Instrument finansowy – kontrakt, który powoduje
powstanie:
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Instrumenty finansowe - definicje
1
aktywów finansowych u jednej ze stron
zobowiązania finansowego, albo
instrumentu kapitałowego u drugiej
ze stron
i
środki pieniężne
instrumenty
kapitałowe
innej
jednostki
Umowne prawo do:
i.
otrzymania
aktywów
pieniężnych
lub
innych
aktywów
finansowych
jednostki
ii.
do wymiany instrumentów
finansowych z inną jednostką
na korzystnych warunkach
Zobowiązanie
finansowe:
umowne
zobowiązanie do:
wydania środków pieniężnych lub
innych aktywów finansowych
wymiany instrumentu finansowego z
inną jednostką na niekorzystnych
warunkach
Instrument kapitałowy: umowa, z
których wynika prawo do majątku
jednostki, pozostałego po odjęciu
wszystkich zobowiązań
Aktywa finansowe:
1.Aktywa finansowe wyceniane w wartości godziwej przez wynik finansowy
• Aktywa finansowe przeznaczone do obrotu
• Instrumenty pochodne (dodatnia wycena), o ile nie zostały wyznaczone do
rachunkowości zabezpieczeń
• Aktywa finansowe wyznaczone do wyceny według wartości godziwej przez
wynik finansowy (FVO)
2.Pożyczki i należności – aktywa finansowe niebędące instrumentami
pochodnymi, z ustalonymi lub możliwymi do ustalenia płatnościami, które nie są
kwotowane na aktywnym rynku
.
3.Aktywa utrzymywane do terminu wymagalności – aktywa finansowe
niebędące instrumentami pochodnymi, z ustalonymi lub możliwymi do ustalenia
płatnościami, o ustalonym terminie wymagalności, względem których jednostka
ma stanowczy zamiar i jest je w stanie utrzymać do terminu wymagalności
4.Aktywa finansowe dostępne do sprzedaży – aktywa finansowe:
• nie będące 1) 2) 3)
• Aktywa finansowe wyznaczone do tej kategorii
5.Instrumenty pochodne wyznaczone do rachunkowości zabezpieczeń
(dodatnia wycena).
Instrumenty finansowe - klasyfikacja
2
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Zobowiązania finansowe:
1.Zobowiązania finansowe wyceniane w wartości godziwej przez wynik
finansowy
• Instrumenty pochodne (ujemna wycena), o ile nie zostały wyznaczone
do rachunkowości zabezpieczeń
• Obowiązek dostarczenia papierów wartościowych pożyczonych w
przypadku sprzedaży krótkiej
• Zobowiązania finansowe wyznaczone do wyceny według wartości
godziwej przez wynik finansowy (FVO)
2.Pozostałe
zobowiązania
finansowe
wyceniane
według
zamortyzowanego kosztu
3.Instrumenty pochodne wyznaczone do rachunkowości zabezpieczeń
(ujemna wycena).
4.Udzielone gwarancje finansowe – umowy zobowiązujące ich wystawców
do dokonania określonych płatności rekompensujących posiadaczowi stratę,
jaką poniesie z powodu niedokonania przez określonego dłużnika płatności w
przypadającym terminie zgodnie z pierwotnymi lub zmienionymi warunkami
instrumentu dłużnego.
Instrumenty finansowe - klasyfikacja
3
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Inwestycje utrzymywane do terminu wymagalności:
1.Warunek dotyczący zamiaru i możliwości
2.Do terminu wymagalności można klasyfikować jedynie papiery wartościowe
notowane na aktywnym rynku
3.Konsekwencje zbycia instrumentów zaklasyfikowanych do tej kategorii
(konsekwencje dla całej grupy)
Jednostka nie kwalifikuje żadnych aktywów finansowych jako
utrzymywanych do terminu wymagalności, jeśli w bieżącym roku obrotowym lub w
dwóch ostatnich latach obrotowych sprzedała lub przekwalifikowała więcej niż
nieznaczącą kwotę inwestycji z tej grupy
Wyjątki:
(i) Sprzedaż blisko terminu wymagalności (np. mniej niż 3 miesiące) bez
istotnego wpływu na wartość godziwą
(ii) Wykorzystanie przez emitenta opcji call
(iii) Sprzedaż na skutek zdarzenia poza kontrolą jednostki, którego nie
można było przewidzieć.
