tkanki chrzęstnej

Składników mineralnych (65%) i składników

organicznych (35%)

206 kości ważących średnio 10 kg u kobiet i

12 kg u mężczyzn

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Układ kostny - funkcje

Wzrostowa (przyrost kości decyduje o

wzroście organizmu)

Ochronna dla narządów

Krwiotwórcza ( szpik kostny

wypełniający kości tworzy ciałka

krwi)

Magazynująca (w kościach gromadzą

się sole mineralne)

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Układ mięśniowy - struktura

Pod względem topograficznym:

mięśnie głowy i szyi

mięśnie tułowia

mięśnie kończyn

Pod względem czynności:

Zginacze i prostowniki (albo przywodziciele

i odwodziciele)

Mięśnie synergistyczne (współdziałają w

wykonywaniu tego samego rodzaju ruchu)

Mięśnie antagonistyczne (np. mięsień

dwugłowy ramienia i mięsień trójgłowy

ramienia)

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

metody badania układu

ruchu

miografia

dynamometria

ergografia

tremometria

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

MIOGRAFIA

•

metoda diagnostyczna

mięśni

•

badanie reakcji na

podrażnienie

bodźcami

mechanicznymi

obwodowego nerwu ruchowego w
pracujących mięśniach

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

DYNAMOMETRIA

(gr.

dýnamis

‘siła’ +

metreín

‘mierzyć’)

med.

metoda pomiaru

siły

mięśni

za pomocą odpowiednich

urządzeń; stosowana gł. w badaniach

fizjologicznych i w sporcie.

DYNAMICZNA STATYCZNA

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Pomiar

Badany ściska dynamometr dłoniowy ręką

silniejszą. Nadgarstek powinien znajdować

się w przedłużeniu linii przedramienia.

W czasie wykonania próby ręka testowana

nie może dotykać żadnej części ciała.

Pomiarowi musi towarzyszyć

koncentracja i spokój.

Siła dłoni mierzona jest w kilogramach

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

ERGOGRAFIA

•(gr. érgon ‘praca, dzieło’ + gráphein

‘pisać’)

metoda polegająca na zapisie

graficznym

pracy mięśni

i ukazaniu

zmiany pracy

wyniku ich zmęczenia lub osłabienia

• siła, praca i moc mięśni, procesy
trenowania i zmęczenia

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

TREMOMETRIA

badanie

precyzji ruchów

docelowych,

zmniejszających się pod wpływem

drżenia mięśniowego (tremor)

występującego pod wpływem

poprzedzającego obciążenia,

zwłaszcza obciążenia statycznego

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Tremometr bada...

drżenie mimowolne rąk

występujące

przy ruchach docelowych,

precyzję ruchów docelowych,

koordynację wzrokowo-ruchową

oraz sprawność centralnego

układu nerwowego

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Rodzaje zmęczenia

Zmęczenie miejscowe (mięśniowe)

–

związane jest z zakłóceniami w

dostarczaniu do nich przez krew

elementów energetycznych i

niepełną eliminacją produktów

spalania; jeżeli dopływ krwi do

mięśnia jest niewystarczający,

powstaje uczucie bólu i zmniejsza się

wydolność mięśnia.

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Rodzaje zmęczenia

Zmęczenie ogólne

– stan, który

cechuje poczucie obniżonej

gotowości do pracy. Spełnia ono

funkcje ochronne, podobnie jak

pragnienie lub głód, ma chronić

człowieka przed przemęczeniem.

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Rodzaje zmęczenia

Zmęczenie pracą fizyczną może być

usytuowane bądź to w mięśniu, który w

skutek intensywnej pracy traci zdolność

skurczową, bądź też w systemie nerwowym

Praca o dużej intensywności wywołuje

głównie zmęczenie mięśniowe, natomiast

praca o małej intensywności, ale absorbująca

ustrój przez czas dłuższy – zmęczenie ogólne

Skutki zmęczenia miejscowego związanego z

nagromadzeniem się w mięśniu kwasu

mlekowego dają się usunąć przez

doprowadzenie większej ilości tlenu, np.

przez masaż powodujący zwiększenie

dopływu krwi do mięśnia

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Formy zmęczenia

Zmęczenie ostre

w wyniku bardzo intensywnego

wysiłku mięśniowego, znajdujące wyraz w stanie

zupełnego wyczerpania organizmu

Zmęczenie umiarkowane

występujące przy

pracy o średnim natężeniu, trwającej przez

dłuższy czas; jest to zjawisko normalne

Przemęczenie (zmęczenie chroniczne)

, powstaje

przy nakładaniu się stanów zmęczenia w

warunkach niedostatecznego wypoczynku;

powoduje złe samopoczucie, przygnębienie, zły

wygląd, łatwość zmęczenia, zaburzenia snu, itp.