Instrumenty finansowe - klasyfikacja
4
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Instrument kapitałowy: umowa, z której wynika prawo do majątku jednostki,
pozostałego po odjęciu wszystkich zobowiązań
Zobowiązania vs kapitał własny
Ujmując dany instrument lub jego części składowe jako zobowiązanie
finansowe, aktywa finansowe lub instrumenty kapitałowe należy kierować się
treścią ekonomiczną ustaleń umownych oraz definicjami zobowiązań
finansowych, aktywów finansowych i instrumentów kapitałowych.
Instrument finansowy jest instrumentem kapitałowym spełnione są
jednocześnie obydwa poniższe warunki:
a) Instrument nie obejmuje umownego obowiązku:
(i) wydania środków pieniężnych lub innego składnika aktywów
finansowych innej
jednostce; lub
(ii) wymiany aktywów finansowych lub zobowiązań finansowych z inną
jednostką na
potencjalnie niekorzystnych warunkach dla emitenta.
b) Instrument będzie rozliczony lub może być rozliczony we własnych instrumentach
kapitałowych i jest:
(i) instrumentem niepochodnym, z którego nie wynika umowny obowiązek
dostarczenia przez jednostkę
zmiennej liczby własnych instrumentów kapitałowych;
lub
(ii) instrumentem pochodnym, który będzie rozliczony przez emitenta wyłącznie
przez wymianę ustalonej
kwoty środków pieniężnych lub innego składnika
aktywów finansowych za ustaloną liczbę własnych
instrumentów finansowych.
Instrumenty finansowe - klasyfikacja
5
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Przejęte własne instrumenty kapitałowe – pomniejszają kapitał własny
emitenta!!
Odsetki, dywidendy, straty i zyski
Zakwalifikowanie instrumentów finansowych do zobowiązań finansowych lub
instrumentów kapitałowych rozstrzyga o ujęciu odsetek, dywidend, zysków i
strat związanych z danym instrumentem:
Odsetki, dywidendy, zyski i straty związane z zobowiązaniem finansowym
ujmuje się jako przychody lub koszty w wyniku finansowym
Kwoty wydawane posiadaczom instrumentów kapitałowych oraz koszty
transakcji związane z operacjami na kapitale własnym zmniejszają
bezpośrednio kapitał własny
Nie ujmuje się zmian wartości godziwej instrumentów kapitałowych
Instrumenty finansowe - klasyfikacja
6
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Instrument pochodny: instrument finansowy spełniający wszystkie trzy poniższe
warunki:
1.Wartość zależy od zmian: stopy procentowej, ceny instrumentu finansowego,
ceny towaru, kursu walutowego, indeksu ceny lub stóp, ratingu kredytowego lub
indeksu kredytowego, innej zmiennej
2.Nie wymaga początkowej inwestycji netto lub wymaga nieznacznej początkowej
inwestycji netto
3.Jego rozliczenie nastąpi w przyszłości
Instrumenty finansowe - klasyfikacja
7
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Instrumenty finansowe - wycena
8
Instrument
Wycena
Miejsce ujęcia zmian
wartości
Aktywa finansowe
wyceniane w wartości
godziwej przez wynik
finansowy
Wartość godziwa
Rachunek zysków i strat
Aktywa utrzymywane do
terminu wymagalności
Zamortyzowany koszt
(efektywna %)
Nie dotyczy
Odpis z tyt. utraty
wartości – rzis
Pożyczki i należności
Zamortyzowany koszt
(efektywna %)
Nie dotyczy
Odpis z tyt. utraty
wartości – rzis
Aktywa finansowe
dostępne do sprzedaży
Wartość godziwa
Kapitał z aktualizacji
wyceny
Odpis z tyt. utraty
wartości – rzis
Zobowiązania
finansowe wyceniane w
wartości godziwej przez
wynik finansowy
Wartość godziwa
Rachunek zysków i strat
Pozostałe zobowiązania
Zamortyzowany koszt
(efektywna %)
Nie dotyczy
Instrumenty pochodne
Wartość godziwa
Rachunek zysków i strat
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Wycena początkowa:
• składnika aktywów finansowych – według wartości godziwej uiszczonej
zapłaty
• zobowiązania finansowego – według wartości godziwej otrzymanej
zapłaty
Metody szacowania wartości godziwej
• cena transakcji
• inne ceny rynkowe
• techniki wyceny
Koszty transakcji – uwzględniane przy początkowej wycenie aktywów i
zobowiązań finansowych ≠ instrumentów wycenianych w wartości godziwej przez
wynik finansowy.
Instrumenty finansowe – ujęcie początkowe i wycena
9
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Moment ujęcia transakcji:
Aktywa finansowe
Data zawarcia transakcji lub Data rozliczenia transakcji
Jednostka ma prawo wyboru metody, ale jest zobowiązana do konsekwentnego jej
stosowania dla wszystkich składników poszczególnych kategorii aktywów
finansowych
Aktywa finansowe nabyte lub sprzedane w standaryzowanej transakcji (na rynku
regulowanym), gdzie konwencja przewiduje wydanie aktywów w dniu innym niż
data transakcji:
• ujęcie na datę zawarcia transakcji
• ujęcie na datę rozliczenia transakcji
Zobowiązania finansowe
Data zawarcia transakcji
Instrumenty finansowe – ujęcie początkowe i wycena
10
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Wycena początkowa:
• składnika aktywów finansowych – według wartości godziwej uiszczonej
zapłaty
• zobowiązania finansowego – według wartości godziwej otrzymanej
zapłaty
Metody szacowania wartości godziwej
• cena transakcji
• inne ceny rynkowe
• techniki wyceny
Koszty transakcji – uwzględniane przy początkowej wycenie aktywów i
zobowiązań finansowych ≠ instrumentów wycenianych w wartości godziwej przez
wynik finansowy.
Instrumenty finansowe – ujęcie początkowe i wycena
11
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Instrumenty finansowe – wycena bilansowa
12
AKTYWA FINANSOWE: WARTOŚĆ GODZIWA
z wyjątkiem:
• pożyczki i należności
• instrumenty utrzymywane do terminu wymagalności
• aktywa finansowe, dla których wartość godziwa
nie może być wiarygodnie wyceniona
(niekwotowane instrumenty kapitałowe
+
powiązane z nimi instrumenty pochodne)
ZOBOWIĄZANIA FINANSOWE: ZAMORTYZOWANY KOSZT
z wyjątkiem
• zobowiązania finansowe wyceniane
w wartości godziwej przez wynik finansowy
• instrumenty pochodne
ZAMORTYZOWANY KOSZT
WARTOŚĆ GODZIWA
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
WARTOŚĆ GODZIWA= kwota, za jaką dany składnik aktywów mógłby zostać
wymieniony, a zobowiązanie wykonane, pomiędzy dobrze poinformowanymi i
zainteresowanymi stronami w bezpośrednio zawartej transakcji
• nie uwzględnia się kosztów zbycia instrumentu finansowego
• nie jest kwotą, którą jednostka otrzymałaby lub zapłaciła w wyniku
wymuszonej transakcji, niedobrowolnej likwidacji lub sprzedaży dokonanej
w obliczu trudnej sytuacji.
Założenie: Zazwyczaj możliwe jest oszacowanie wartości godziwej składnika
aktywów finansowych,
ALE:
w przypadku instrumentów kapitałowych, których cena nie jest kwotowana na
rynku, lub powiązanych z nimi instrumentów pochodnych, założenie może nie
być prawdziwe.
Instrumenty finansowe – wycena bilansowa
13
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Instrumenty finansowe – wycena bilansowa
14
Instrument
Rachunek
zysków
i strat
Kapitał własny
Aktywa
finansowe
wyceniane w
wartości
godziwej przez
wynik finansowy
X
-
Aktywa
finansowe
dostępne do
sprzedaży
-
X
W momencie
sprzedaży lub utraty
wartości zyski lub
straty poprzednio
ujęte w kapitale
własnym ujmuje się w
rachunku zysków i
strat.
zobowiązania finansowe wyceniane w wartości godziwej przez wynik
finansowy:
Wartość godziwa zobowiązania finansowego płatnego na żądanie (np.
depozyt na żądanie) nie może być niższa od kwoty płatnej na żądanie.