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Formy zmęczenia

Znużenie

, czyli forma zmęczenia

charakterystyczna dla stanu wyczerpania

potencjału roboczego, powstaje w wyniku

monotonii

Zmęczenie psychiczne

, znajdujące wyraz w

zahamowaniu działalności ośrodków korowych,

którego efektem jest rozluźnienie uwagi,

zwolnienie i zahamowanie zdolności

obserwacji, zmniejszenie dynamizmu

człowieka oraz jego sprawności fizycznej i

intelektualnej.

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Obiektywne objawy

zmęczenia

Spadek wydajności pracy w wyniku

narastania zmęczenia

Wzrost liczby braków produkcyjnych

Wzrost liczby uszkodzeń narzędzi

Wzrost liczby wypadków przy pracy

Itp.

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Subiektywne objawy

zmęczenia

Doznania bólowe w intensywnie

pracujących mięśniach

Uczucie ogólnego osłabienia i

rozdrażnienia

Przygnębienie

Stany znużenia występujące

zwłaszcza przy pracy monotonnej

Itp.

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Pytania dyskusyjne

Czy w obecnych czasach dochodzi do

powstawania ostrego zmęczenia u

pracowników?

Pracoholicy – czy silne zaangażowanie

może wyeliminować skutki zmęczenia?

Czy zmniejszanie czasu pracy (40 godz.

w tyg.) powoduje zmniejszenie

zmęczenia?

Jak jako menadżerowie możemy walczyć

z monotonią w pracy?

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Zmiany czynności różnych

narządów wewnętrznych

podczas wysiłku

fizycznego

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Układ oddechowy

Zwiększa się częstość oddechu i objętość

powietrza wdychanego w czasie wdechu

(objętość oddechowa)

Rośnie ilość powietrza przepływającego przez

płuca w jednostce czasu (wentylacja

minutowa)

Wentylacja osiągana podczas wysiłku

przekracza 100 l/min, u sportowców 200 l/min

Hiperwentylacja (nadmierna wentylacja) -

wywołuje duszności i zwiększa odczucie

ciężkości wysiłku

Po upływie 2/3 minut układ się stabilizuje

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Układ krążenia

Wzrasta przepływ krwii przez mięśnie z

30-40 ml/min/kg do ok. 1000 ml/min/kg

Wzrasta objętość minutowa serca z 5

l/min do 20-25 l/min

Wzrasta tętno do max 200 sk./min

Rozszerzają się naczynia krwionośne

(lepsze wydalanie ciepła)

Zwiększa się skurczowe ciśnienie krwi

nawet do 200/250 mmHg

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Układ trawienny

Podczas ciężkiego wysiłku, zwłaszcza

połączonego z odwodnieniem

organizmu, mogą wystąpić zaburzenia

funkcji układu trawiennego bolesne

skurcze żołądka i jelit, nudności,

wymioty lub biegunki. Przyczyną tych

zaburzeń jest skurcz naczyń

krwionośnych i zmniejszenie przepływu

krwi przez narządy jamy brzusznej.

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Układ moczowy

Podczas wysiłku fizycznego, a zwłaszcza

podczas pracy w mikroklimacie gorącym,

zmniejsza się wydzielanie moczu przez

nerki. Główną przyczyną tego zjawiska

jest zmniejszenie przepływu krwi przez

nerki. Po ciężkim i długotrwałym wysiłku

stwierdza się w moczu obecność

niewielkich ilości białka i mioglobiny

(czerwonego barwnika), pochodzącej z

uszkodzonych komórek mięśniowych.

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Wydolność człowieka zależy od rytmu

biologicznego.