ujęcie zmian wartości godziwej aktywów finansowych
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Kwota odpisu aktualizującego = w przypadku:
aktywów finansowych wycenianych w zamortyzowanym koszcie
wartość bilansowa składnika aktywów
minus
wartość bieżąca oszacowanych przyszłych przepływów pieniężnych
zdyskontowanych
z zastosowaniem pierwotnej efektywnej stopy procentowej instrumentu
finansowego
aktywów finansowych wycenianych w koszcie (nienotowane instrumenty
kapitałowe, których wartości godziwej nie można wiarygodnie ustalić)
wartość bilansowa składnika aktywów
minus
wartość bieżąca oszacowanych przyszłych przepływów pieniężnych
zdyskontowanych
z zastosowaniem bieżącej rynkowej stopy zwrotu dla podobnych aktywów
finansowych
aktywów finansowych dostępnych do sprzedaży
wartość bilansowa składnika aktywów minus wartość godziwa
!!! Skumulowane straty ujęte dotychczas bezpośrednio w kapitale własnym
wyksięgowuje się z kapitału własnego i ujmuje w rachunku zysków i strat,
nawet, jeżeli składnik aktywów finansowych nie został wyłączony z bilansu.
Instrumenty finansowe – utrata wartości
15
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Kwota odpisu aktualizującego = w przypadku:
aktywów finansowych wycenianych w zamortyzowanym koszcie
wartość bilansowa składnika aktywów
minus
wartość bieżąca oszacowanych przyszłych przepływów pieniężnych
zdyskontowanych
z zastosowaniem pierwotnej efektywnej stopy procentowej instrumentu
finansowego
aktywów finansowych wycenianych w koszcie (nienotowane instrumenty
kapitałowe, których wartości godziwej nie można wiarygodnie ustalić)
wartość bilansowa składnika aktywów
minus
wartość bieżąca oszacowanych przyszłych przepływów pieniężnych
zdyskontowanych
z zastosowaniem bieżącej rynkowej stopy zwrotu dla podobnych aktywów
finansowych
aktywów finansowych dostępnych do sprzedaży
wartość bilansowa składnika aktywów minus wartość godziwa
!!! Skumulowane straty ujęte dotychczas bezpośrednio w kapitale własnym
wyksięgowuje się z kapitału własnego i ujmuje w rachunku zysków i strat,
nawet, jeżeli składnik aktywów finansowych nie został wyłączony z bilansu.
Instrumenty finansowe – utrata wartości
16
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Odwrócenie odpisu aktualizującego
Jeśli w następnym okresie strata z tytułu utraty wartości zmniejszyła się, a
zmniejszenie to można w obiektywny sposób powiązać ze zdarzeniem
następującym po ujęciu utraty wartości, to uprzednio ujętą stratę z tego tytułu
odwraca się przez rachunek zysków i strat, dla:
aktywów finansowych wycenianych w zamortyzowanym koszcie
instrumentów finansowych dłużnych zakwalifikowanych do
aktywów finansowych dostępnych do sprzedaży
Odwrócenie nie może spowodować zwiększenia wartości bilansowej składnika
aktywów finansowych ponad kwotę, która stanowiłaby zamortyzowany koszt
tego składnika na dzień odwrócenia w sytuacji, gdyby ujęcie utraty wartości w
ogóle nie miało miejsca.
W przypadku:
aktywów finansowych wycenianych w koszcie
instrumentów finansowych dłużnych zakwalifikowanych do
aktywów finansowych dostępnych do sprzedaży
Ujętego uprzednio odpisu aktualizującego nie odwraca się przez rachunek
zysków i strat
Instrumenty finansowe – utrata wartości
17
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Instrumenty finansowe – reklasyfikacja
18
Bieżąca
klasyfikacja
Możliwość
reklasyfika
cji
Nowa
klasyfikacja
Warunki wymagane
dla reklasyfikacji
Instrumenty finansowe wyceniane w wartości godziwej przez wynik
finansowy
Instrumenty
pochodne
NIE
-
-
I. f. wyznaczone
przy początkowym
ujęciu jako
wyceniane w w. g.