Rytmy biologiczne dotyczą:

potencjałów bioelektrycznych

sprawności sensomotorycznej

temperatury ciała

składu krwi

metabolizmu

funkcji układu oddechowego

funkcji układu krążenia

funkcji układu pokarmowego

wydolności nerek

wydolności wątroby

produkcji i wydalania hormonów

produkcji i wydalania enzymów

produkcji i wydalania innych składników organizmów

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Większość rytmów biologicznych ma

charakter sinusoidalny.

Ogólnie uznanym wskaźnikiem

aktywności biologicznej człowieka

jest krzywa dobowa temperatury

ciała

Temperatura ciała wykazuje

charakterystyczny wzrost w

godzinach nocnych

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Dobowy rytm temperatury

ciała jest związany z:

Różnicami dobowej aktywności mięśniowej

Cyklem sen-czuwanie

Ciśnieniem tętniczym

Wentylacją płuc

Zużyciem tlenu

Wydatkowaniem energii

Zmniejszeniem się wydzielniczej czynności

żołądka i jelit w nocy

Nocnym zmniejszeniem wahań wydzielania

moczu

Nocnym spadkiem wydzielania hormonów

nadnerczy

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Poszukiwanie optymalnego

czasu pracy

Dyspozycja do pracy jest

najkorzystniejsza w godzinach

przedpołudniowych i po południu,

podczas zmiany popołudniowej, jest już

gorsza

W pierwszych godzinach zmiany nocnej

dyspozycja jest najkorzystniejsza

Około godziny 3 rano występuje ogólne

osłabienie

Dotyczy to zmiany pracy fizycznej, jak i

wysiłku umysłowego

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Poszukiwanie optymalnego

czasu pracy

W wielu krajach uznaje się 40-sto godzinowy tydzień

pracy jako optimum wydajności

Taki wymiar godzin musi być odpowiednio dostosowany

dla kobiet w ciąży, młodocianych oraz pracujących w

szkodliwych lub szczególnie uciążliwych warunkach

Ponadto obserwuje się, iż:

Skrócenie dnia pracy wiąże się ze wzrostem

wydajności, która pociągana jest przez wzrost

szybkości pracy.

Wydłużenie dnia pracy wiąże się z obniżeniem

wydajności

Zwiększenie godzin nadliczbowych, powoduje zwyżkę

absencji chorobowej

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Fizjologiczne kryteria dopuszczalności

obciążeń wysiłkowych w pracy

zawodowej

Prosty pomiar wydolności fizycznej zestawiony

z danymi dotyczącymi zapotrzebowania na

tlen podczas określonej pracy można przyjąć

za właściwy sposób kwalifikowania ludzi

zdrowych do pracy fizycznej

W wypadku ludzi z przewlekłymi chorobami

należy jednak dążyć do zbadania

indywidualnej tolerancji wysiłkowej układu

krążenia, oceny można dokonać przy

wykorzystaniu urządzeń takich jak

elektrokardiogram lub rejestrując ciśnienie

tętnicze

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Fizjologiczne kryteria dopuszczalności

obciążeń wysiłkowych w pracy

zawodowej

Przy kwalifikowaniu ludzi do pracy o

charakterze

dynamicznym

warto badać

proporcję między zapotrzebowaniem na

tlen, a zdolnością pobierania tlenu przez

organizm

W pracy o charakterze

statycznym

należy dokonać pomiaru siły

maksymalnej odpowiednich grup

mięśniowych i ustalić, jaki procent siły

maksymalnej stanowi określone

obciążenie

ERGONOMIA I HUMANIZACJA PRACY

Fizjologiczne kryteria dopuszczalności

obciążeń wysiłkowych w pracy

zawodowej

Wysiłek fizyczny, nawet pozornie lekki, lecz

wykonywany przez kilka godzin przez ludzi o

małej wydolności fizycznej może powodować:

znaczny stopień zmęczenia, głębokie

niekorzystne zmiany w środowisku

wewnętrznym organów i zakłócenia

czynności różnych organów

Ze względu na duży wzrost ciśnienia

tętniczego w czasie wysiłku statycznego,

ludzie z przewlekłymi chorobami układu

krążenia nie powinni być kwalifikowani do

prac, których stałym elementem są

obciążenia statyczne

Document Outline