przez wf (FVO)
NIE
-
-
Zobowiązania
finansowe
NIE
-
-
Aktywa finansowe
przeznaczone do
obrotu, które
spełniają definicję
pożyczek i
należności
TAK
1) Pożyczki i
należności
2) Dostępne do
sprzedaży
Jednostka ma zamiar i
możliwość utrzymywać
składnik a. f. w dającej
się przewidzieć
przyszłości lub do
terminu jego
wymagalności
Aktywa finansowe
przeznaczone do
obrotu, które nie
spełniają definicji
pożyczek i
należności
TAK
1) Dostępne do
sprzedaży
2) Utrzymywane
do terminu
wymagalności
Wyjątkowe okoliczności
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Instrumenty finansowe – reklasyfikacja
19
Bieżąca
klasyfikacja
Możliwość
reklasyfika
cji
Nowa
klasyfikacja
Warunki wymagane dla
reklasyfikacji
Instrumenty finansowe dostępne do sprzedaży
Aktywa finansowe
dostępne do
sprzedaży, które
spełniają definicję
pożyczek i
należności
TAK
Pożyczki i
należności
Jednostka ma zamiar i
możliwość utrzymywać
składnik a. f. w dającej się
przewidzieć przyszłości lub
do terminu jego
wymagalności
Aktywa finansowe
dostępne do
sprzedaży, które
nie spełniają
definicji pożyczek i
należności
TAK
Utrzymywane
do terminu
wymagalnośc
i
• zmiana intencji lub
możliwości,
• wiarygodna wycena
według wartości godziwej
nie jest dalej możliwa,
• minęły „dwa kolejne lata
finansowe”
Instrumenty finansowe utrzymywane do terminu wymagalności
Instrumenty
finansowe
utrzymywane do
terminu
wymagalności
TAK
Dostępne do
sprzedaży
• na skutek zmiany intencji lub
możliwości niewłaściwe staje
się kwalifikowanie inwestycji
jako utrzymywanej do t.
wymagalności
• sprzedaż lub
przekwalifikowanie znaczącej
kwoty inwestycji
utrzymywanych do t.
wymagalności
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
W pierwszej kolejności należy ustalić, czy kryteria wyłączania z bilansu mają
zastosowanie do części składnika aktywów finansowych, czy do całego
składnika aktywów finansowych.
Składnik aktywów finansowych wyłączamy z bilansu
a)
wygasły umowne prawa do przepływów pieniężnych ze składnika
aktywów finansowych,
albo
b)
składnik aktywów finansowych został przekazany, a przekazanie
kwalifikuje go do wyłączenia z bilansu, to jest:
i.
zostały przeniesione umowne prawa do przepływów
pieniężnych ze składnika aktywów finansowych, albo
ii.
umowne prawa do przepływów pieniężnych ze składnika
aktywów finansowych zostały zachowane, ale zawarto
umowę ich przekazania (przyjęto zobowiązanie do ich
przekazania)
Instrumenty finansowe – wyłączanie z bilansu
20
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Hierarchia kryteriów wyłączania
I.
Kryterium ryzyka i korzyści związanych z posiadaniem składnika
aktywów finansowych
II.
Kryterium kontroli
Instrumenty finansowe – wyłączanie z bilansu
21
przeniosła
zasadniczo całe
ryzyko i wszystkie
korzyści
zachowała
zasadniczo całe
ryzyko i wszystkie
korzyści
nie przeniosła ani nie
zachowała zasadniczo
całego ryzyka i
wszystkich korzyści
usunięcie z
bilansu
pozostawienie w
bilansie
nie zachowała
kontroli
zachowała
kontrolę
JEDNOSTKA
usunięcie z
bilansu
pozostawienie w
bilansie do
wysokości trwałego
zaangażowania
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Kryterium ryzyka i korzyści związanych z posiadaniem składnika aktywów
finansowych
Przeniesienie ryzyka i korzyści jest oceniane przez porównanie narażenia
jednostki, przed i po dokonaniu przeniesienia, na zmienność kwot oraz
harmonogramu przepływów pieniężnych netto związanych z przeniesionym
składnikiem aktywów.
Jeśli jednostka przenosi zasadniczo całe ryzyko i wszystkie korzyści
związane z posiadaniem składnika aktywów finansowych, to wyłącza
składnik aktywów finansowych z bilansu.
Przykłady:
a)
bezwarunkowa sprzedaż składnika aktywów finansowych;
b)
sprzedaż składnika aktywów finansowych wraz z opcją odkupu
składnika aktywów finansowych po cenie równej wartości godziwej w
momencie odkupu; oraz
c)
sprzedaż składnika aktywów finansowych wraz z opcją sprzedaży lub
kupna, znacznie negatywnie odbiegającą od wartości wewnętrznej (tzn.
jest bardzo mało prawdopodobne, aby opcja nabrała wartości
wewnętrznej przed terminem jej wygaśnięcia).
Instrumenty finansowe – wyłączanie z bilansu
22
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Kryterium ryzyka i korzyści związanych z posiadaniem składnika aktywów
finansowych
Jeśli jednostka zachowuje zasadniczo całe ryzyko i wszystkie korzyści
związane z posiadaniem składnika aktywów finansowych, to w dalszym
ciągu ujmuje składnik aktywów finansowych.
Przykłady:
a)
transakcja sprzedaży i odkupu, gdy cena odkupu jest ustalona lub
równa cenie sprzedaży powiększonej o koszt finansowania
b)
umowa pożyczki papierów wartościowych
c)
sprzedaż składnika aktywów finansowych wraz z zawarciem umowy
typu total return swap, która przenosi z powrotem na jednostkę ryzyko
rynkowe
d)
sprzedaż składnika aktywów finansowych wraz z opcją sprzedaży lub
kupna o znacznej wartości wewnętrznej (tzn. gdy jest bardzo mało
prawdopodobne, aby opcja utraciła swą wartość wewnętrzną przed
terminem jej wygaśnięcia) oraz
e)
sprzedaż należności krótkoterminowych, gdy jednostka sprzedająca
gwarantuje
jednostce
kupującej
wypłatę
rekompensaty
strat
spowodowanych nieściągalnością, które prawdopodobnie wystąpią.
Instrumenty finansowe – wyłączanie z bilansu
23
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Kryterium kontroli
Jeśli jednostka nie przenosi ani nie zachowuje zasadniczo całego ryzyka i
wszystkich korzyści związanych z posiadaniem składnika aktywów
finansowych, to ustala, czy zachowała kontrolę nad składnikiem aktywów
finansowych
jeśli jednostka nie zachowuje kontroli, wyłącza składnik aktywów
finansowych z bilansu i oddzielnie ujmuje jako aktywa lub zobowiązania
wszelkie prawa i obowiązki powstałe lub zachowane w wyniku przeniesienia
jeśli jednostka zachowuje kontrolę, w dalszym ciągu ujmuje składnik
aktywów finansowych w stopniu, w jakim utrzymuje zaangażowanie w
składnik aktywów finansowych
Zachowanie przez jednostkę kontroli nad przeniesionym składnikiem
aktywów zależy od tego, czy jednostka przejmująca ma praktyczną
możliwość sprzedaży składnika aktywów w całości niepowiązanej stronie
trzeciej i może przeprowadzić transakcję sprzedaży bez konieczności
nakładania dodatkowych ograniczeń na sprzedaż, to jednostka przenosząca
składnik aktywów utraciła nad nim kontroli i wyłącza go z bilansu.
Instrumenty finansowe – wyłączanie z bilansu
24
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Trwałe zaangażowanie
Jeśli jednostka zachowuje kontrolę, w dalszym ciągu ujmuje składnik
aktywów finansowych w bilansie do wysokości trwałego zaangażowania w
składnik aktywów finansowych
Zakres, w jakim jednostka utrzymuje zaangażowanie w przeniesionym
składniku aktywów, jest uzależniony od stopnia narażenia jednostki na
zmiany wartości przenoszonego składnika aktywów.
Na przykład: gwarancja udzielona na przeniesiony składnik aktywów –
trwałe zaangażowanie = kwota gwarantowana.
Instrumenty finansowe – wyłączanie z bilansu
25
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
W momencie wyłączenia składnika aktywów finansowych różnicę
pomiędzy wartością bilansową, a sumą: (i) otrzymanej zapłaty (z
uwzględnieniem
wszelkich
otrzymanych
nowych
aktywów
pomniejszonych o powstałe nowe zobowiązania) oraz (ii) wszelkich
skumulowanych zysków lub strat, które zostały ujęte w kapitale
własnym ujmuje się w rachunku zysków i strat.
Instrumenty finansowe – wyłączanie z bilansu
26
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Wyłączenie zobowiązania finansowego
Jednostka wyłącza ze swojego bilansu zobowiązanie finansowe (lub
część zobowiązania finansowego) gdy zobowiązanie wygasło – to
znaczy, kiedy obowiązek określony w umowie został
wypełniony, umorzony lub wygasł.
Różnicę pomiędzy wartością bilansową zobowiązania finansowego
(lub części zobowiązania finansowego), które wygasło lub zostało
przeniesione na inną stronę, a wartością zapłaty, z uwzględnieniem
wszystkich przeniesionych aktywów niepieniężnych lub przyjętych
zobowiązań, ujmuje się w rachunku zysków i strat.
Instrumenty finansowe – wyłączanie z bilansu
27
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Zabezpieczanie (hedging) polega na wyznaczeniu jednego lub większej
liczby instrumentów finansowych (instrumenty zabezpieczające) w taki
sposób, aby ich wartość godziwa lub wynikające z nich przepływy pieniężne
skompensowały zmiany wartości godziwej lub przepływów pieniężnych
pozycji zabezpieczanych.
Rachunkowość zabezpieczeń stosowana, gdy:
występują różnice w wycenie instrumentu zabezpieczanego i
zabezpieczającego
występuje przesunięcie czasowe w ujęciu instrumentu zabezpieczanego
i zabezpieczającego
Rachunkowość zabezpieczeń ujmuje symetrycznie skutki kompensowania
zmian wartości godziwej instrumentu zabezpieczającego oraz pozycji
zabezpieczanej wpływające na rachunek zysków i strat
Instrumenty finansowe – rachunkowość zabezpieczeń
28
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Pozycje zabezpieczane
ujęty składnik aktywów lub zobowiązanie
Wyjątki:
•
inwestycja utrzymywana do terminu wymagalności nie może być
zabezpieczana przed ryzykiem stopy procentowej
•
składnik aktywów lub zobowiązanie niefinansowe można zabezpieczać
jedynie przed: a) przed ryzykiem walutowym; lub b) w całości przed
wszystkimi rodzajami ryzyka
nieujęte
uprawdopodobnione
przyszłe
zobowiązanie
(wiążące
porozumienie dotyczące wymiany ustalonej ilości zasobów, po ustalonej
cenie, w ustalonym terminie)
wysoce prawdopodobna planowana transakcja (niewiążąca, lecz
przewidywana przyszła transakcja)
udziały w aktywach netto podmiotów zagranicznych
Instrumenty finansowe – rachunkowość zabezpieczeń
29
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Pozycje zabezpieczające
wyłącznie zawarte ze stroną zewnętrzną w stosunku do jednostki:
instrumenty pochodne
Wyjątki: wystawione opcje mogą być jedynie zabezpieczeniem opcji
nabytych
aktywa lub zobowiązania finansowe niebędące instrumentami
pochodnymi – tylko przed ryzykiem walutowym
Wyjątki:
•
nienotowane instrumenty kapitałowe niewyceniane w wartości godziwej
i powiązane z nimi instrumenty pochodne
•
własne instrumenty kapitałowe
powiązanie zabezpieczające nie może być ustanowione jedynie na część
okresu pozostającego do wygaśnięcia instrumentu zabezpieczającego
Instrumenty finansowe – rachunkowość zabezpieczeń
30
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Rodzaje zabezpieczeń
zabezpieczenie wartości godziwej: zabezpieczenie przed zagrożeniem
zmian wartości godziwej ujętego składnika aktywów lub zobowiązania,
uprawdopodobnionego przyszłego zobowiązania, albo ich wyodrębnionej
części, które:
•
można przypisać konkretnemu rodzajowi ryzyka
•
może wpływać na rachunek zysków i strat
zabezpieczenie
przepływów
pieniężnych:
zabezpieczenie
przed
zagrożeniem zmiennością przepływów pieniężnych, które:
•
przypisać można konkretnemu rodzajowi ryzyka związanemu z ujętym
składnikiem aktywów lub zobowiązaniem, z wysoce prawdopodobną
planowaną transakcją,
•
może wpływać na rachunek zysków i strat
zabezpieczenie
udziałów
w
aktywach
netto
w
podmiocie
zagranicznym zgodnie z definicją zawartą w MSR 21
Instrumenty finansowe – rachunkowość zabezpieczeń
31
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Warunki, jakie muszą być spełnione, aby zastosować rachunkowość
zabezpieczeń
1.
Opracowanie formalnej dokumentacji obejmującej:
•
cel zarządzania ryzykiem oraz charakterystykę ryzyka
•
strategię ustanowienia zabezpieczenia
•
opis instrumentu zabezpieczającego oraz pozycji zabezpieczanej
•
sposób oceny efektywność zabezpieczenia
2.
Oczekiwana wysoka efektywność zabezpieczenia
3.
W przypadku zabezpieczeń przepływów pieniężnych – planowana transakcja
będąca przedmiotem zabezpieczenia musi być wysoce prawdopodobna
4.
Efektywność zabezpieczenia można wiarygodnie ocenić
5.
Zabezpieczenie jest na bieżąco oceniane i stwierdza się jego wysoką
efektywność we wszystkich okresach sprawozdawczych, na które
zabezpieczenie zostało ustanowione.
Instrumenty finansowe – rachunkowość zabezpieczeń
32
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Ocena efektywności zabezpieczenia
wskazuje poziom kompensowania zmian wartości godziwej lub przepływów
pieniężnych z pozycji zabezpieczanej i zabezpieczającej, zgodnie z przyjętą
przez jednostkę strategią zarządzania ryzykiem
oceny dokonuje się w momencie ustanowienia zabezpieczenia oraz na każdy
moment wyceny
rzeczywiste poziomy zabezpieczenia mieszczą się w przedziale 80–125 %
brak jedynej metody oceny efektywności zabezpieczenia – określona metoda
uzależniona od przyjętej przez jednostkę strategii zarządzania ryzykiem i
stosowana konsekwentnie przez okres trwania zabezpieczenia
jeśli jednostka nie spełnia kryteriów efektywności zabezpieczenia, to
zaprzestaje stosować rachunkowość zabezpieczeń od momentu, w którym
po raz ostatni wykazała, że kryteria te były spełnione.
Instrumenty finansowe – rachunkowość zabezpieczeń
33
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Zabezpieczenie wartości godziwej
Instrumenty finansowe – rachunkowość zabezpieczeń
34
Instrument
zabezpieczający
Pozycja
zabezpieczana
Zyski i straty z
wyceny do
wartości
godziwej
Rachunek
zysków i strat
Zyski i straty
związane z
pozycją
zabezpieczaną,
wynikające z
zabezpieczanego
ryzyka
Korekta
wartości
bilansowej
zabezpieczanej
pozycji
Zasadę stosuje się również do pozycji zabezpieczanej
wycenianej w innych okolicznościach według kosztu lub
której efekty wyceny do wartości godziwej odnosi się na
kapitał własny
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Zabezpieczenie przepływów środków pieniężnych
Instrumenty finansowe – rachunkowość zabezpieczeń
35
Instrument
zabezpieczający
Zyski i straty z
wyceny do
wartości
godziwej
Kapitał własny
Ujęte w kapitale własnym zyski i straty przenosi się do
rachunku zysków i strat w okresie, w którym na rachunek
zysków i strat wpływają wyniki pozycji zabezpieczanej
Rachunek
zysków i strat
Część efektywna
Część
nieefektywna
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Zaprzestanie stosowania rachunkowości zabezpieczeń
instrument zabezpieczający wygasa, zostaje sprzedany, rozwiązany
lub wykonany => ujęte w kapitale własnym skumulowane zyski lub straty
z instrumentu zabezpieczającego pozostają w kapitale własnym aż do
momentu zajścia planowanej transakcji
zabezpieczenie
przestaje
spełniać
kryteria
rachunkowości
zabezpieczeń => ujęte w kapitale własnym skumulowane zyski lub straty z
instrumentu zabezpieczającego pozostają w kapitale własnym aż do
momentu zajścia planowanej transakcji
zaprzestano oczekiwać realizacji planowanej transakcji => ujęte w
kapitale własnym skumulowane zyski lub straty z instrumentu
zabezpieczającego ujmuje się w rachunku zysków i strat
jednostka unieważnia powiązanie zabezpieczające => jeśli zaprzestaje
się oczekiwać realizacji transakcji, ujęte w kapitale własnym skumulowane
zyski lub straty z instrumentu zabezpieczającego ujmuje się w rachunku
zysków i strat
Instrumenty finansowe – rachunkowość zabezpieczeń
36
Rachunkowość w banku dr Marta Gawart
Document Outline